Dallime mes rishikimeve të "Perandoria e Persisë"

v
U kthyen ndryshimet e 90.192.9.162 (diskutimet) në versionin e fundit nga 81.96.27.2.
[redaktim i pashqyrtuar][Redaktim i kontrolluar]
No edit summary
v (U kthyen ndryshimet e 90.192.9.162 (diskutimet) në versionin e fundit nga 81.96.27.2.)
 
== Historia ==
Dominimi Persian nga perandoria e Achaemenidëve mbi popullin iranian filloi nga një zgjerim i dinastisë Achaemenide që zgjerohet në pushtet në fillim të klanit të tyre mbi Persianët e sipër, ndoshta, prapa në shekullin e 9 pes. Eponym të kësaj dinastie ishte Achaemenes (Persishte e vjetër: Haxāmaniš, një kompleks bahuvrihi përkthyer me "ka mendjen e një shoku").[4] Achaemenes edhe në qoftë se ai ishte një personazh historik, mund të ketë ndërtuar Parsumash shtetit. Teispes (Cišpi), i cili ishte i pari për të marrë titullin Mbret i Anšān pas konfiskimit të qytetit Anšān nga Elamites dhe zgjerimit mbretëria e tij për të përfshirë Persis.[3] sundimtarët e hershëm Teispid e Achaemenids, identifikohet vazhdimisht veten e tyre me emrin indigjene të malėsisė Elamite , Anshanite. Për më tepër, nuk është e nuk e përmend në Achaemenes Gjenealogji ëof Teispids, në Kir Cylender.[5] Sipas Kirit, cilindër[6] dhe mbishkrimet e tjera, Teispes kishte një djalë të quajtur Kir pasuar ati i tij si "Mbret i Anshan".
 
Nuk ka argumente[7] në favor të parë të mbajtur më parë se mbretëria e Teispes mund të ketë qenë e ndarë në mes të Kirit dhe Ariaramnes vëllai i tij (Ariyāramna, "Duke iranianët në paqe"),[8] të cilët u doli nga e tyre përkatëse bijtë Kambizi I Anshan (Kambūjiya, "Plaku"), dhe Arsames (Aršāma "Një mund të Hero's") e Persis, duke krijuar kështu dy degët e shtëpisë mbretërore Achaemenid.
 
== Luftërat greko-persiane ==
Megjithatë, nga shek 5 pes mbretërit e Persisë vendosi mbi territoret rreth përfshirë Iranin e sotem, Irak, Armenia, Pakistan, Afganistan, Taxhikistani, Usbekistan, Turqia, Bullgaria, Egjipti, Siria, Jordania, Izraeli, Libani, Kaukazit, pjesë shumë e Greqi, pjesë të Azisë Qendrore, Libi dhe pjesët veriore të Arabise Saudite. Përfundimisht nga 480 pes Achaemenids vazhdoi të mbajë përqindjen më të madhe të popullsisë së botës për një perandori,[12][13] dhe u bë perandoria më e madhe në historinë e lashtë.
 
Revolta Jon në 499 p.e.s, dhe revolta të lidhura në Aeolis, Doris, Qipro dhe Caria, ishin kryengritjet ushtarake nga disa rajone të Azisë së Vogël kundër sundimit persian, që zgjat 499-493 BC. Në zemër të rebelimit ishte pakënaqësia e qyteteve greke të Azisë së Vogël me mizorisht emëruar nga Persia në sundimin e tyre, së bashku me veprimet individuale të dy tiranet milesian, Histiaeus dhe Aristagoras. Në 499 pes atëhere tiran e Mileti, Aristagoras, nisi një ekspeditë të përbashkët me Artaphernes satrap persian për të pushtuar Naxos, në një përpjekje për të forcuar pozitën e tij në Mileti (si financiare ashtu dhe në drejtim të prestigjit). Misioni ishte një përmbysje, dhe ndjerë largimin e tij të afërt si tiran, Aristagoras zgjodhi të nxiste tërë Ionia në rebelim kundër mbretit persian Dari së Madh.