Ndryshimi mes inspektimeve të "Nju Jork (qytet)"

3.287 bytes removed ,  5 vjet më parë
disa korigjime të drejtshkrimit
(shtova disa informata në infoboksin)
(disa korigjime të drejtshkrimit)
|WebFaqja = [http://www.nyc.gov/ www.nyc.gov]
}}
[[Figura:Map of New York Highlighting New York City.png|thumb|275px|VendodhjaVendndodhja e qytetit të Nju Jorkut në shtetitshtetin e Nju Jorkutnjëjtin emër]]
'''New York City''' , shpesh i quajturshkurt '''New York City''' (shkurtshkurtesa: '''NYC''' ose '''NY'''), apozyrtarisht '''City of New York''' (Qyteti i Nju Jorkut) për ta dalluar atë nga [[New York|shteti i Nju Jorkut]], në të cilin bën pjesë, është qyteti më i populluar në [[Shtetet e Bashkuara]] dhe qendra e zonës metropolitane të Nju Jorkut, porta krysore për emigracionin e ligjshëm në Shtetet e Bashkuara dhe një nga aglomeratët urbanë më të populluar në botë. Nju Jorku ushtron një ndikim të rëndësishëm në tregëti, financë, media, art, modë, kërkime shkencore, teknologji, arsim, dhe argëtim. Në Nju Jork e ka selinë [[Organizata e Kombeve të Bashkuara]], duke e bërë Nju Jorkun një qendër të rëndësishme për diplomacinë ndërkombëtare dhe kryeqytetin kulturor dhe financiar të botës.
 
Nju Jorku ndodhet në një nga portet natyrorë më të mëdhenj në botë. Ai përbëhet nga pesë rajone administrativë të quajtur "borough" (borou), që janë njëkohësisht edhe qarqe të shtetit të Nju Jorkut. Ato janë: [[Brooklyn]] (Bruklin), [[Queens]] (Kuins), [[Manhattan]] (MënhëtënMënhetën), [[Bronx]] (Bronks), dhe [[Staten Island]] (Stejtën AjllëndAjllend). Këto pesë rajone u konsoliduan në një qytet të vetëm në vitin 1898. Sipas vlerësimeve të regjistrimit të vitit 2013, popullsia e Nju Jorkut ishte 8.405.837 banorë. SipërfaqeSipërfaqja e tij është 790 km². Nju Jorku është qyteti me dendësinë më të madhe të popullsisë ndër qytetet e mëdhenjmëdhenjë në Shtetet e Bashkuara. Në Nju Jork fliten rreth 800 gjuhë, duke zënë vendin e parë në botë, për sa i përket gjuhëve të folura.
 
Nju Jorku është banuar për herë të parë në vitin 1624 si një pikë tregëtare nga kolonistët e Republikës Hollandeze dhe u emërua New Amsterdam në vitin 1626. Qyteti dhe rrethinat e tij u vu nën kontrollin anglezëve në vitin 1664. Nju Jorku ka shërbyer si kryeqyteti i Shteteve të Bashkuara nga viti 1785 deri më 1790. Ai ka qenë qyteti më i madh i vendit që nga viti 1790. Statuja e Lirisë është një simbol i njohur globalisht i Shteteve të Bashkuara dhe demokracisë së tyre.
 
== Demografia ==
 
 
== Ekonomia ==
Nju Jorku është një qendër globale e biznesit dhe tregëtisë ndërkombëtare dhe është një nga tre "qendrat komanduese" për ekonominë botërore (së bashku me Londrën dhe Tokion).
 
Qyteti është qendër kryesore e veprimtarisë bankare dhe financiare, tregëtisë botërore, transportit, turizmit, mediave të reja dhe atyre tradicionale, reklamimit, shërbimeve ligjore, kompanive të sigurimeve, auditimit, teatrit, modës dhe arteve në Shtetet e Bashkuara. Tregjet e aksioneve publike (New York Stock Exchange tha: "Wall Street" nga emri i rrugës në të cilën NASDAQ, Stock Exchange amerikan, New York-ut për shkëmbim tregtar dhe New York Board of Trade), ata janë padyshim këmbimit të aksioneve të rëndësishme në botë. Shumë prej institucioneve më të mëdha financiare globale janë te bazuar në qytet (p.sh. Citigroup, Goldman Sachs, Morgan Stanley, JP Morgan Chase, Blackstone Group, Blackrock, Soros Fund Mgmt, BOA Merrill Lynch).
Kishte selinë e saj në Qendrën Financiare Botërore edhe shoqëri të dhënave financiare Lehman Brothers falimentoi shtator 15, 2008, gjatë krizës globale ekonomike e quajti "krizë subprime".
Ata janë të bazuara në Nju Jork edhe shumë kompani shumëkombëshe që veprojnë në të gjithë sektorët. Përveç të qenit qyteti me numrin më të madh të pasurisë 500 korporatat, numri i kompanive të huaja që veprojnë në Nju Jork ka asnjë të barabartë në Shtetet e Bashkuara.
Industria e përpunimit të zë një përqindje e rëndësishme e fuqisë punëtore, por roli i saj është në rënie. Zonat kryesore janë kimi, metalurgji, veshje, ushqim dhe mobilje.
Portin e Nju Jorkut, një herë më i madh në botë, ka pësuar një rënie të menjëhershme, edhe pse platformat (në dekadat e fundit për pjesën më të madhe kaloi nga Brooklyn të New Jersey-it) e dinë dhe janë ende disa trafikut në pesëmbëdhjetë botë si lëviz mallrave.
Një rol të rëndësishëm ekonomik është luajtur edhe nga kultura: ato janë të vendosura në studiot televizive Nju Jork (, ABC, CBS, NBC) dhe filma (edhe pse në një shumë më e ulët se në Los Angeles), si dhe media të shumta grupe (psh. McGraw-Hill, New York Times Company, Time Warner).
Sektoret "krijues" (dizenjimi, firmave të arkitekturës, modës), si ato që lidhen me teknologji të lartë dhe kërkimit (sidomos mjekësore) janë një tjetër rritje të shpejtë të sektorit.
Gjithashtu e rëndësishme është turizmi.
Produkti bruto kombëtar i New York-ut (i vlerësuar në rreth 488 miliardë dollarë në 2003) është më e madhe e çdo qytete të SHBA. Në qoftë se qyteti ishte një prej 50 shteteve, do të jetë në vendin e gjashtë në shkallë kombëtare si pasuri dhe, në qoftë se do të ishte një komb i pavarur, do të ketë një GDP më lart që të Zvicrës (377 miliardë dollarë). Ende nëse do të ishte një komb i pavarur, produkt e saj për frymë (59.000 dollarë) do të jetë i dytë në botë, tejkalohen vetëm me atë të Luksemburgut.
Kuriozitet është origjina e emrit të rrugës sot, bursë, Wall Street: ai daton te kolonizimit, kur holandez për të mbrojtur veten nga sulmet e amerikanëve amtare, kanë ndërtuar një mur pranë rrugës. Ishte atëherë që rruga filloi të quhet vetëm rrugën e murit, në anglisht Wall Street.
 
== Gjeografia ==
Nju Jorku gjendet ne bregun lindor te ShBASHBA-seve, ne verilindje te vendit. ështëËshtë e ndertuar ne gojengojën e lumit Hudson qe derdhet ne Oqeanin Atlantik, rreth 6 metra mbi nivelin e detit. Qendra e qytetit është ManhatanManhattan, e cila gjendet mbi njenjë ishull. Pjesa tjetertjetër e qytetit është ndertuarndërtuar ne brigjet e lumit Hudson por edhe me tutje ne pjesenpjesën e bredeshmebrëndshme.
 
Nju Jorku gjendet ne bregun lindor te ShBA-se, ne verilindje te vendit. është e ndertuar ne gojen e lumit Hudson qe derdhet ne Oqeanin Atlantik, rreth 6 metra mbi nivelin e detit. Qendra e qytetit është Manhatan, gjendet mbi nje ishull. Pjesa tjeter e qytetit është ndertuar ne brigjet e lumit Hudson por edhe me tutje ne pjesen e bredeshme.
 
== Klima ==
Qytetit i Nju Jorkut ka njenjë klimeklimë te butebutë. Kryesisht preket nga masat ajrore kontinentale në perëndim të rajonit. Stina e veresverës është pergjithesishtpërgjithësisht e nxehtnxehtë, dhe ne dimerdimër shumeshumë e ftohteftohtë, me stuhi te shpeshta deboredëbore. Koriku dhe Gushti regjistronregjistrojnë pothuajse cdoçdo diteditë temperaturetemperaturë mbi 30 gradegradë Celsiuscelsius, ndersandërsa Janari temperaturetemperatura bie shumeshumë hereherë dhe poshteposhtë -20 gradegradë Celsiuscelsius.
 
== Ndarja administrative ==
Qytetit i Nju Jorkut ka nje klime te bute. Kryesisht preket nga masat ajrore kontinentale në perëndim të rajonit. Stina e veres është pergjithesisht e nxeht, dhe ne dimer shume e ftohte, me stuhi te shpeshta debore. Koriku dhe Gushti regjistron pothuajse cdo dite temperature mbi 30 grade Celsius ndersa Janari temperature bie shume here dhe poshte -20 grade Celsius
NYNju Jorku ndahet në pesë regjionerajone administrative: [[Manhattan]] (MenhetënMënhetën), [[Queens]] (Kuins), [[Brooklyn]] (Brukllin), [[Bronx]] (Bronks), dhe [[Staten Island]] (StetënStejtën IjllëndAjllend).
 
Manhatani (Manhattan)-i ka rethrreth 1.600.000 banorbanorë dhe njenjë siperfaqesipërfaqe rreth 59 km2km². ështëËshtë zona me e populluar e SH.B.ASHBA-seve me dendesidendësi popullsie 66.940,1 banorbanorë perpër milje katrorekatrori. Kjo zonezonë perbehetpërbëhet nga 4 ishuj, vetevetë ManhataniManhattani qe është me i madhi nga katerkatër ishujt, Roosevelt Island, Ward’s Island dhe Governors Island.
== Struktura ==
NY ndahet në pesë regjione administrative: [[Manhattan]] (Menhetën),[[Queens]] (Kuins), [[Brooklyn]] (Brukllin), [[Bronx]] (Bronks),[[Staten Island]] (Stetën Ijllënd).
 
Kuinsi (Queens)-i është bashkiarajoni me ei madhemadh ne siperfaqe ne Nju Jork, banojneku rethbanojnë rreth 2.500.000 banorbanorë dhe e cila ka njenjë siperfaqiesipërfaqe nga 282 km katrorkm². U themelua me 1683. Aty gjenden dhe dy aerodrometaeroportet e medha te Nju Jorkut, La Guardia dhe JFK Airport.
Kuins
 
Bruklini (Brooklyn)-i ka 2.400.000 banorbanorë dhe është pjesa me e populluar e Nju Jorkut. Gjendet ne pjesenpjesën juglindore te qytetit dhe ka siperfaqiesiperfaqe rreth 182 km2km².
Kuinsi (Queens) është bashkia me e madhe ne siperfaqe ne Nju Jork, banojne reth 2.500.000 banor dhe ka nje siperfaqie 282 km katror. U themelua me 1683. Aty gjenden dhe dy aerodromet e medha te Nju Jorkut La Guardia dhe JFK Airport.
 
Bronksi (The Bronx)-i ka afërsisht 1.300.000 banorbanorë dhe siperfaqienjë siperfaqe rreth 108 km2km². ështëËshtë zona e vetme e Nju Jorkut qe gjendet nesipër brendesi te venditkontinentit dhe jo mbi njenjë ishullishulli. U emertuaemërtua kështu keshtundoshta nga njenjë emigrant Suedezsuedez, Ii cili ishte ardhesiardhësi Ii pareparë ne ketekëtë zonezonë.
Manhatan
 
Steiten Ailand (Staten Island)-i ka vetemrreth 500.000 banorbanorë dhe siperfaqienjë sipërfaqe rreth 151 km2km².
Manhatani (Manhattan) ka reth 1.600.000 banor dhe nje siperfaqe 59 km2. është zona me e populluar e SH.B.A-se me dendesi popullsie 66.940,1 banor per milje katrore. Kjo zone perbehet nga 4 ishuj vete Manhatani qe është me i madhi nga kater ishujt, Roosevelt Island, Ward’s Island dhe Governors Island.
 
Bronks
 
Bronksi (The Bronx) ka 1.300.000 banor dhe siperfaqie 108 km2. është zona e vetme e Nju Jorkut qe gjendet ne brendesi te vendit dhe jo mbi nje ishull. U emertua keshtu nga nje emigrant Suedez, I cili ishte ardhesi I pare ne kete zone.
 
Bruklin
 
Bruklini (Brooklyn) ka 2.400.000 banor dhe është pjesa me e populluar e Nju Jorkut. Gjendet ne pjesen juglindore te qytetit dhe ka siperfaqie 182 km2.
 
Steiten Ailand
 
Steiten Ailand (Staten Island) ka vetem 500.000 banor dhe siperfaqie 151 km2.
 
== Kultura dhe vende per te vizituar ==
* [[John Petrucci]]
* [[Jordan Rudess]]
 
== Monumente ==
 
== Historia ==