Dallime mes rishikimeve të "Përceptimi"

502 bytes added ,  8 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
v (roboti largoj: nl:Perceptie (strong connection between (2) sq:Përceptimi and nl:Waarneming (perceptie)))
[[Skeda:Orientimi.gif|thumb|250px200px|Orientimi njerëzor]]
'''Perceptimi''' është aftësi bio-fizike. Karakterizoheti cili karakterizohet nga fenomenet fiziko-psikologjike si dhe kulturore të cilët ndëlidhin veprimet e qënieve njerëzore me mjedisin rrethues nëpërmjet proçeseve ndjesore. Është një proçes aktiv në të cilin [[Ndijimi|informacioni ndijues]] përcillet përmes [[Sistemi Nervor|sistemit nervor]] në [[Truri|tru]] ku organizohet dhe interpretohet. <ref>Matlin, M. W. (1988). ''Sensation and perception'' (2nd ed.). Boston: Allyn-Bacon.</ref> Integrimi i informationeve e shquan perceptimin nga ndijimi, të cilin këtë të fundit përkufizohet si proces pasiv përmes të cilit ngacmimet kapen nga receptorët ndijuaes dhe shndërrohen në impulse nervore.
 
Gjatë procesit të perceptimit mund të shquajmë procesin e perceptimit selektiv apo procesin e [[Vëmendja|vëmendjes seleksionuese]]. Ky proçes është jashtëzakonisht i rëndësishëm për mbijetesën tonë pasi na lejon t'i kushtojmë [[vëmendje]] vetëm një sërë ngacmimesh ndijuese duke lënë mënjanë të tjerët, në pamundësi për t'iu përgjigjur njëkohësisht të gjitha ngacmimeve të mjedisit të jashtëm. Ky proces orientohet kryesisht nga [[motivacioni]]. Në procesin e perceptimit autoret dallojnë gjithashtu një proces tjetër të rëndësishëm dhe të cilin e kanë quajtur pritshmëri. Pritshmëria perceptuese mund të mendohet si kulmi i të gjitha përvojave tona e cila na drejton për t'i perceptuar botën nga një percpektive unike.
 
Përceptimi përfshin proçese të tjera kognitive, si [[kujtesa]], [[Të Menduarit|të menduarit]] dhe një aftësi për të formuar kuptime përmes [[Proçeset Ndijore|proçeseve ndijore]].
Studimi i përceptimit e vë theksin në atë që përjetojmë realisht duke qënë [[Vetëdija|të vetëdijshëm]]. Perceptimi së bashku me ndijimin përbëjnë fazat e para të vetëndijësimit me mjedisin.
 
Ndër faktorët përbërës të përceptimit është '''proçesi i [[Vëmendja|vëmendjes seleksionuese]]'''. Ky proçes është jashtëzakonisht i rëndësishëm për mbijetesën tonë pasi na lejon t'i kushtojmë [[vëmendje]] vetëm një sërë ngacmimesh ndijueseduke lënë mënjanë të tjerët. Vëmëndja seleksionuese përcaktohet kryesisht nga [[motivacioni]].
 
Faktor tjetër i rëndësishëm në proçesin e përceptimit është '''[[pritshmëria]].
 
 
Studimi i përceptimit e vë theksin në atë që përjetojmë realisht duke qënë [[Vetëdija|të vetëdijshëm]].
[[Orientimi njerëzor]]
 
[[Skeda:Orientimi.gif|thumb|250px|Orientimi njerëzor]]
'''Ne orientohemi''' me të gjitha shqisat tona: ne shohim dhe prekim, nuhasim, shijojmë dhe dëgjojmë.
 
 
 
==== Përceptimi pamor ====
[[Skeda:Iluzion.jpg|thumb|250px200px|Iluzion]]
Njëra prej mjeteve më të rëndësishme për orientim është [[syri]]. Por a është me të vërtetë realitet ajo çka ne shohim? Syri nuk funksionon si një aparat fotografik. Ai ndërtohet nga dy sisteme krejtësisht të ndryshëm për nga funksioni të cilët plotësojnë. Këto dy sisteme janë [[fovea]] dhe [[retina]]. Mashtrime të shumëllojshme të syrit na bëjnë të ndërgjegjshëm për kufirin e përceptimit tonë. I famshëm ishte bërë zëri ngacmues të cilin njeriu mund ta perceptonte nga dy perspektiva. Edhe aftësia e disa kafshëve që t'i shohin disa gjëra të cilat ne nuk mund t'i perceptojmë, si p.sh. dritën ultravioletë, dëshmojnë që ne perceptojmë vetëm një pjesë të kufizuar.
Përceptimi i fytyrave funksionon që nga foshnjëria, por diskriminimi i imazheve është një aftësi e cila mësohet.
 
==== Përceptimi dëgjimor ====
[[Skeda:Signalveshi.gif|left|thumb|250px200px|Veshi]]
Me veshët tanë ne jo vetëm që i dëgjojmë pëshpëritjet por edhe e dimë se nga cili drejtim vijnë. Por për këtë na duhen të dy [[veshët]]. Nga diferenca kohore, me të cilën një ton njëherë shkon në njërin e pastaj në tjetrin vesh, ne mund të lokalizojmë se nga vjen ai ton. Këtë diferencë mund ta kapim për 1/100.000 e sekondës. Në veshin e brendshëm gjenden disa qime të buta të cilat mundësojnë dëgjimin. Për secilin ton ekziston qeliza e caktuar e qimes e cila i dërgon impulset nervore në tru. Por megjithatë ne nuk mund t'i rregullojmë në mënyrë perfekt të gjitha tonet. Po që se një ton vjen direkt nga para atëherë ai i arrin të dy veshët në të njëjtën kohë, kështu që ne nuk mund të jemi plotësisht të sigurt se a vjen nga para a prapa. Dhe po ashtu ne nuk mund t'i dëgjojmë të gjitha tonet: tonet mbi 20.000 H (herc) ne nuk mund t'i perceptojmë dhe tonet nën 18 [[herci|H]] (herc) , në dallim nga disa kafshë.
 
 
==== Ndjenja ====
[[Skeda:Shqisat.gif|thumb|250px200px|Shqisat]]
Ne e ndjejmë nëse diçka është e rrumbullakët apo katrore, e madhe apo e vogël. Po që se jemi të pasigurt në shqisat e tjera, ne na ndihmon më tutje p.sh. shqisa e të prekurit. Këtë të gjithë e dimë kur jemi në terr dhe nuk shohim asgjë. Edhe shqisa e të nuhaturit mund të ndihmojë shumë: po që se është duke u djegur diçka dhe ne nuk e dimë se nga po vjen tymi, padyshim se hunda do të na orientojë. Këtë aftësi më shumë e kanë përdorur njerëzit më përpara se sa ne sot. Kështu detarët e kohëve më të hershme i arrinin ishujt e Polinezisë pa ndonjë kompas, shumë kohë para se të bardhët kanë zbarkuar atje. Këtë e arrinin ata duke futur në punë të gjitha shqisat: ata shihnin ngjyrën e qiellit dhe të detit, dëgjonin ushtimën e valëve, nuhasnin erërat dhe kështu orientoheshin në drejtim të ishujve.