Dallime mes rishikimeve të "Plutoni (planet)"

451 bytes added ,  10 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
[Redaktim i kontrolluar][Redaktim i kontrolluar]
v (r2.7.2) (roboti shtoj: diq:Pluton)
No edit summary
{{infobox-plutoni}}
''''''Plutoni'''''' rrotullohet pertejpërtej orbitesorbitës Neptunit. Ai eshteështë shumeshumë me i vogelvogël se çdo planetplanat zyrtar dhe klasifikohen tani si njenjë Dwarf Planet = planetplanat xhuxh. Plutoni eshteështë me i vogelvogël se shtateshtatë prej henavehënave te Sistemit Diellor (Io, Europa, Ganymede, Callisto, Titan dhe Triton).
 
<b><p>Distanca : 5.913.520.000 km (39,5 AU) nga Dielli tek pjesa me e afert afërt [TheksojmTheksojmë : Orbita e Plutonit e ndryshon distancendistancën] </p>
<p>Distanca : 5.700.000.000 km (38,5 AU) nga Toka tek pjesa me e afert afërt [TheksojmTheksojmë : Orbita e Plutonit e ndryshon distancendistancën] </p>
<p>Diametri : 2274 km </p>
<p>Masa : 1.,27e22 Kg </p>
<p>Rrotullimi Rrethrreth Diellit : 248 Vjet </p>
<p>Rrotullimi Rrethrreth Vetës Vetes: 6.,9 oreorë </p>
<p>TempraturaTemperatura : -229 ° C PoshtPoshtë Zeros </p>
<p>NeseNëse ne TokeTokë peshon 68 kg ne Pluto peshon 4.,5 kg </p></b>
 
Ne mitologjinemitologjinë RomakeRomakë, Pluto (greqisht: xhehnem) eshteështë zot i botesbotës se krimit.
 
Plutoni u zbulua ne 1930 nga njenjë aksident me fat. Llogaritja e cila me vonevonë doli te jetejetë ne gabim, kishte parashikuar njenjë planetplanat pertejpërtej Neptunit, bazuar mbi mocionet e Uranit dhe Neptunit. Duke Dukë mos e ditur gabimin, Clyde W. Tombaugh ne Observatorin Lowell ne Arizona beribëri njenjë studim shumeshumë te kujdesshemkujdesshëm ne qiell, nepermjetnëpërmjet te cilit u gjend Plutoni.
 
Pas zbulimit te Plutonit, ishte e vendosur shpejt se Plutoni eshteështë shumeshumë i vogel pervogël tepër qene planetqënë planat, dhe se orbita e tij ishte komplet ndryshe nga ajo e planeteveplanetëve tjeretjerë. Kerkimi perKërkimi për Planetin X ka vazhduar, por asgjeasgjë nuk u gjet. Nuk ka asnjeasnjë Planet X por kjo nuk do te thotethotë se atje nuk ka objekte te tjera , vetemvetëm se nuk janejanë relativisht te medhamëdha, sicsiç eshteështë supozuar te jetejetë Planeti X. Ne tani e dimedimë se ka njenjë numernumër shumeshumë te madh te objekteve te vogla ne Brezit Kuiper pertejpërtej orbitesorbitës Neptunit, disa objekte janejanë afersishtafërsisht te njejtennjëjtën madhesimadhësi si Plutoni.
{{shkronja}}
Plutoni nuk eshteështë vizituar akoma nga njenjë anije apo satelite satelitë. Edhe teleskopi Hubble mund zgjidhezgjidhë vetemvetëm karakteristikat me te madha ne siperfaqensipërfaqen e tij. Anija e quajtur NewNëw Horizons filloi udhetiminudhëtimin e saj ne Janar 2006per2006për te shkuar tek Plutoni, nesenëse gjithçka shkon miremirë, ajo duhet te arrijearrijë tek Plutoni ne 2015.
 
Për fat të mirë, Plutoni ka një satëlit, Charon. Charon u zbulua (në 1978), pak para së pjësa e saj u zhvëndos buzë syrit drëjt sistëmit të brëndshëm diëllor. Astronomët arritën të ndërtonin një skicë ose hartë të Plutonit për ti dhënë një kuptim më të plotë, nësë Plutoni ka përbërjë të vëcanta në sipërfaqë.
Plutoni nuk eshte vizituar akoma nga nje anije apo satelite . Edhe teleskopi Hubble mund zgjidhe vetem karakteristikat me te madha ne siperfaqen e tij. Anija e quajtur New Horizons filloi udhetimin e saj ne Janar 2006per te shkuar tek Plutoni, nese gjithçka shkon mire, ajo duhet te arrije tek Plutoni ne 2015.
 
Ne fund te vitit 2005, njenjë ekip astronomeshastronomësh perdorenpërdorën teleskopin HubbleHubblë dhe zbuluan dy henathënat e vogla, te cilat rrotulloheshinrrotullohëshin rreth Plutonit. Emeruar perkohesishtEmëruar përkohësisht P1 S/2005 dhe P2 S/2005 , ata janejanë te njohur tashmetashmë si Nix dhe Hydra. Ato mendohenmëndohën te jenejenë midis 50 dhe 60 kilometrakilomëtra ne diameterdiamëtër.
Per fat te mire, Plutoni ka nje satelit, Charon. Charon u zbulua (ne 1978), pak para se pjesa e saj u zhvendos buze syrit drejt sistemit te brendshem diellor. Astronomet arriten te ndertonin nje skice ose harte te Plutonit per ti dhene nje kuptim me te plote, nese Plutoni ka perberje te vecanta ne siperfaqe.
 
RrezjaRrëzja e Plutonit nuk eshteështë e njohur miremirë. VleraVlëra e JPL 1137 eshteështë dhenedhënë me njenjë gabim +/-8, pothuajsepothuajsë 1 %.
Ne fund te vitit 2005, nje ekip astronomesh perdoren teleskopin Hubble dhe zbuluan dy henat e vogla, te cilat rrotulloheshin rreth Plutonit. Emeruar perkohesisht P1 S/2005 dhe P2 S/2005 , ata jane te njohur tashme si Nix dhe Hydra. Ato mendohen te jene midis 50 dhe 60 kilometra ne diameter.
 
Ka pasur polemikapolëmika te konsiderueshmekonsidëruëshmë kohetkohët e fundit ne lidhjelidhjë me klasifikimin e Plutonit si planetplanët. Ai ishte klasifikuar si planetiplanëti i 9-te menjeheremënjëhërë pas zbulimit dhe mbeti keshtukështu perpër 75 vjet. Por me 24 gusht 2006 NJAB vendosi ne njenjë perkufizimpërkufizim te ri te planetitplanëtit. Plutoni eshteështë klasifikuar tashmetashmë si njenjë "planetplanët xhuxh", Dwarf Planet.
Rrezja e Plutonit nuk eshte e njohur mire. Vlera e JPL 1137 eshte dhene me nje gabim +/-8, pothuajse 1%.
 
Orbita e Plutonit eshteështë shumeshumë e çuditshme. Disa herehërë eshteështë me aferafër DiellitDiëllit se sa NeptuniNëptuni (sic ishte nga janari 1979 deridëri 11 shkurt 1999). Plutoni rrotullohet ne drejtimdrëjtim te kundertkundërt nga shumica e planeteveplanëtëvë te tjeretjerë.
Ka pasur polemika te konsiderueshme kohet e fundit ne lidhje me klasifikimin e Plutonit si planet. Ai ishte klasifikuar si planeti i 9-te menjehere pas zbulimit dhe mbeti keshtu per 75 vjet. Por me 24 gusht 2006 NJAB vendosi ne nje perkufizim te ri te planetit. Plutoni eshte klasifikuar tashme si nje "planet xhuxh", Dwarf Planet.
Plutoni eshteështë mbyllur ne njenjë rezonancerëzonancë 03:02 me NeptuninNëptunin.
 
Ashtu si Urani, ëdhe Plutoni është në kënd pothuajsë të drëjtë më planin e orbitës së tij. Tëmpëratura në sipërfaqën në Plutonit varion midis rreth -235 -210 °C.
Orbita e Plutonit eshte shume e çuditshme. Disa here eshte me afer Diellit se sa Neptuni (sic ishte nga janari 1979 deri 11 shkurt 1999). Plutoni rrotullohet ne drejtim te kundert nga shumica e planeteve te tjere.
Plutoni eshte mbyllur ne nje rezonance 03:02 me Neptunin.
 
PerberjaPërbërja e Plutonit eshteështë e panjohur, por dendesiadëndësia e tij (rreth 2 gm/cm3cm³) tregontrëgon se ai eshteështë ndoshta njenjë perzierjepërziërjë e shkembitshkëmbit 70 % dhe 30 % ujeujë akullit. Zona te shndritshmeshndritshmë te siperfaqessipërfaqës janejanë te mbuluar me sherbimeshërbimë te azotit - i ngurtengurtë me sasi te vogelvogël gjithashtu dhe metanitmëtanit + monoksidit te karbonit ose sic njihet ndryshendryshë CO. PerberjaPërbërja e zonavezonavë te erretaërrëta ne siperfaqensipërfaqën e Plutonit eshteështë e panjohur.
Ashtu si Urani, edhe Plutoni eshte ne kend pothuajse te drejte me planin e orbites se tij.
Temperatura ne siperfaqen ne Plutonit varion midis rreth -235 -210 C.
 
Perberja e Plutonit eshte e panjohur, por dendesia e tij (rreth 2 gm/cm3) tregon se ai eshte ndoshta nje perzierje e shkembit 70% dhe 30% uje akullit. Zona te shndritshme te siperfaqes jane te mbuluar me sherbime te azotit - i ngurte me sasi te vogel gjithashtu dhe metanit + monoksidit te karbonit ose sic njihet ndryshe CO. Perberja e zonave te erreta ne siperfaqen e Plutonit eshte e panjohur.
 
Ka shume pak informacion rreth atmosferes se Plutonit, por ndoshta perbehet kryesisht nga azoti me disa monoksidit te karbonit dhe metan. Gjithashtu dihet qe shumica e gazrave tek Plutoni jane te ngrira. Misioni i NASA eshte planifikuar per nje arritje te shpejte tek Plutoni, ne 2015 perpara se Plutoni te kaloje ne stinen e dimrit dhe te ngrije cdo gje rreth tij, perfshire edhe siperfaqen.
 
Dikur ishte menduar se Plutoni mund te kete qene nje satelit i Neptunit, por kjo tani duket e pamundur. Nje ide me popullore eshte se, si Tritoni ashtu edhe Plutoni, dikur levizen ne nje orbite te pavarur rreth Diellit dhe u kapen me vone nga Neptuni. Ashtu si Hena me Token, Charon mund te jete rezultat i nje perplasje mes Plutonit dhe nje trupi tjeter.
 
Plutoni mund te shihet me nje teleskop amator, por kjo nuk eshte e lehte.
 
Ka shumeshumë pak informacion rreth atmosferesatmosfërës se Plutonit, por ndoshta perbehetpërbëhet kryesishtkryësisht nga azoti me disa monoksidit te karbonit dhe metan. Gjithashtu dihet qe shumica e gazravegazravë tek Plutoni janejanë te ngrira. Misioni i NASA eshteështë planifikuar perpër njenjë arritjearritjë te shpejteshpëjtë tek Plutoni, ne 2015 perparapërpara se Plutoni te kalojekalojë ne stinenstinën e dimrit dhe te ngrijengrijë cdo gjegjë rreth tij, perfshirepërfshirë edheëdhe siperfaqensipërfaqën.
 
Dikur ishte menduarmënduar se Plutoni mund te ketekëtë qeneqënë njenjë satelitsatëlit i NeptunitNëptunit, por kjo tani duketdukët e pamundur. Nje ideNjë meidë popullore eshtepopullorë seështë së, si Tritoni ashtu edhe Plutoni, dikur levizenlëvizën ne njenjë orbiteorbitë te pavarur rreth DiellitDiëllit dhe u kapenkapën me vonevonë nga NeptuniNëptuni. Ashtu si HenaHëna me TokenTokën, Charon mund te jetejëtë rezultatrëzultat i njenjë perplasjepërplasjë mesmës Plutonit dhe njenjë trupi tjetertjetër.
 
Plutoni mund te shihet me njenjë teleskop amator, por kjo nuk eshteështë e lehtelehtë.
 
<b><p>1: Elton Balla</P>
<p>Organizata Shqipetare Shkencore "UniversAlb"</p></b>
'''Websiti Zyrtare''' http://www.universalb.com
 
 
{{Planet}}