Ndryshimi mes inspektimeve të "Libia"

16 bytes removed ,  4 vjet më parë
rregullim i sintaksës
v (→‎Lidhje të jashtme: All info is kept in Wikidata, removed: {{Link FA|af}} using AWB (10903))
(rregullim i sintaksës)
{{për përmirësim}}
{{KUTIALibia}}
'''Libia''' ndodhet në pjesën veriore të [[Afrika|Afrikës]] dhe përgjatë pjesën veriore të vendit ka dalje në [[Deti Mesdhe|Detin Mesdhe]]. Përndryshe sipërfaqja e këtij vendi kufizohet në lindje me [[Egjipti]]n, në jug-perëndim një pjesë të vogël me[[Sudani]]n, në jug me [[Çadi]]n e [[Nigeri]]n, në pjesën perëndimore me [[Algjeri]]n dhe në pjesën veri-perëndimore me [[Tunizi|Tunizinë]] pas së cilit vije vija bregdetare në Detin Mesdhe.
== Historia ==
: '''''Artikulli kryesor : [[Historia e Shteteve - {{PAGENAME}}|Historia]]'''''
[[Skeda:See Um el Maa in Libyen.jpg|120px|right]]
: '''''Artikulli kryesor : [[Gjeografia e Shteteve - {{PAGENAME}}|Gjeografia e Libisë]]'''''
Sipërfaqja e përgjithshme e Libisë është 1,759,540 km<sup>2</sup> dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 25 00 '''V''', 17 00 '''L'''.
 
Libia ka një bregdet të gjatë 1,770km në detin Mesdhe dhe vijë kufitare tokësore 4,348 km.
 
Klima e Libisë është mesdhetare përgjatë bregdetit dhe shumë e nxehtë në pjesën shkretinore.
 
Relievi i Libisë është i djerrët, përbëhet nga fushat e gjëra shkretinore të cilat ngritën dhe ulen në forma valore. Pika më e ultë e relievit është -47 m në vendin e quajtur Sabkhat Guzauil ([[Gjuha Angleze|ang.]]:Sabkhat Ghuzayyil) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,267 metrave në endin e quajtur "Biku Biti" ([[Gjuha Angleze|ang.]]:Bikku Bitti).
Për agrokultur nuk mund të flitet, ka një ekonomi ruale e cila për shkaqe natyrore të pa përshtatshme (mungesa e ujit, vite thatësie të shpeshta, fryma dhe rëra e shkretirës, kriposja, mundsit e vogla të transportit) edhe është vështirë të përparojë. Vetëmbajtaj me ushqim të produkteve nga kjo ekonomi ruale është e pamundshme. Rreth 60% e ushqimit primar importohet, vetem 1% përqind e siprfaqes mund të shfrytëzohej për qëllime kultivimi të bujqësis. Një e dheta e sipërfaqes është, si të thuhet e përdorshme, 80% janë shketëtirë, 0,3% pyje. Ka ca ndërmarrje të vogla vendore, disa pakësa më të mëdha të ngrituara nga italianët, u shtetëzuan më 1970. Për përfitimin e ujit të përdorshem dhe të pijshëm, janë ndërtuar pendale buzë detit, në të cilat bëhet filtrimi i ujit të detit. Është gjetur një zgjidhje e till që për këtë filtrim përdoren qendra energjetike. Pjesa tokësore me të mbjellura ndodhet përgjatë bregdetit dhe atë kryesish në rrethinën e Tripolit, Bengasit si dhe ca oazave. Mbillet disa sorte të veqanta të dridhërave, thekrës, misrit, kallamoqit pastaj mbillet edhe patate, ullinjët, disa fara të quajtuara kokrra të ''mandelës'', ''datelnës'', ''fikut'', ''agrumeve'', ''kikiriki'', si dhe duhani. Mbajtja e gjedheve bëhet kryesisht nga endacakët nomad në veri në anët e stepeve si dhe aty ku është i mundëshem punimi i tokës. Mund të vërehet mos përdorimi i brigjeve të pasura me peshkë. Thuhet të jenë pregatitur plane për ndërhyrje të shtetit edhe në këtë segment të ekonomis.
 
'''Pasurit nëntoksore''' shquhen për rezervat e tyre të mëdha të naftës me përqindje të vogël squlfuri, rezerva këto që shtrihen kryesish tek barkusha ''Syrt'' dhe që me çmim të volitëshem mund të transportohen. Nafta, gjegjësish rezervat e gjetura në vitin 1958, kanë filluar të përdoren që nga viti 1961. Në vitin 1970 thuhet të jetë arritur një pikë kulminante e nxjerrjes e cila arrinte në 159,2 milion tonelata. Më pas ka pësu ramje, kështu që më 1977 është regjistruar shuma prej 100,7 milion tonelatave. Në vitin 1970 u themelua edhe korperata e quajtur "Libyan National Oil Corp", një vit më vonë vije deri te shtetëzimi i saj. Vende të derivimit, përpunimit të lëngut të nxjerrur bëhet në rafineritë e pakta që kryesisht ndodhen në vendin e quajtur "Sauija" në afërsi të limanit të naftës "Suwaitina", tek Misreta. Në "fushat" e naftës gjenden edhe rezerva të gazit. Një godin me sistemin për sjelljen e gazit në gjendje të lëngët ndodhet në Marsa el-Brega. Si pasuri nëntoksore tjera dallohet edhe xehe hekuri, gur kalku, mella, kripa e kalkut dhe e gurit si dhe rezerva squlfuri. Thuhet të ketë edhe rezerva me fosfate dhe uran.
 
'''Industria''' merret kryesish me përpunimin e ushqimit, më tej edhe pakë me përpunimin e duhanit, të drurit, të bojrave si dhe dallohet dhe punimi i oredive. Vërehet zgjerimi i industris edhe në drejtime dhe segmente tjera si b.f. në petrolokimin. Zona apo hapësira të dalluara industriale merren të jenë në Bengasi, Sauija dhe Tripolis. Shumica e ndërmarrjeve janë trasportuese. Sundon një veprimtari e rrall, jo e shpeshtë e ndërtimit. Për furnizimin me rrym elektrike shërbejnë termocentralet.
'''Tregëtia''' e jashtme mund të paramendohet, importuese e makinave të qëndrueshme dhe transportuese, importe ushqimore, si dhe më 1976 vërehet fillimi i importimit të çelikut dhe hekurit. Vlera e mallrave të importuara në vitin 1976 kapte shumën 3950 milion dollar amerikan. Mallrat e importuar vinin kryesisht nga Italia, Republika Federale Gjermane, Franca, Japonia. Eksporti në këtë periudhë regjistronte shumën në vlerë prej 8438 milion dollar amerikan, kryesisht naftë në drejtim të ShBA-së, Italis dhe RFGj-së.
[[Skeda:The_first_Locomotive_arrived_in_Tripoli_Harbor.jpg|200px|right]]
Rrjeti i '''komunikacionit''' të personave dhe mallrave nuk dallon shumë. Vijë rrugësh të asfaltuara llogaritet të ishin 8700 kilometra duke përfshirë edhe pistat e ndryshme 20 000km000&nbsp;km. Këto shtrihen kryesish në anën e bregdetit, vërehet magësia në brendi të sipërfaqës së Libisë. Vija hekurudhore e vetme që kishte, pushoj së punuari më 1964. Ka një rrjetë koxha të mirë të përquesëve të lëngjeve nëntoksore. Porte detare të dalluara ndodhen në Tobruk, Tripolis, Bengasi dhe Darna. Pos tyre ka dhe porte të specializuara për ngarkim shkarkim të naftës. Nga viti 1972, Libia ka dhe flotën e tankerëve. Në Tripoli dhe Bengasi janë ngritur portet ajrore ndëkomtare, ndërsa në Sabha një port ajror për qëllime të brendëshem. Anash këtyre ka dhe pista aterimi. Ka një shoqëri të fluturimeve të quajtur "Libyan Arab Airlines" që daton nga viti 1965.
 
== Demografia ==
{{Afrika-gjeo-cung}}
{{VendeAfrikane}}
<!--interwiki-->
 
[[Kategoria:Libi|*]]
[[Kategoria:Shtete]]
 
<!--interwiki-->