Dallime mes rishikimeve të "Ndajfolja"

169 bytes added ,  7 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
 
Ndajfolje quhen fjalët e pandryshueshme që plotësojnë para së gjithash [[Folja|foljen]], duke treguar mënyrë, vend, kohë, shak, qëllim, sasi: ''Blendi shkruan bukur, qartë dhe saktë.''
Blendi shkruan bukur, qartë dhe saktë.
 
Ndajfoljet mund të plotësojnë edhe një [[Mbiemri|mbiemër]] ose ndajfolje tjetër: ''Ata u ngritën shumë herët atë ditë.''
Ata u ngritën shumë herët atë ditë.
 
PorPër nga kuptimi ndajfoljet janë gjashtë llojesh: mënyre, vendi, kohe, shkaku, qëllimi, sasie.
mënyre, vendi, kohe, shkaku, qëllimi, sasie.
 
== Ndajfoljet e mënyrës ==
Ndajfoljet e mënyrës luajnë rolin e grupeve parafjalore rrethanor mënyre: ''Vjollca e Dritani silleshin natyrshëm (=në mënyrë të natyrshme) me të gjithë.''
 
Ndajfoljet kryesore të mënyrës janë:
* mirë, keq, bukur, pastër, qartë, shkurt, thjesht, që tregojnë cilësinë e veprimit. Të tilla janë edhe ndajfoljet gëzueshëm, natyrshëm, furishëm, etj.;: ''Vjollca flet bukur frëngjisht.''
Vjollca flet bukur frëngjisht.
 
* menjëherë, pak nga pak, vazhdimisht, shpesh, papritur, etj., tregojnë ecurinë e veprimit: ''Dritani u ngrit papritur.''
Dritani u ngrit papritur.nga eri
 
* cekët, gjerë, gjatë, thellë, ulët që tregojnë përmasa: ''Toka duhet punuar thellë.''
Toka duhet punuar thellë.
 
* bujarisht, trimërisht, artistikisht, besnikërisht, teorikisht, që kanë kuptimin e togut në mënyrë + mbiemër: bujarisht (në mënyrë bujare), po edhe shqip, frëngjisht, anglisht:
Në Shqipëri më pritën dhe më përcollën bujarisht (në mënyrë bujare).
 
* bujarisht, trimërisht, artistikisht, besnikërisht, teorikisht, që kanë kuptimin e togut në mënyrë + mbiemër: bujarisht (në mënyrë bujare), po edhe shqip, frëngjisht, anglisht: ''Në Shqipëri më pritën dhe më përcollën bujarisht (në mënyrë bujare).''
== Ndajfoljet e vendit ==
Ndajfoljet e vendit luajnë rolin e grupeve parafjalorë plotës vendi.
 
Ndajfoljet kryesore të vendit janë:
* afër, larg, pranë, rreth, djathtas, majtas, aty, atje, diku, gjëkund, gjithkund, anembanë, gjithandej, kudo, ngado, asgjëkund, kurrkund, etj, që tregojnë vendin ku kryhet veprimi: ''Makina u kthye djathtas (në anën e djathtë).''
Makina u kthye djathtas (në anën e djathtë).
 
* ku, nga: ''Ku po shkon? Nga je edhe pse ke ardhur ?''
* ku, nga:
Në të vërtetë "ku" dhe "nga" janë ndajfolje pyetëse, po merren edhe si ndajfolje vendi:.
Ku po shkon ?
Nga je edhe pse ke ardhur ?
Në të vërtetë ku dhe nga janë ndajfolje pyetëse, po merren edhe si ndajfolje vendi:
 
== Ndajfoljet e kohës ==
 
Ndajfoljet kryesore të kohës janë:
* dje, pardje, nesër, pasnesër, paradite, pasdite, sot, sonte, tani, vjet, që tregojnë kohën e saktë të kryerjes së veprimit: ''Erdha sot (=ditën e sotme) nga Tirana dhe do të nisem nesër (ditën e nesërme).''
Erdha sot (=ditën e sotme) nga Tirana dhe do të nisem nesër (ditën e nesërme).
 
* njëherë, një herë e një kohë, gjithmonë, kurdo, së shpejti, së lashti, që tregojnë një kohë të papërcaktuar:
Së shpejti do të organizohet në Tiranë një konferencë për gjuhën shqipe.
 
* njëherë, një herë e një kohë, gjithmonë, kurdo, së shpejti, së lashti, që tregojnë një kohë të papërcaktuar: ''Së shpejti do të organizohet në Tiranë një konferencë për gjuhën shqipe.''
== Ndajfoljet e shkakut ==
Ndajfoljet e shkakut luajnë rolin e një grupi parafjalor rrethanor shkaku. Ndajfoljet e shkakut janë: përse, pse të cilat përdoren për të pyetur për shkakun e kryerjes së një veprimi: ''Pse (për çfarë arsyeje) nuk punon edhe ti si të tjerët? Përse (për çfarë qëllimi) më kërkon?''
 
Ndajfoljet e shkakut janë: përse, pse të cilat përdoren për të pyetur për shkakun e kryerjes së një veprimi:
Këtu mund të fshihen edhe [[Fjala|fjalët ]]<nowiki/>prandaj, andaj, (=për këtë shkak, për këtë arsye, për këtë qëllim) të cilat funksionojnë edhe si [[lidhëza]].
Pse (për çfarë arsyeje) nuk punon edhe ti si të tjerët?
Përse (për çfarë qëllimi) më kërkon?
Këtu mund të fshihen edhe fjalët prandaj, andaj, (=për këtë shkak, për këtë arsye, për këtë qëllim) të cilat funksionojnë edhe si lidhëza.
 
== Ndajfoljet e sasisë ==
Ndajfoljet e sasisë luajnë rolin e grupeve emërore rrethanor sasie. Ndajfoljet kryesore të sasisë janë:
* shumë, pak, tepër, fort, së tepërmi, për së tepërmi, njëherë, dyherë, etj, që tregojnë në ç`masë realizohet veprimi: ''E njoh mirë [[Butrinti|Butrintin]], se e kam vizituar tri herë. Gjeta një libër shumë të vjetër, të ruajtur shumë mirë.''
Ndajfoljet kryesore të sasisë janë:
* shumë, pak, tepër, fort, së tepërmi, për së tepërmi, njëherë, dyherë, etj, që tregojnë në ç`masë realizohet veprimi:
E njoh mirë Butrintin, se e kam vizituar tri herë.
Gjeta një libër shumë të vjetër, të ruajtur shumë mirë.
 
* fort, tepër, së tepërmi, njëfish, dyfish, trefish, aq, kaq, mjaft, pak, etj. që shprehin intensitetin ose shkallën e një veprimi a të një cilësie.
''Dëgjomë, mua plakun, se di më tepër se ti.''
 
== Shkallët e ndajfoljeve ==
Ndajfoljet përdoren në shkallën pohore, krahasore dhe sipërore, kryesisht ndajfoljet e mënyrës: mirë, bukur, qartë, si edhe disa ndajfolje vendi e kohe: lart, poshtë, afër, larg, vonë, herët, etj. Shkalla krahasore dhe shkalla sipërore e ndajfoljeve formohen me po ato fjalë me të cilat formohen shkalla krahasore e shkalla sipërore e mbiemrave.
* Shkalla pohore: ''Miri ecën shpejt.''
Shkalla krahasore dhe shkalla sipërore e ndajfoljeve formohen me po ato fjalë me të cilat formohen shkalla krahasore e shkalla sipërore e mbiemrave.
 
* Shkalla pohore:
* Shkalla krahasore e barazisë: ''Miri ecën aq shpejt sa Genti''.
 
* Shkalla Krahasore
* Shkalla krahasore e barazisësipërisë: Mirri''Miri ecën aq shpejt sase Genti''.
* Shkalla krahasore e sipërisëultësisë: ''Miri ecën jo aq shpejt sesa Genti''.
 
e ultësisë: Miri ecën jo aq shpejt sa Genti.
* Shkalla sipërore: ''Miri ecën shumë shpejt.''
Miri ecën shumë shpejt.
53

edits