Hape menynë kryesore

Menyra e ndryshimit të energjiës së brenshmë të trupit, gjate së cilës nuk kryhët pune mekanike, quhët Kembim i nxehtesis. Pjesa e energjiës se brendshme, që kalon nga një trup në tjetrin pa kryer punë mekanike quhët Sasia e nxehtësisë. Nese energjia e brendshme e një sistemi shenderrohet në energji të brendshme të një sistemi tjetër, themi se sistemi Këmbeu energji. Këtë sasi të energjiës së këmbyer e quajm Nxehtësi. Kjo do të thot së nxehtësia është energji. Themi së nxehtesin e që po e shenojm me Q, paraqet vleren numerike të dhenjes ose marrjes së energjis së brendshme të trupave në procesin e kembimit. Në sistemin si, njesia e nxehtësis është Xhauli (J). Në të kaluaren është perdorur Kaloria, që shkurtimisht shenohet me cal (nga latin. calor-nxehtësi). Një kalori është ajo sasi e nxehtësis që duhet dhenë 1 kg uji më qellim që ai të nxehët për 1°C (grade celcis).

LigjiRedakto

Ligji i ruajtjes së energjisë shpie deri te përfundimi se ky raport vlen ja vetëm për masa të njëjta, por edhe masa të ndryshme. Me fjalë të tjera, thuhet se trupi, energjia e brendshme e të cilit është zvogëluar për  , do t'i japë rrethinës së tij sasi të nxehtësisë  . Pra, sasia e nxehtësisë   ështëe barabartë me ndërrimin e energjisë së brendshme. Për trupin tjetër energjia e brendshme është rritur për   dhe thuhet se ka marrë sasi të nxehtësisë  . Shihet se sasia e nxehtësisë po paraqitet si vlerë numerike për energji të brendshme të dhënë apo të marrë në procese termike. Njësia për matje të sasisë së nxehtësisë është e njëjtë sikurse njësia për energji - xhauli (J).

Termokapaciteti i trupaveRedakto

Nëse ndonjë trup nxehet nga temperatura   deri në temperaturën  , atëherë ai trup ka marrë sasi të nxehtësisë

 

Konstantja   varet nga natyra e trupit dhe quhet konstante specifike e nxehtësisë e trupit të dhënë. Pra, ajo madhësi është konstante vetëm për një trup, por e ndryshme për trupa të ndryshëm. Metalet e kanë nxehtësinë specifike shumë të vogël, lëngjet më të madhe, kurse uji më të madhen. Nxehtësi specifike   quhet ajo sasi e nxehtësisë e cila është e nevojshme që njësisë së masës së ndonjë trupi (1 kg) t'ia ndryshojë temperaturën për një njësi (1 K). Njësia e saj fitohet nga:

 

që është

c (=) J/kg•K

Nëse kërkohet sasia e nxehtësisë e cila është e nevojshme t'i ngrisë tërë trupit temperaturën për 1 K, atëherë arrihet deri te përkufizimi i termokapacitetit të trupit,  , i cili me nxehtësinë specifike e ka lidhmërinë:

 

ku   është masa e trupit të dhënë. Përdundohet se nxehtësia specifike është termokapasitet i njësisë së masës. Matjet kalorimetrike kryhen me kalorimetër. Këtu gjenden përgjigjet e pyetjeve të bëra në fillim. Trupat e ndryshëm japin atë sasi të nxehtësisë sa edhe kanë aftësi të pranojnë. Rëra nxehet manjëherë, meqenëse ka aftësi të pranojë krejt pak nxehtësi dhe ftphet menjëherë. Uji ka aftësi të pranojë maksimalisht nxehtësi dhe të ftohet ngadalë.

Ndërrimi i vëllimit me temperaturë == Kur ngritet temperatura e një trupi, rritet shpejtësia mesatare e molekulave përbërëse të tij, prandaj zmadhohet vëllimi i atij trupi. kur temperatura e një trupi zbret, atëherë vëllimi i tij zvogëlohet, sepse zvogëlohet shpejtësia mesatare e molekulave. Pra, gjatë nxehjes trupat bymehen, ndërsa gjatë ftohjes tkurren. Një trup i ngurtë në një temperaturë të caktuar ka formë, përmasa lineare dhe vëllim të caktuar. Gjatë ngritjes së temperaturës së trupit të ngurtë zmadhohen përmasat lineare dhe vëllimi i tij. Eksperimentet tregojnë se trupat e përbërë nga materiet e ndryshme nuk bymehen njësoj. Për shembull hekuri bymehet më shumë se qelqi, por më pak se bakri. Prandaj, te trupat e ngurtë të një materie të caktuar përkufizohet koeficienti linear i bymimit termik të trupit, i cili paraqet herësin ndërmjet zgjatimit që pëson njësia e gjatësisë dhe ndryshimit të temperaturës.

Bymimi alphaRedakto

Në qoftë se një shkop me gjatësi   dhe me temperaturë   nxehet deri në temperaturën  , ai ndërron gjatësinë e tij në  , prandaj koeficienti i bymimit linear   do të jetë

 

prej nga gjejmë:

 

Njësia e koeficientit linear është gradë   dhe për shumicën e trupave të ngurtë e ka vlerën   gradë  .

Bymimi betaRedakto

Për ta cilësuar shkallën e bymimit vëllimore të trupave, përkufizohet madhësia e koeficientit vëllimore të bymimit  , ngjashëm, sikurse te bymimi linear i trupave të ngurtë. Koeficienti i bymimit vëllimor përkufizohet në formën

 

prej nga gjendet:

 

Njësia e koeficientit të bymimit vëllimor është gradë  .

Shihe dhe këtëRedakto