Ndryshimi mes inspektimeve të "Thjerra optike"

1.280 bytes added ,  5 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
[[File:BiconvexLens.jpg|thumb|Thjerrëz bikonvekse]]
==='''Thjerrëzat Optike'''===
*Me '''thjerrëza optike''' nënkuptojmë mjedisin optik i kufizuar me dy sipërfaqe që ka inkeks të thyerjes të ndryshëm nga rrethi. ZakonishtëZakonisht janë të ndërtuara prej [[Xhami (material)|qelqi]] ose kuarci , kurme bashkohenbashkimin e dy syprinasyprinave që kanë boshtin optik të përbashkët. Kanë aplikim të madhë në praktikë dhe nuk mund të paramendohet puna e instrumenteve optike pa thjerrza thjerrëza. Thjerrëza varsisht nga forma mund të jetë cilindrike dhe sferike. Në praktik me tepër kanë gjetur aplikim thjerrëzat sferike për të cilat ne do të bëjme fjalë. Thjerrëzat sferike mund të jenë konvergjente ose konvekse dhe divergjente ose shpërndarëse. Thjerrza sferike konkave paraqet pjesën e hapsirës ndërmjet dy sferave që ndoshën njëra afër tjetrës.
 
==Konstruktimi i thjerrëzave të thjeshta==
*Me thjerrëza optike nënkuptojmë mjedisin optik i kufizuar me dy sipërfaqe që ka inkeks të thyerjes të ndryshëm nga rrethi. Zakonishtë janë të ndërtuara prej qelqi ose kuarci , kur bashkohen dy syprina që kanë boshtin optik të përbashkët. Kanë aplikim të madhë në praktikë dhe nuk mund të paramendohet puna e instrumenteve optike pa thjerrza . Thjerrëza varsisht nga forma mund të jetë cilindrike dhe sferike. Në praktik me tepër kanë gjetur aplikim thjerrëzat sferike për të cilat ne do të bëjme fjalë. Thjerrëzat sferike mund të jenë konvergjente ose konvekse dhe divergjente ose shpërndarëse. Thjerrza sferike konkave paraqet pjesën e hapsirës ndërmjet dy sferave që ndoshën njëra afër tjetrës.
*Me AnëtShumica e thjerrzavethjerrëzave janë sipërfaqe''thjerrëza sferike'': dy mundsipërfaqet e kenëe rrezesaj janë ndryshme.qendrapjesë e sipërfaqeve sferike. quhetSecila qendrasipërfaqe emund lakueshmërisë, jetë te''konvekse'', thjerrzat''konkave'', janëose dy''planare''. DrejtëzaVijakalone nëpërlidh dyqendrën e sferës me qendratsipërfaqet e lakueshmërisëthjerrëzes quhet ''boshti'' optiki kryesorthjerrëzes. BoshtiTipikisht, optikboshti kryesori thjerrëzes kalon nëpër qendërqendrën fizikethjerrzësthjerrëzes, për quhetshkak kulmi (K)mënyrës ime thjerrzës. Sipërfaqetcilën ejanë thjerrzavendërtuar. janëThjerrëzave mund lëmuaratu mirëndryshohet dheforma edhe pasiholla,jenë prodhuar. ashtuKëshumeboshti rrezei paraksialethjerrëzes fitohen fytyramundqartamos dhekalojë nëpër paqendren deformuarafizike të thjerrëzes.
Thjerrëzat konvekse mund të jenë bikonvekse, plankonvekse etj, ndërsa thjerrëzat konkave mund të jenë bikonvekse, plankonkave etj.
rrezet paralele që bien në thjerrza konvergjente pas thyerjes të gjitha priten në një pikë F në boshtin optik që quhet vatër ose fokus.
*Distance e saj nga qendra e lakueshmërisë së thjerrzës quhet largësi fokale që e shënojmë me . Në këtë aspect shihet ngjashmëria me pasqyre, te të cilat definohet largësia fokale gjatë reflektimit të rrezeve të dritës. Mirëpo, këtu ekziston ndryshimi, sepse thjerrëza është dyanësore. Te thjerrëzat drita mund të kaloj edhe nga ana tjetër.
Rrezet paralele që bien në të pas thyerjes gjithashtu priten në një pikë F’ në boshtin optik. Edhe kjo pikë quhet vatër. Distanca e saj prej qendrës së lakueshmërisë po ashtu quhet largësi fokale
Vlera reciproke e largësisë fokale të thjerrëzave gjendet nga ekuacioni thyerjes së dritës nëpër sipërfaqe sferike.
 
[[Thjerrëzat torike]] ose sfero-cilindrike kanë sipërfaqe me dy rreze të ndryshme të lakimit në dy plane ortogonale. Ato kanë fuqi të ndryshme fokale në meridiane të ndryshme. Kjo formon një '''thjerrëz astigmatike'''. Si shembull i tyre janë thjerrëzat e syzeve që ndikojnë në përmirësimin e [[Astigmatizmi|astigmatizmit]] të syrit.
==='''Rrezet karakteristike'''===
 
Më komplekse se kaq janë '''thjerrëzat asferike'''. Këto janë thjerrëza ku njëra ose dy sipërfaqet kanë forma që sjanë as sferike e as cilindrike. Forma më të komplikara u lejojnë thjerëzave të krijojnë imazhe me më pak [[Aberracioni|aberracion]] sesa thjerrëzat e thjeshta standarde, por ato janë më të vështira dhe më të shtrenjta për tu prodhuar.
 
==='''Rrezet karakteristike'''===
[[File:Lens3.svg|thumb|Rrezet|400 px]]
*Rrezet kryesore me ndihmën e të cilave mund të konstruktohet fytyra te thjerrëzat konvergjente janë:
 
*Rrezet kryesore me ndihmën e të cilave mund të konstruktohet fytyra te thjerrëzat konvergjente janë:
*Rrezja paralele që kalon paralel me boshtin kryesor optik dhe pas thyerjes kalon nëpër pikën fokale (F)
*Rrezja kulmore që kalon nëpër kulm të thjerrëzës (K) dhe pas thyerjes vazhdon drejtimin e përhapjes së saj,
*Rrezja fokale që kalon nëpër vatër apo focus dhe pas thyerjes kalon paralel me boshtin optik të saj.
 
S<sub>1</sub> dhe S<sub>2</sub> janë respektivisht largësia e objektit nga thjerrëza dhe e thjerrëzës nga imazhi që krijohet, për thjerrëza tek të cilat trashësia është e papërfillshme, të cilat gjenden në ajër. Lidhshmëria e tyre paraqitet përmes formulës:<ref>{{cite web |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/geoopt/lenseq.html |title=Thin Lens Equation |work=Hyperphysics |first=Carl R. |last=Nave |publisher=Georgia State University |accessdate=March 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dev.physicslab.org/Document.aspx?doctype=3&filename=GeometricOptics_ThinLensEquation.xml |title=Resource Lesson: Thin Lens Equation |work=PhysicsLab.org |first=Catharine H. |last=Colwell |accessdate=March 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.physicsclassroom.com/class/refrn/Lesson-5/The-Mathematics-of-Lenses |title=The Mathematics of Lenses |work=The Physics Classroom |accessdate=March 17, 2015}}</ref>
==='''Thjerrëzat e holla bikonvekse'''===
:<math> \frac{1}{S_1} + \frac{1}{S_2} = \frac{1}{f} </math>
 
*VleraSipas këtij ekuacioni vlera reciproke e largësisë fokale të thjerrëzës është e barabartbarabartë me shumën e vlerave reciproke të largësisë së trupit nga thjerrëza (aS<sub>1</sub>) dhe largësisë së fytyrës nga thjerrëza (bS<sub>2</sub>).
Trashësia e thjerrëzave të holla bikonvekse(konvergjente) nuk përfillet prandaj të gjitha distancat nuk merren nga kulmi i thjerrëzës, por prej qendrës së lakueshmërisë. Për të nzjerrur ekuacionin e thjerrzave bikonvekse marrim dhe vendosim një trup para thjerrëzës me dimensione TT1.
*Me qenë seMeqenëse largësia fokale për thjerrëzënethjerrëzën e dhënë është madhësi konstante , nga kjo del se shuma e vlerave reciproke aS<sub>1</sub> dhe bS<sub>2</sub> është gjithashtu konstante. Kjo do të thotë se me zvogliminzvogëlimin e distancës së trupit nga thjerrëza duhet të rritet distanca e fytyrës së trupit. Kjo rritje ndodh deri sa trupi të vendoset në vatër, atëherë fytyra do të gjendet në infinit.
Fitohet fytyra e trupit me dimensione AA’ shënojmë distancën e trupit nga thjerrëza me të fytyrës nga thjerrëza me, ndërsa të largësive fokale me .(si shihet në figurë). Shihet qartë se trekëndëshi AA’K dhe trekëndëshi BB’K janë të ngjashëm, prandaj vlen proporcioni:
*Ne qoftqoftë se thjerrëza gjendet ne ndonjë mjedis tjetër optik atëherë ekuacioni i thjerrëzës është:ndryshon.
'''AA’:BB’= AK:BK'''
dhe
 
==Llojet e thjerrëzave të thjeshta==
'''AA’:KO = AF:FK.'''
[[File:Lens2ita.png|thumb|400px|LLojet]]
*Nga figura shihet se është '''KO = BB’''' ,prandaj anët e majta të dy ekuacioneve të sipërme janë të barabarta, nga rjedh se edhe anët e djathta do të jenë të barabarta mes vete,pra
Thjerrëzat klasifikohen nga lakimi i dy sipërfaqeve optike. Një thjerrëz është ''bikonvekse '' (ose ''dy-konvekse '', ose thjësht ''konvekse '') nëse dy sipërfaqet e saj janë konvekse. Nëse dy sipërfaqet kanë rreze të njëjtë të lakueshmërisë, thjerrëza është ''ekuikonvekse ''. thjerrëza me dy sipërfaqe konkave është ''bikonkave '' (ose thjesht ''konkave ''). Nëse njëra nga sipërfaqet është e rrafshët, thjerrëza është ''plan-konvekse '' ose ''plan-konkave '' varësisht nga sipërfaqja tjetër. Një thjerrëz me një sipërfaqe konvekse e një konkave quhet ''konvekse-konkave '' ose ''meniscus ''. Ky është tipi i thjerrëzave që më së shumti përdoret në thjerrëzat korrektuese.
'''AK:KB = AF:FK'''
'''AK =,KB =,AF =dheFK ='''.
Zëvendësojmë këto madhësi në ekuacionet e mësipërme:
 
=='''Ky ekuacion thotë:'''==
*Vlera reciproke e largësisë fokale të thjerrëzës është e barabart me shumën e vlerave reciproke të largësisë së trupit nga thjerrëza (a) dhe largësisë së fytyrës nga thjerrëza (b).
*Me qenë se largësia fokale për thjerrëzëne dhënë është madhësi konstante , nga kjo del se shuma e vlerave reciproke a dhe b është gjithashtu konstante. Kjo do të thotë se me zvoglimin e distancës së trupit nga thjerrëza duhet të rritet distanca e fytyrës së trupit. Kjo rritje ndodh deri sa trupi të vendoset në vatër, atëherë fytyra do të gjendet në infinit.
*Ne qoft se thjerrëza gjendet ne ndonjë mjedis tjetër optik atëherë ekuacioni i thjerrëzës është:
 
===Llojet e tjera===
[[File:Flat flexible plastic sheet lens.JPG|thumb|Pamje e afërme e thjerrëzave të Fresnelit]]
* ''Thjerrëzat cilindrike '' janë të lakuara vetëm në një drejtim. Ato përdoret për të fokusuar dritën në një vijë, ose për të konvertuar dreitën eliptike nga një llaser në rreze rrumbullakët.
* ''Thjerrëzat e Fresnelit'' kanë sipërfaqe optike të thyer në unaza të ngushta, duke lejuar thjerrëzën të jetë sa më e hollë dhe më e ndritshme sesa thjerrëzat e tjera.
* ''Thjerrëzat lentikular'' janë grup i mikrothjerrëzave që përdoren për printime lentikulare për të krijuar imazhe që kanë iluzionin e thellësisë ose që ndryshojnë kur shikohen nga kënde të ndryshme.
* ''Superthjerrëzat'' janë të ndërtuara nga indeksi negativ i metamaterialeve.
 
==Referencat==
[[Kategoria:Optikë]]
<references />
[[Kategoria:Optikë]] [[Kategoria:Fizikë]]