Kafshët e egra është një term i cili tradicionalisht i referohet specieve të kafshëve të pazbutura, por që si kuptim ka ardhur duke u zgjeruar për të përfshirë në këtë kuptim edhe të gjithë organizmat që rriten ose jetojnë në një mjedis të egër në një zonë pa ndikim nga njerëzit. [1]

A lion (Panthera leo)
Një luan ( Panthera Leo )
A tiger (Panthera tigris)
Një tigër ( Panthera tigris )

PërmbledhjeRedakto

Kafshët e egra një herë dhe një kohë ishte e lidhur edhe me jetën e egër ndërsa më vonë ato ishin gjithashtu sinonim i lojës së gjuetisë: p.sh. shpendët, zogjët dhe gjitarët që gjuheshin për sport. Kafshët e egra mund të gjenden në të gjitha ekosistemet. Shkretëtirat, pyjet, pyjet e shiut, rrafshnaltat, kullotat dhe zona të tjera, duke përfshirë zonat më të zhvilluara urbane, të gjitha kanë forma të dallueshme të jetës së egër. Ndërsa termi në kulturën popullore zakonisht i referohet kafshëve që janë të paprekura nga faktorët njerëzorë, shumica e shkencëtarëve pajtohen se shumë kafshë të egra ndikohen nga aktivitetet njerëzore . [2] Disa kafshë të egra kërcënojnë sigurinë, shëndetin, pronën dhe cilësinë e jetës njerëzore. Megjithatë, shumë kafshë të egra, madje edhe ato të rrezikshme, kanë vlerë për qeniet njerëzore. Kjo vlerë mund të jetë ekonomike, edukative ose emocionale në natyrë.

Historikisht, njerëzit kanë qenë të prirur të ndajnë qytetërimin nga jeta e egër në një sërë mënyrash, duke përfshirë anën ligjore, sociale dhe morale. Megjithatë, disa kafshë janë përshtatur me mjediset periferike . Këtu përfshihen kafshë të tilla si macet e zbutura, qentë, minjtë dhe brejtësit. Disa fe i shpallin disa kafshë si të shenjta dhe në kohët moderne, shqetësimi për mjedisin natyror ka nxitur aktivistët të protestojnë kundër shfrytëzimit të kafshëve të egra për përfitime njerëzore ose argëtim.

Popullacionet globale të kafshëve të egra janë ulur me 68% që nga viti 1970 si rezultat i aktivitetit njerëzor, veçanërisht si pasojë e mbikonsumit, rritjes së popullsisë dhe bujqësisë intensive, sipas një raporti të planetit të gjallë të Fondit Botëror të Kafshëve të Egra 2020 dhe masës së Indeksit të Planetit të Gjallë të Shoqërisë Zoologjike të Londrës., e cila është dëshmi e mëtejshme se njerëzit kanë krijuar një ngjarje të gjashtë të zhdukjes masive. [3] [4] Sipas CITES, është vlerësuar se çdo vit tregtia ndërkombëtare e kafshëve të egra arrin në miliarda dollarë dhe prek qindra miliona ekzemplarë të kafshëve dhe bimëve. [5]

Shih edheRedakto

LiteraturaRedakto

  • Dirzo, Rodolfo; Young, Hillary S.; Galetti, Mauro; Ceballos, Gerardo; Isaac, Nick J. B.; Collen, Ben (2014). "Defaunation in the Anthropocene" (PDF). Science (journal). 345 (6195): 401–406. Bibcode:2014Sci...345..401D. doi:10.1126/science.1251817. PMID 25061202. S2CID 206555761. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 2017-05-11. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Kolbert, Elizabeth (2014). The Sixth Extinction: An Unnatural History. New York City: Henry Holt and Company. ISBN 978-0805092998. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ceballos, Gerardo; Ehrlich, Paul R.; Barnosky, Anthony D.; García, Andrés; Pringle, Robert M.; Palmer, Todd M. (2015). "Accelerated modern human–induced species losses: Entering the sixth mass extinction". Science Advances. 1 (5): e1400253. Bibcode:2015SciA....1E0253C. doi:10.1126/sciadv.1400253. PMC 4640606. PMID 26601195. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ripple WJ, Wolf C, Newsome TM, Galetti M, Alamgir M, Crist E, Mahmoud MI, Laurance WF (13 nëntor 2017). "World Scientists' Warning to Humanity: A Second Notice". BioScience. 67 (12): 1026–1028. doi:10.1093/biosci/bix125. Moreover, we have unleashed a mass extinction event, the sixth in roughly 540 million years, wherein many current life forms could be annihilated or at least committed to extinction by the end of this century. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Vidal J (15 mars 2019). "The Rapid Decline Of The Natural World Is A Crisis Even Bigger Than Climate Change". The Huffington Post. Marrë më 8 nëntor 2021. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Stokstad, Erik (6 maj 2019). "Landmark analysis documents the alarming global decline of nature". Science. doi:10.1126/science.aax9287. S2CID 166478506. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

ReferimeRedakto

  1. ^ Usher, M. B. (1986). Wildlife conservation evaluation: attributes, criteria and values. London, New York: Chapman and Hall. ISBN 978-94-010-8315-7. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Harris, J. D.; Brown, P. L. (2009). Wildlife: Destruction, Conservation and Biodiversity. Nova Science Publishers. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Greenfield, Patrick (9 shtator 2020). "Humans exploiting and destroying nature on unprecedented scale – report". The Guardian. Marrë më 10 shtator 2020. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Woodyatt, Amy (10 shtator 2020). "Human activity has wiped out two-thirds of world's wildlife since 1970, landmark report says". CNN. Marrë më 10 shtator 2020. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ "¿Qué es la CITES? | CITES". cites.org. Marrë më 2020-11-15. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)