Hape menynë kryesore

Changes

23 bytes added ,  4 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
'''Kumanova''' shtrihet në pjesën veriore të [[Maqedoni]]së, rrëzë [[Malet e Karadakut|Malit të Zi të Shkupit]], mes kufirit me [[Serbi]]në në veri dhe [[Kosovë]]n në veri-perëndim.
 
Në pjesën perëndimore të qytetit, rrëzë maleve të [[Karadaku]]t shtrihet një numër i madh i fshatrave të banuara kryesisht me popullsi shqiptare. Malet e larta përreth dhe fusha e gjërëgjerë pjellore i japin një pamje të bukur dhe tërheqëse këtij rajoni.
 
Kumanova ka pozitë gjeostrategjike shumë të rëndësishme, ku kryqëzohen rrugët automobilistike që lidhin [[Selaniku]]n me [[Beogradi]]n, pastaj [[Shkupi]]n me [[Qustendilli]]n, si dhe hekurudha që lidh [[Athinë]]n me [[Vjenë]]n.
Etimologjia e toponimit Kumanovë ka për bazë një emër mesjetar kalendarik [[Kuman]], ku sipas disa të dhënave, ky emër qyteti rrjedh nga fisi Kuman, që nga fundi i shek. XI (1094), prej viseve të Azisë të kenë ardhur dhe një kohë të kenë qëndruar në territorin e sotëm të Kumanovës. Të dhënat e para për vendbanimin Kumanovë përmenden në vitin 1519 nga shënimet e udhëpërshkruesve që gjenden në arkivat e Turqisë, edhe atë me 52 familje me rreth 300 banorë.Në shënimet dhe dokumentet historike, Kumanova përmendet në shek. XVII nga udhëpërshkruesi (kronisti) i famshëm turk [[Evlia Çelebija]]. Sipas tij Kumanova në vitin 1660 shtrihej në territorin e Sanxhakut të Shkupit që ka pasur më se 600 shtëpi, në mesin e të cilëve kishte xhami, teqe, medrese, hane, hamame dhe disa dyqane.
 
Ballkanologu dhe kronisti frengfrëng [[Ami Boúe]], i cili e vizitoi [[Kumanovë]]n në gjysmën e parë të shek. XIX, gjegjësisht me [[1836]], thekson se Kumanova ka pasur 3000 banorë, kurse në të dhënat e konsullit austriak [[J. G. Han]] të vitit [[1835]], pohon se ky vend ka pasur 650 shtëpi. Prej fiseve më të vjetra turke në Kumanovë supozohet të ketë qenë fisi Oxhak, i cili ka pasur më tepër shtëpi dhe anëtarë se fiset e tjera, por më vonë mbeti me një shtëpi dhe ajo u shpërngul në [[Turqi]].
 
[[Skeda:View of Kumanovo, c. 1913.png|thumb|Pamje [[Kumanova]], c. 1913]]
Janë paraqitur edhe fise tjera familjare si [[Kotlelerët]], [[Tatarët]], që kanë pasur një lagjeje të veçantë në këtë qytet, por gjatë luftërave austro - turke kanë migruar në Turqi. Prej fiseve shqiptare ishin të pranishëm Gono, Malokët dhe si ëmëremër familjar përmendeshin Spahilerë, kurse sot janë të pranishëm fiset: [[Berishë]], [[Gashi]], [[Krasniqe]], [[Thaçi]], [[Sopi]], [[Shala]] etj., ku përkatësia fisnore është harruar dhe nuk përmendet fare te të gjitha shtresat e popullsisë së kësaj treve. Në të kaluarën e largët historike [[Kumanova]] ishte një zonë që i takonte krahinës së Dardanisë dhe e banuar nga fisi ilir-Dardanët, tezë që e vërteton edhe [[Vasileviqi]].
 
Është me rëndësi të përmendim se edhe [[Çerkezë]]t, të cilët vendlindjen e tyre e kanë paturpasur në rajonin e [[Kaukazi]]t, kishin qenë vendosur pranë stacionit hekurudhor të [[Kumanovë]]s, ku sot gjendet fshati me të njëjtin emër [[Çerkez]]. Deri në vitin 1877-78 në këtë qytet, ka paturpasurtëpërtepër mysliman, d.m.th. shqiptarë që kishin pranuar fenë myslimane, kurse në mbarim të shek. XIX me ardhjen e kolonistëve serbë, rritet numri i popullsisë sllave.
[[Skeda:Bislim.jpg|thumb|Kelysyra e Bislimit, [[Kumanova]]]]
 
{{Kryesor|Gjeografia e Kumanovës}}
 
Rajoni i Kumanovës përbëhet prej dy tërësive të mëdha gjeomorfologjike : zona malore (Karadaku) dhe fushëgropa. Zona malore e cila shtrihet në perëndim të këtij rajoni, është e pasur me kullota dhe me lloje të ndryshme të drunjve, si ah, bung, qarr, thanë, shkozë.
 
Pra, këtë zonë malore e karakterizon një mori malesh, me lartësi mbidetare mbi 1000 metra. Për shkak të relievit kodrinor–malor, klima është kontinentale, që karakterizohet me dimër dhe acar të ftohtë, me të rreshurareshura të mëdha të borës, dhe me verëra të nxehta e të thata. Erërat gjatë tërë vitit fryejnë nga veriu me shpejtësi mesatare prej 3,5 mm⁄s. sek.
 
Sa i përket veçorive hidrologjike këtë rajon e karakterizojnë një numër i madh i ujërave nëntokësor dhe sipërfaqësor. Ujërat nëntokësor paraqiten në vende të ndryshme të këtij rajoni, ku niveli i ujit nuk është i njejtë, si p.sh. në fshatrat Opajë dhe Llopat ujërat paraqiten në thellësi të vogël, prej 2-5 metra, kurse në fshatrat tjerë niveli i ujit shtrihet prej 5-25 metra. Ujërat tokësor (lumenjtë) janë në numër të madh dhe të pasur me ujë, ka edhe përrenj të cilët gjatë të reshurave të mëdha mund të jenë të rrezikshëm.
 
== Demografia ==
 
== Kultura ==
Në zonën e Kumanovës ka disa monumente të rëndësishme, duke përfshirë edhe Kishën e Shën Gjergjit në fshatin Staro Nagorichane, manastiri i Karpino, e ngjitje e Shenjtë Nënë në fshatin e Matejcë, Kisha e Shën Petka në fshatin e Mlado Nagorichane , Kisha e Shenjtë Trinity, e ndërtuar në 1902, dhe e Eski Xhamia, e ndërtuar në 1751.
 
Më i vjetër dhe më të mëdha të kishës në qytet është Kisha e Shën Nikolas. Ka ikona nga shekulli i XIII në kishë. Kisha përfaqëson një masterwork e Andreja Damjanov, një arkitekt i rëndësishëm maqedonase ringjallje.
 
Kumanova ka disa monumente që datojnë që nga periudha e prehistorike. Më e rëndësishme janë : Gradishte, një vend arkeologjik e interesit që ndodhet pranë fshatit Pelince dhe daton nga bronxi Mosha. Afer fshatit Mlado Nagorichane është një tjetër faqe interesante takim nga periudha e Neolith. Afer fshatit Llopat është Drezga vend që paraqet një varrezë romake.
 
Megjithatë, një nga faqet më të rëndësishme që ndodhen në afërsi të Kumanovës është 4000 vjeçar megalithic e Kokino observatori astronomik, që ndodhet 30 km në verilindje të Kumanovës dhe të zbuluar në vitin 2001. Ajo zë vendin e katërt në listën e vjetër observatorë nga NASA.
 
Më i vjetër i folklorit të mblidhen në Republikën e Maqedonisë, KUD "Pance Pesev" është vendosur në Kumanovë. Këtë vit është mbledhur festojnë 80 vjet të ekzistencës. Ajo ka përfaqësuar Kumanova Maqedonia dhe në shumë festivale folklorike ndërkombëtare në Serbi, Mal i Zi, Bullgaria, Turqia, Kroacia, Rumania, Hungaria, Polonia, Franca, etj Presidenti është z. Miroslav Krstevski.
 
Kumanova ka një bibliotekë, qendra kulturore, kombëtare muze dhe teatër. Disa pikturë kolonitë dhe ekspozita të zhvillohet çdo vit në Kumanovë apo në fshatrat e afërta. Kumanovë është dallohen nga xhaz festivalit të saj të cilat karakteristika grupe nga e gjithë bota. Në vitin 2002 maqedonase bende Foltin dhe Dragan Dautovski kuartetin, si dhe grupe nga Kroacia, Hungaria, HollandaHolanda, Sllovenia, Serbia dhe Mali i Zi ka marrë pjesë në festival në vitin 2005 dhe grupet nga sa më shumë të marrë pjesë Norvegjia dhe HollandaHolanda.
 
Çdo vit ka në Kumanovë "Ditët e komedisekomedisë" festival ky, i sponsorizuar nga ministria maqedonase e kulturës, duke shfaqur disa nga comedieskomedie maqedonase teatrove dhe gjithashtu nga Serbia dhe Bullgaria fqinje.
 
Kumanovë komunë ishte organizimi i manifestimit "Qyteti i kulturës 2006".
 
EgzistonEkziston edhe njenjë televizion me i suksesshemsuksesshëm ne qytetin e KumanovesKumanovës, pra behet fjale perpër [[Televizionit FESTA|Televizioni Festa]]
 
Më 21 mars të vitit 1996, eterit mediatik në Maqedoni iu bashkangjit edhe TV FESTA nga Kumanova. Tash gati 17 vjet, Televizioni Festa , luan një rrol të rëndësishëm në informimin me kohë , të saktë dhe konform kodeksit gazetaresk dhe standardeve botërore të gazetarisë. Gjatë kësaj kohe sa funskiononfunksionon Televizioni Festa ka luajtur një rrol të rëndësishëm në informimin e popullatës gjatë periudhave të ndryshme të këtij historiku. Sidomos vlen të theksohet informimi me kohë gjatë Luftës në Kosovë, Luftës në Maqedoni , në Luginën e Preshevës etj, duke dhënë një provim të rëndësishëm në të gjitha proceset në vend dhe në rajon.
 
TV FESTA , gjatë kësaj periudhe 17 vjeçare, ka realizuar qindra emisione dokumentare, por edhe emisione informative-politike, ekonomike, kulturore , muzikore edukativo arsimore, fetare e sportive.
 
Njëkohësisht krahas aktiviteteve të përditshme gazetareske, vlen të theksohet se TV FESTA ka shërbyer edhe si fidanishte e gazetarëve të rinjë, të cilët krahas kohës së kaluar, shumica prej tyre sot punojnë në media të rëndësishme në vend dhe jashtë vendit.
 
TV FESTA tani gjendet në një fazë mjaft të rëndësishme të avancimit, pasiqë nga qershori i vitit 2013 të gjitha qendrat televizive në Maqedoni duhet të kalojnë në televizione digjitale. Shi për këtë arsye edhe TV FESTA është duke u përgatitur maksimalisht që ti përmbush të gjitha obligimet dhe kriteret në procesin e digjitalizimit, me çka do të mundësohet sinjal digjital për çdo shtëpi , nënkuptohet shikueshmëri dukshëm më cilësore.
 
Me rastin e hapjes edhe të ueb faqes zyrtare të TV Festa www.tvfesta.net , pikërisht në 100 e vjetorit të Pavarsisë së Shtetit Shqiptar, shpresojmë që të jemi shumë më afër shikuesve tanë të çmuar.
 
== Lidhje të jashtme ==
* [http://galeria.albeu.com/Qytete-Shqiptare/Kumanova/2831/ Fotografi nga Kumanova]
* [http://www.flickr.com/photos/proud_2_be_albanian/sets/72157622854066574/ Foto galeri]
* [https://www.facebook.com/pages/Kumanova-Qyteti-Student%C3%ABve/267691369985768 Web Faqe e Kumanoves]
* [http://kumanova.li/news-index.storytopic-68.blerim Historiku i Kumanovës]
* [http://www.islamicfinder.org/prayerDetail.php?country=macedonia&city=Kumanove&state=57&id=3634&month=&year=&email=&home=2006-6-1&lang=&aversion=&athan= Kumanova]
* [http://www.fallingrain.com/world/MK/57/Kumanovo.html Informata mbi shtrirjen gjeografike të Kumanovës]
[http://www.tvfesta.net Tv Festa]
* [[http://www.forumishqiptar.com/threads/122201-Origjina-e-fiseve-Gashi-Berisha-Krasniqi|Fisin Kuman qe edhe Kumanova e ka marrë emrin Kumanovë]]
 
 
{{gjeo-cung}}
{{Portal|Kumanova}}
 
[[Kategoria:Qytete në Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë]]
[[Kategoria:Kumanovë| ]]