Ndryshimi mes inspektimeve të "Franca"

14.414 bytes removed ,  6 vjet më parë
v
U kthye versioni 1432061 i bërë nga Kolega2357 (diskutimet) I am sorry
(Reverted edits by Tegel to last version by Roboti Tung)
v (U kthye versioni 1432061 i bërë nga Kolega2357 (diskutimet) I am sorry)
Sipërfaqja:547,030km2
{{Kutia Shtet
60.4milionë banorë
| EMRI NË SHQIP = Republika franceze
kryeqyteti Parisi me 8.8 milionë banorë
| EMRI NË GJUHËN VENDASE = République française
-Koordinatat 46 00V,2 00L
| EMRI: RASA DHANORE = Francës
-545,630km2-është tokë
| FIGURA: FLAMURI = Flag of France.svg
-1,400km2-është ujë
| FIGURA: EMBLEMA = Armoiries république française.svg
-3,427km-është vija bregdetare
| FIGURA: MADHËSIA E EMBLEMËS = 90px
-Dallojm tri lloje klimash ajo:oqeanike(në perëndim),mesdhetare(në jug),kontinentale(në qendër dhe në lindje).
| FIGURA: HARTA = France in Europe.svg
| FIGURA: GJERËSIA E HARTËS = 280x280px
| MOTO_KOMBETARE = Liberté, Egalité, Fraternité<br />[[Gjuha shqipe|shqip]]: Liri, Barazi, Vllazëri
| HIMNI_KOMBETARE =
| HIMNI_KOMBETARE_KENGA = La Marseillaise
| KRYEQYTETI = [[Parisi]]
| QYTETI MË I MADH = [[Parisi]]
| GJUHA ZYRTARE = [[Gjuha franceze]]
| QEVERIA = [[Sistemi shtetëror në Francë|Republikë gjysmë-presidenciale]]
| UDHËHEQËSI 1: TITULLI = [[Kryetari i shtetit]]
| UDHËHEQËSI 1: EMRI = [[François Hollande]]
| UDHËHEQËSI 2: TITULLI = [[Kryeministri]]
| UDHËHEQËSI 2: EMRI = [[Jean Marc Ayrault]]
| PAVARËSIA = [[14 Korrik 1789]]
| FESTA KOMBËTARE = [[14 Korrik]]
| SIPËRFAQJA = 674.843
| SIPËRFAQJA: VENDI = 40
| SIPËRFAQJA: UJË = 0,26 %
| KUFIRI =
| ZEE =
| POPULLSIA = 62.370.800
| POPULLSIA: VITI =
| POPULLSIA: VENDI = 20
| POPULLSIA: DENDËSIA = 111
| BPV = [[Dollari amerikan|$]]
| BPV: VITI = 20
| BPV: PËR BANOR = $
| IZHNJ = 0.
| IZHNJ: VITI = 20
| IZHNJ: VENDI =
| VALUTA = [[Euroja]]
| ZONA KOHORE = [[UTC+1]]
| ZONA KOHORE: VERA = [[UTC+2]]
| KODI I INTERNETIT = [[.fr]]
| TARGAT = [[Targat e automjeteve të Francës|F]]
| PREFIKSI TELEFONIK = 0033
| PREFIKSI RADIOFONIK =
| KODI ISO =
| ANËTARËSIA = <br />
}}
'''Franca''' ([[Gjuha frënge|frëngjisht]] ''France''), zyrtarisht '''Republika Franceze''' (frëngjisht ''République Française''), shtet i [[Evropa|Evropës perëndimore]], është i përbërë nga Franca metropolitane dhe nga departamentet e përtejdetit (Departaments d'Otremer). [[Parisi]] është qyteti më i madh dhe kryeqytet i Francës. Franca është njëra nga themelueset e Bashkimit Evropian (BE).
 
Franca kufizohet me [[Belgjikë]]n në veri, me [[Luksemburgu]]n ne veri-lindje, me [[Gjermani]]në, [[Zvicra|Zvicrën]] dhe [[Italia|Italinë]] në lindje dhe në jug me [[Spanja|Spanjën]], [[Andorra|Andorrën]] dhe [[Monako]]n. Ajo laget në jug-lindje nga deti [[Mesdhe]], në perëndim nga oqeani [[Atlantik]] dhe në veri-perëndim nga kanali i La Manshit (Manche), i cili nga frëngjishtja përkthehet (mënga) sepse si një hapësirë e ngushtë e një mënge ndan Britaninë e Madhe nga Franca si dhe ngushtica Pa dë Kale (Pas de Calais), që ndan Francën nga [[Angli]]a dhe bashkon La Manshin me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]].
Franca është ndër themeleuesit e [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]], zonës së Euro-s dhe hapësirës Schengen. Si këshilltare e OSCE ështe anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit të Orgaizatës së Kombeve të Bashkuara, ka ndikuar në afirmimin e "Deklaratës për të Drejtat e Njeriut dhe të Qytetarëve" të nxjerrë në vitin [[1789]]. Franca është anëtare e disa organizatave të njohura botërore ndër të cilat është edhe NATO prej të cilës ajo ishte tërhequr në vitin [[1966]].
 
== Gjeografia ==
{{Kryesor|Gjeografia e Francës}}
Sipërfaqja e përgjithshme e Francës është 547,030 km<sup>2</sup> pa përfshirë viset e tjera nën administrimin e saj, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 46 00 '''V''', 2 00 '''L''' dhe 545,630 km <sup>2</sup> të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 1,400 km <sup>2</sup> ujë. Vija bregdetare e Francës është 3,427 km e gjatë.
 
Klima e Francës në përgjithësi është me dimër të ftohtë dhe verë të butë por kjo nuk vlen për viset e bregdetin e Mesdheut ku dimri është i butë dhe vera e nxehtë.
 
Pjesën më të madhe të relievit në veri dhe perëndim e përbëjnë terrenet e rrafshta dhe malet e ulëta, pjesa tjetër jugore përshkohet nga Pirenejtë dhe ajo lindore nga Alpet e larta. Pika më e ulët e relievit gjendet nën nivelin përgjatë lumit Ronë (ang. Rhone) (-2m) dhe ajo më e larta në lartësinë e 4,807 metrave në qafën malore Mont Blank (fr. Mont Blanc).
 
=== Klima ===
Klima
 
Tri lloje: oqeanike (në perëndim) mesdhetare (në jug) kontinentale (në qendër dhe lindje)
 
== Historia ==
{{Kryesor|Historia e Francës}}
Emri “Francë” vjen nga latinishtja Francia, e cila fjalë për fjalë përkthehet “vend i frankëve” ose “Frankland”. Ka teori të ndryshme për origjinën e emrit të frankëve. Njëra thotë që ai rrjedh nga fjala proto - gjermanike frankon, e cila i referohet shigjetës dhe njihej midis frankëve me emrin francisca.
 
Një etimologji tjetër e propozuar është ajo që në gjuhët e vjetra gjermanike emri frank nënkuptonte një njeri të lirë, e kundërta me skllav. Kjo fjalë vazhdon të ekzistojë në frëngjishten e sotme si franc, madje ajo emërtonte edhe monedhën franceze deri në zëvendësimin e saj me Euron.
 
Në Gjermani Franca vazhdon të thirret me emrin Frankreich, e cila fjalë për fjalë do të thotë “Mbretëri e Frankëve”. Për ta dalluar nga perandoria e frankëve nën Karlin e Madh, Francën moderne gjermanët e quajnë Frankreich, kurse perandorinë e dikurshme të Karlit Frankenreich.
 
== Popullsia ==
{{Kryesor|Demografia e Francës}}
[[Skeda:Pyramide france.PNG|thumb|300px|right|Piramida e popullsisë së Francës]]
'''Franca''' sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2010 ka patur gjithësej 65.4 milion banorë, me dendësi mesatare për km2 110 banorë. Radhitet në vedin e 20 –të në botë. Ndërsa në vendin e 47 –të për nga sipërfaqja me 547.030 km²
Tri e katërta e popullsisë së Francës jeton në qytete..
Pjesa dërmuese e popullsisë janë francezë. Por ekzistojnë edhe pakicat si: Flamanët,Bretanjët,Baskët,Katalonët,Korzakët . Nuk ka shënime për pakicat sepse ky term në Francë pothuajse është i panjohur. Pakicat me kalimin e kohës pothuajse krejtësisht janë asimiluar. Vonë nën presionin e [[Unionit Euroopian]] [[Franaca]] iu ka kushtuar vemendje më të madhe pakicave kombëtare dhe etnike..
 
Gjuhë zyrtare është frengjishtja, por ekzistojnë disa gjuhë lokale si gjuha baske, bretonje,katalone,flamane,gjermane etj. Këto gjuhë vonë qeveria i ka leju të përdoren. Megjithëate gjuha frenge mbetet gjuhë e vetme zyrtare.
[[Kisha Katolike Romake]] është religjioni kryesorë në Francë. Mbi 80% e popullsisë deklarohen si katolik.
 
Sot rreth 6% e populsisë deklarohen se i përkasin religjonit islam. Proteant janë vetëm 2 % e popullsisë. Ndërsa ebrej janë gjithësejt 1% e popullsisë së Francës.
 
=== Qytetet e ===
{{Kryesor|Lista e qyteteve të Francës}}
 
=== Përbërja etnike ===
=== Gjuhët ===
=== Besimet fetare ===
{{Kryesor|Feja në Francë}}
 
== Njësitë administrative ==
{{Kryesor|Njësitë administrative të Francës}}
[[Skeda:Départements et régions de France.svg|thumb|300px|22 ''[[région në France|régions]]'' dhe 96 ''[[département në France|départements]]'' të [[Metropolitanti Francezë|Metropolitantit Francezë]].]]
 
Franca ka 26 [[Njësitë administrative|njësi administrative]] të nivelit të lartë të quajtura "Région" nga të cilat 22 janë pjesë e [[Metropolitanti Francezë|Francës Metropolitane]] (21 janë në pjesën kontinentale të Francës Metropolitane, një është "territori kolektiv" i [[Korsika|Korsikës]] dhe katër njësi janë si njësi "territoriale detare". Këto njësi ndahen më tutje në njësi më të vogla të quajtura "département". Departamentet janë të shifruara (shumica sipas ABC-së) dhe shifrat përdoren në raste si p.sh.: kodi postar apo tabelat e automjeteve.
 
Departamentet ndahen në 342 njësi më të vogla të quajtura arondisements (org.:arrondissements), mirëpo në këtë nivel nuk ka kuvende dhe shumica shërbejnë për kryerjen e punëve administrative. Arondisementet ndahen më tuje në 4,035 kantone (org.:Canton) njësi edhe më të vogla, por edhe këto nuk kanë kuvende por shërbejnë për organizimin administrativ si p.sh.: ofrimin e shërbimit gjatë zgjedhjeve të lira. Përfundimisht arondisementet ndahen në 36,682 komuna (org.:Commune), njësi që kanë kuvendin zgjedhor.
 
''Régiones'', ''départements'', dhe ''communes'' janë të njohura si "bashkësi territoriale" (org.:''collectivités territoriales'') që nënkuptojnë njësi me asamblenë lokale si dhe ekzekutivin përderisa në anën tjetër ''arrondissements'' dhe ''cantons'' kanë më tepër funksion administrativ.
 
== Politika ==
{{Kryesor|Sistemi shtetëror në Francë}}
[[Skeda:Logo de la République française.svg|thumb|Logoja e Republikës Franceze]]
 
Republika Franceze ka sistem unitar gjysëm-presidencial me tradia të forta [[Demokracia|demokratike]]. [[Kushtetuta e Francës]] e Republikës së pestë u aprovua me [[Referendum]] më [[28 shtator]] [[1958]]. Ajo forcoi mjaft autoritetin e ekzekutivit në relacion me Parlamentin. Dega ekzekutive ka dy kryetarë: [[Presidenti i Francës|Presidentin e Republikës]], i cili zgjidhet me votë për një mandat 5 vjeçar dhe është [[Kreu i Shtetit]], dhe Qeveria, e drejtuar nga [[Kryeministri i Francës|Kryeministri]] që caktohet nga Presidenti.
 
Parlamenti i Francës është legjislaturë dy-dhomëshe e formuar nga ''Asambleja kombëtare'' (''Assemblée Nationale'') dhe [[Senati Francez|Senati]]. Deputetët e Asamblesë Kombëtare zgjidhen me votë për një mandat 5 vjeçar. Asambleja ka fuqi që të shpërbëjë kabinetin, kështu që shumica në Asamble vendos zgjedhjen e Qeverisë. Senatorët zgjidhen nga një komision zgjedhor për një mandat 6 vjeçar, dhe gjysma e anëtarëve vendosen me zgjedhje çdo 3 vjet duke filluar nga shtatori [[2008]].<ref name="Senat">[[French Senate]] |publisher= |year=2006 |url=http://www.senat.fr/role/index.html |title=Rôle et fonctionnement du Sénat |accessdate=2006-04-20</ref> Fuqitë legjislative të Senatit janë të kufizuara; në një mosmarrëveshje midis dy dhomave, Asambleja Kombëtare ka fjalën e fundit, përveç ligjeve kushtetuese dhe ''lois organiques'' (ligje që parashihen direkt në kushtetutë) në disa raste. Qeveria ka ndikim të madh në përcaktimin e programit të Parlamentit.
 
Politika franceze karakterizohet me dy grupe rivale politike: [[Plotika e Majtë|E Majta]], e përqendruar rreth ''Partisë Socialiste'', dhe [[Politika e Djathtë|E Djathta]], e përqendruar rreth ''Rassemblement pour la République (RPR)'' dhe tani pasardhësin e saj ''Union pour un Mouvement Popolaire''. Dega ekzekutive kryesisht përbëhet nga UPM-ja.
 
== Ekonomia ==
{{Kryesor|Ekonomia e Francës}}
Franca është ekonomia e dyte ne Europe pas GJermanise dhe e pesta ne bote pas SHBA, Japonise, Kinës dhe Gjermanise.Ajo pothuajse është në pozita të përafërta me ekonominë britanike,ku në vite të ndryshme gdp ndermjet ketyre 2 vendeve leviz me një perqindje shume te vogël(në 2009 gdp e Francës ishte 2.6 trilion dollarë ndërsa ajo britanike 2.1) duke bërë që këto 2 shtete te zevendesojne njëra tjetrën për sa i përket fuqisë nr 2 ne Europë.Megjithatë pozita e saj europiane për PIB për banor është vetëm e 9-ta nga 15 sipas Eurostat, organi zyrtar i statistikave europiane.
Ajo është e 4-ta eksportuese në rang botëror, e dyta për shërbime dhe prodhime bujqësore. Eshtë e para adresë turistike botërore.
 
Ekonomia franceze është kryesisht një ekonomi shërbimesh. Sektori i tretë permban 72% nga popullata aktive, kurse sektori i parë (bujqësi, peshkim) përfaqëson më shumë se 4% dhe sektori i dytë (industri) 24%.Energjia,vecanërisht ajo nukleare luan nje rol parësor ne ekonominë e Francës. Përvec një eksportuese e madhe e produkteve bujqësore Franca njihet dhe si nje konkurente e forte dhe per sa i perket eksporteve te prodhimeve industriale.Luan nje rol te vecante industria e makinave,anijeve apo dhe avioneve. Ne Toluze ka qendrën dhe finalizohet avioni i konsorciumit europian airbus.Parisi është qendra më e madhe ekonomike finaciare e Francës,nga ku është përqendruar dhe një pjese e industrisë vecanërisht ajo tekstile.
 
== Kultura ==
{{Kryesor|Kultura e Francës}}
 
=== Letërsia ===
[[Skeda:Molière - Nicolas Mignard (1658).jpg|thumb|[[Molière]]]]
 
Letërsia Franceze ka origjinën e vet qysh nga [[Mesjeta]]. Frëngjishtja nuk ishte ende gjuhë e mirfilltë por ishte e ndarë në disa dialekte (kryesisht: veriore '''''oïl''''' dhe jugore '''''oc''''' ). Secili shkrimtar përdorte gramatikën dhe drejtshkrimin e vet. Shumë tekste mesjetare franceze nuk janë të nënshkruara- siç është rasti me veprat [[Tristan dhe Iseult]], ose me [[Lancelot and the Holy Grail]], mes të tjerash. Një pjesë e konsiderueshme e letërsisë mesjetare Franceze u inspirua nga [[Matter of France]], si p.sh. [[The Song of Roland]] dhe [[Chansons de geste]]. ''“Roman de Renart”'' u shkrua më 1175 nga [[Perrout de Saint Cloude]], dhe tregoi historinë e personazhit mesjetar [[Reynard]] ('dhelpra') ; kjo është gjithashtu një shembull i mirë i tregimeve të hershme Franceze.
 
Duke marrë parasysh karakterin anonim të shumë shkrimeve franceze të [[Mesjeta|Mesjetës]], disa shkrimtarë të asaj kohe u bënë shumë të famshëm : [[Chrétien de Troyes]], për shembull. Kultura ''''''Oc'''''' kishte gjithashtu shumë ndikim në [[Mesjeta|Mesjetë]].'''
 
== Infrastruktura ==
=== Transporti ===
=== Arsimi ===
=== Shëndetësia ===
 
== Festat publike ==
 
== Lidhjet e jashtme ==
; Shoqatat kulturore shqiptare në Francë
* [http://www.kosova.com Shoqata kulturore: "Rugova"], ''(Lyon)''
* [http://www.iliriapesaro.com/ Shoqata kulturore: "Iliria"], ''(Lyon)''
* [http://www.vifarom.de Virtuelle Fachbibliothek Romanischer Kulturkreis - Vifarom]
 
; Fjalora
* [http://www.dicovia.com/dico/francais-albanais Fjalor Frënge/Shqip]
 
== Burimet ==
<references/>
 
== Shih edhe ==
{{Commonskat|France|{{PAGENAME}}}}
{{Commonsart|France|{{PAGENAME}}}}
 
 
{{Shtetet në Evropë}}
{{BE}}
{{G8}}
 
[[Kategoria:Francë| ]]
[[Kategoria:Shtete në Evropë]]
 
{{Link FA|ceb}}
{{Link FA|fr}}