Dallime mes rishikimeve të "16 janar"

1.900 bytes added ,  5 vjet më parë
Abdyl Rrustemi
(Abdyl Rrustemi)
(Abdyl Rrustemi)
Rrenjet e Europës
 
SHTETI I FRANKEVE
Për shumë vetë, ajo ishte periudha e të ashtuquajturve “shekuj të errët”, që përfshin përiudhën ndërmjet rënies së Perandorisë Romake dhe “bumit” të viteve një mijë, e etiketuar nga studiuesit si Mesjeta e hershme. E megjithatë ajo ishte epoka ku mori formë Mesjeta ashtu si ne e imagjinojmë sot: në politikë, ekonomi, në jetën e përditshme të manastireve dhe qyteteve, në zakonet e feudalëve dhe kalorësve. Sikurse shpjegohet nga historiani Alesandro Barbero, ai që e kreu atë revolucion dhe bashkoi gjysmën e Evropës 1200 vjet më parë, ishin Karli i Madh dhe dinastia e tij “barbare”.
Përse midis mbretërive të ndryshme barbare spikatën pikërisht Frankët?
ESHTE SHTET TIPIK I FEUDALIZMIT TE HERSHEM DHE I TAKON GRUPIT TE “ MBRETERIVE BARBARE”. SHTRIHEJ NE TERRITORET E FRANCES VERIORE, TE BELGJIKES JUGORE DHE
Frankët patën që në fillim disa avantazhe. Ata u vendosën në një provincë romake, Galinë, e cila kishte një ekonomi shumë të shëndoshë, dhe mbi të gjitha ishte mjaft e pavarur nga tregtia mesdhetare, si dhe investimet e mëdha perandorake. Për këtë arsye shkëputja e saj nga Perandoria Romake nuk pati të njëjtin efekt traumatik mbi ekonominë, sikurse ndodhi në fakt me vendet e tjera, si në Afrikë apo Itali. Ata u vendosën në mënyrë mjaft paqësore, pa shkatërrimet që shoqëruan për shembull dyndjet e vandalëve apo lombardëve. U konvertuan në fenë katolike, të njëjtën fe të Kishës dhe popullatës lokale, ndërsa të gjithë popujt e tjerë gjermanikë arritën në Perëndim, tashmë konvertuar në fenë e krishterë, por në variantin e saj arian. Prandaj Frankët, farkëtuan një marrëdhënie të ngushtë bashkëpunimi me Peshkopatën e Galisë, dhe në rrafshin ndërkombëtar, me Kishën e Romës. Në një kohë që mbretëritë e tjera romako-barbare, u desh të përballeshin me probleme të mëdha të bashkëjetesës mes katolikëve dhe arianëve.
GJERMANIS JUGORE DERI NE ZVICER. NDAHET NE DY PERIUDHA: NE PERIUDHEN E MEROVINGEVE DHE KAROLINGEVE
 
. BENEFICIUMI
Me Karlin e Madh, Evropa përjetoi një rilindje. Si ndryshuan jetët e njerëzve në territoret që iu bashkëngjitën perandorisë?
KA QENE NJE E MIRE TOKESORE E BANUAR ME PRODHUES TE DREJTPERDREJT TE CILEN SUNDIMTARET E ME VON EDHE PRONARET E MEDHENJE UA JEPNIN NJERZVE TE LIRE ME KUSHT QE KETA KUR TE THIRRESHIN TE VIHESHIN TE ARMATOSUR SI KALORES NE SHERBIN USHTARAK. AKTI JURIDIK ME TE CILIN BEHEJ NDRYSHIMI I STATUSIT JURIDIK TE FSHATARIT TE LIRE DHE I CILESIS JURIDIKE TE PRONES SE TIJ QUHEJ
Ndryshime pati për të gjithë, edhe nëse jo në çdo rast përsa i përket kushteve të jetesës së përditshme. Njerëzit mësuan të përdorin një monedhë të vetme, e cila qarkullonte në të gjithë Evropën. Ajo sigurohej me bollëk dhe ishte e garantuar nga Perandori. Sistemi karolingian, i ndarë në prerjen e një lire me 20 nëndarje, u rrënjos në mendje me aq shumë vështirësi, sa edhe stërgjyshërit tanë monedhën 5 centëshe, që është 1/20 e lirës, e quanin “një qindarkë”. Në menaxhimin e pronave të mëdha, u aplikuan sistemet administrative të Galisë franke (sistemi i çifligut), që lejoi një minimum riorganizimi administrativ produktiv. Por kjo më shumë në dobi të pronarëve, sesa të punëtorëve. Punonjësit fermerë e panë veten shumë më të kontrolluar, e me më pak dallime mes njerëzve të lirë dhe robërve. Aristokracia u inkurajua që t’i përkushtohej armëve, të mbarështonte kuajt për luftëra, të lidhej në raporte besnikërie: një ideal frank, që u përhap në të gjithë Evropën, dhe që është në gjenezën e kalorësisë dhe shoqërisë feudale. Kush i përkushtohej jetës intelektuale dhe refleksioneve teologjike nëpër katedrale dhe manastire, e gjeti veten duke punuar në një ambjent më ndërkombëtar, me një qarkullim më të madh të dorëshkrimeve, falë përhapjes së shkrimit me gërma të vogla karolingiane.
KOMENDACIO.
 
SHTETI FRANKEVE KA QENE
Si ishte Perandoria e Shenjtë Romake?
MONARKI PATRIMONIALE
Perandoria karolingiane ishte plotësisht romake nga pikëpamja ideologjike. Të gjitha pikat e referencës politike dhe ideologjike shikonin prapa, në Romë. Megjithatë jo në Romën e Augustit, por atë të Konstandinit. Një fuqi, që ribashkonte popuj të ndryshëm, nën një sovranitet të vetëm. Në rastin e Karlit një fuqi katolike, e cila e konsideronte veten një mbrojtëse e Kishës, dhe që bashkëpunonte ngushtësisht me peshkopin e Romë, nuk mund të ishte gjë tjetër veçse “romake”. Nga ana tjetër, edhe perandoria, që ne e quajmë bizantine ishte dhe e konsideronte veten romake në të gjitha aspektet (Konstandinopoja ishte “Roma e dytë”). Ndërkohë perandoria karolingiane nuk ishte minimalisht romake nga pikëpamja territoriale. Dominimi i Romës shtrihej mbi 3 kontine, duke patur Mesdheun në qendër. Ajo e Karlit ishte një perandori pastërsisht evropiane dhe perëndimore, me Mesdheun si kufi.
OSE
BASHTINORE,
ORGANI ME I RENDESISHEM KA QENE
MONARKU,
PUSHTETI I TE CILIT BAZOHEJ NE
MUNDIUM
OSE NE
BANUESIN MRETEROR. MONARKU
TE GJITHA FUNKSIONET E TIJ I KRYENTE NDERMJET APARATIT ADMINISTRATIV TE PALLATIT MBRETEROR
. FUNKSIONARET E LARTE
TE PALLATIT MBRETEROR ISHIN
REFERENDARIUSI, KOMESET, KONTET
SI DHE POZITEN ME TE MIRE E KISHTE
MAJORDOMI.
ORGANI TJETER I RENDESISHEM KA QENE
KUVENDI POPULLOR.
ORGANET TJERA TE RENDESISHME KANE QENE: KUVENDI I PALLATIT MBRETEROR, KUVENDI MAGNATEVE DHE KUVENDI KISHTAR.
ORGANIZIMI I PUSHTETIT VENDORE
KU U RUAJT ORGANIZIMI I ADMINISTRATES VENDORE ROMAKE QUHEJ
CIVITATES
NE KRYE ME
KOMESIN,
NDERSA NE ATO PJESE TE ADMINISTRATES FRENGE NJESIA THEMELORE ISHTE
PAGUSI
NE KRYE ME
KONTIN.
KETO NJESI ME VONE U QUAJTEN
KONTEA. KONTET
NDAHESHIN NE CENTENE NE KRYE ME
TUNGININ
OSE
CENTENARIUSIN
.
DUKATAT
ISHIN NJESI ME TE MEDHA SESA KONTET NE KRYE ME
DUKEN
.
MARKAT OSE MARKONTET
PERBEHESHIN NGA DISA PAGUSE DHE FORMOHESHIN NE VISET KUFITARE. E DREJTA NE SHTETIN E FRANKEVE NUK ISHTE UNIKE POR ISHTE NJE KONGLOMERAT I SISTEMEVE JURIDIKE
. LIGJET E PARA
TE PERSHKRUARA DHE TE
KODIFIKUARA ME NORMA ZAKONORE ISHIN TE NJOHURA SI “
LEX BARBARORUM
”.
NDER LIGJET E TJERA BARBARE ISHIN TE NJOHURA:
LIGJI I SALIKEVE, I RIPUAREVE, I BURGUNDEVE
.
LIGJET ROMAKE
TE BARBAREVE ISHIN:
LEX ROMANA BARBARORUM DHE LEX ROMANA WISIGOTHORUM
.
E DREJTA SENDORE
ISHTE E ZHVILLUAR DHE INSTITUTI ME I RENDESISHEM I SAJ KA QENE E
DREJTA E PRONSISE MBI TOKEN.
FORMA ME E RENDESISHME E PRONSISE ISHTE:
PRONESIA E PJESTUESHME FEUDALE.
E DREJTA FRENKE E DETYRIMEVE KA QENE E NGARKUAR ME SIMBOLIK DHE FORMALIZEM.
E DREJTA PENALE
NE SHTETIN E FRANKEVE KARAKTERIZOHEJ ME NJE VARGE RELIKTESH SIQ JANE:
VETEGJYKIMI, HAKMARRJA, SISTEMI I KOMPOZICIONIT, PERGJEGJSIA KOLEKTIVE
ETJ