Ndryshimi mes inspektimeve të "Përdoruesi diskutim:Elmaz Dokle"

Tiranë 2009, faqe 5
25. Nazif Dokle, Borja një fshat proverbial, ‘’Kosovski Avaz’’ Prizren 2000
 
== Tradita popullore nëpërmjet “Nibet” Muzikës: ==
 
Tradita popullore nëpërmjet “Nibet” Muzikës:
 
Para se të flasim për “nibetin”, le të shikojmë cilët janë instrumentet tradicional muzikor, që e mundësojnë ekzekutimin e këtyre melodive të zgjedhura, nga këngët tona popullore, të gëshetuara si diamante në një gjerdan, nga buron dhe gurgullon si ujvarat e bjeshkëve të Sharrit, kjo magji autentike e Gorës, që emërtohet dhe njihet si “Nibet”. “Nibeti” ynë është i ngjashëm me instrumentalen “Kaba” të Shqipërisë jugore, Greqisë veriore që përcillet me klarinetë dhe “Potporinë orkestrale” të Shqipërisë së mesme” Në nibetin tonë nëpërmjet 14 melodive të këngëve burimore të ekzekutuara me tupan e curle, vajtohet, këndohet, gëzohet për fatin e jetës tonë. Unë nuk jam ekspert i muzikës, muzikologjisë apo i etnografisë, si autor i monografisë “Borje dhe borjanët” vendosa që t`i shkruaj këto rradhë për orkestrën popullore tradicionale të Gorës, dhe orkestralen instrumentale që luhet me tupan dhe currle, e tek ne njihet si “nibet”
Në krahinën etnografike të Gorës, përveç daulles, fyellit, kavallit, dajres, muzika (saz) që luhet me gojë dhe radhë ndonjë harmonikë dhe tambura, nuk janë të njohur instrumenta të tjerë muzikor popullor, tek ne po thuaj të gjitha gëzimet e ciklusit të jetës përcillen me daulle (so tupani i svirle). Për këtë dhe për faktin që sot jemi mbledhur për “Nibetfest 2016” në diskutimin tim kam ndarë më shumë vend për këto dy instrumente tradicionale – Daullja dhe curla.
- Daullja (tupan, lodra):
Akademik Vaso Tole, në librin e tij “Enciklopedia e muzikës popullore Shqipëtare“ për daullen shkruan:
“Daullja është instrument muzikor popullor, që i përket grupit të instrumentave membranofon” . Ky instrument tradicional në Gorë dhe Kosovë njihet me emrin tupan, në Shqipëri lodër ose daulle, në Srbi goç, në Bullgari bubanj. Daullja është ndërtuar nga tre materiale natyrore: 1.Rrethi i madh unazor nga druri ahut. arrës ose gështenjës. 2.Membrana prej lëkure. 3. Litari prej kërpi. Për t`i rënë daulles (për të luajtur në daulle) përdorën dy lloje shkopinjësh: - Thupra (prterc) e bërë prej shelgu dhe shkopi (çukallo) e bërë prej druri arre.
Daullja, (lodra tupan)
Rrethi i madh unazor (llup) është i mbyllur me lëkurë. Nga njera anë me lëkurë dhije (toni lartë), nga ana tjetër me lëkurë deleje, viçi ose e gomerëve (toni dubël i thellë). Në lëkurën e trashë luhet me shkopin e trash (Çukallo), në lëkurën e hollë me thuprën e drunjët (prtec). Lëkura dhe rrethi unazor janë të lidhur dhe të shtërnguar me litar kërpi në masën që i duhet mjeshtrit, pasi kjo lidhje shërben edhe si rregjistër timbri.
Shkolla ballkanase e rrënjes së daulleve parashikon luajtjen (jo përcjelljen) e melodive. Prej së cilës me thupër mësohet gjithëçka që mjeshtri donë me tregu, ndërsa me shkopin e trash (Çukallo) theksohen vendet e veçanta të melodisë.
Daullja me curlen, por shpesh edhe si solo instrumente, që kur mbahet mend kanë qenë instrumente të pazavendsueshëm në gëzimet e fshatarëve (Dasmat, synetit dhe festat e tjera si: Fitër Bajrami, Kurban Bajrami, Shëngjergji, Viti Ri, dhe festat e tjera popullore, fetare dhe shtetërore).
Edhe pse fjala daulle nuk donë me thënë më shumë se një instrument, kur përmendet për rastin e dasmave kuptohet si grup muzikor, daulle dhe curle, (siqë thuhet: Për dasmën e djalit kemi kaparu dy palë daulle. Dy curle e dy daulle), Tamam, tamam daullet janë orkestër (bandë, tajfë, grup muzikor) që përcjell dasmat, kënat, synetit, në fshatrat e Gorës, kjo orkestër përbëhet nga katër instrumente, dy daulle dhe dy curle, radhë herë me katër daulle dhe katër curle “çift daulle” (E kemi bërë dasmën me cift daulle). Daullja është njeri nga instrumentët membranofon popullor nga me të vjetërit, që nuk ka ndryshuar prej qindra shekujsh, as si pamje, as nga përbërësit material prej të cilëve është ndërtuar. Thuhet se prejardhja e sajë është nga Azija, që daton thellë në erën e vjetër. Kurse tek ne ka ardhë nga Thrakija, nga mendohet se janë shkulur me dhunë protogjyshrit tanë gjatë shekujve 11-12 të erës tonë.
Në shekuj daullja ka luajtur rol të rëndësishëm për të lajmëruar kohën, për të ngritur popullsin në kushtrim në rast lufte ose fatkeqësish natyrore. Më parë në anët tona popullsia nuk ka pas masivisht matës të kohës (Sahat). Edhe në ditët e sotme është evidente publikimi i vakteve të ramazanit me daulle. Në këtë muaj daullegjijët janë plotësishtë të angazhuar për të lajmëruar kur është koha e sakt për: syfyr, vaktet e faljes së mamazeve, iftarin dhe ngjarjet e tjera të muajit të shejët të Ramazanit. Çdo të premte, në ditët e mira (delenina) lodragjijët e fshatit dalin në lëmejët e fshatrave u biejnë daulleve duke i ftuar vajzat në valle, ky grup daullegjijësh nuk kanë qenë magjyp, nuk kanë pas curle, u binin solo vetëm lodrave. Para luftës së dytë botrore me daullen e fshatit, me një ritëm specifik ngrihej fshati në kushtrim kundër hajnave, përmbytjeve, orteqeve, zjarreve dhe fatëkeqësive të tjera natyrore. Çdo fshat ka pas një deri dy daullegjinjë, ata mereshin, normalisht edhe paguheshin si varrmihës, druvar, polak, tellallgjijë, bishta bërës, mbulues të plemave me kashtë e minizanate të tjera. Në Borje familja Çinari prej 4 brezash meret me këto zeje.
Curla, (curla, cula alb.), (zurla, zurna srb)
Gojković, Andrijana në librin “Narodni muzički instrumenti” thotë: “Curla është instrument muzikor popullor i drunjët aerofon, që i përngjet fyellit dhe oboes” . Gjëndet në traditën folklorike të Maqedonisë,Srbisë,Turqisë,Shipërisë dhe të shumë vendeve të tjera, me emra të ndryshëm: (ghaiti, rhaiti, shavm, mizmar….) Po ashtu përdoret në muzikën popullore të vendeve të regjionit tonë, në veçanti në Armeni, Bullgari, Azerbejxhan, Irak, Kurdistan, Kosovë, Greqi, Bosnje dhe vende të tjera të lindjes. Edhe pse shumë shpesh është në grupet rome – cigane dhe bandat tradicionale turke ajo është me prejardhje nga lindja.
Curla, (svirlla nash. cula alb.)
Curla më shpesh bëhet prej drurëve të arrës ose të kumbullës. Emri zurla (svirlla) ka ardhur nga fjala turke “zurna, surla”, i cili aty ka ardhur nga fjala Perse suna(j). Curla përbehet nga dy pjesë: Tubi konik dhe pipza me diskun në anën e sipërme. Curla ka 7 vrima dhe një vrimë në të majtë të anës së poshtëme, po ashtu dhe vrimat e frymës afër pjesës së poshtëme.
Orkestra muzikore tradicionale popullore (tajfa, grupi, banda):
Këta muzikant popullor, krijojnë “tajfa” (grupe, banda) me 2 deri 8 instrumentistë (ustallar), gjysma me daulle dhe gjysma me curle, normalisht vinin nga radhët e ciganëve), që punonin në fshatrat e Gorës si kovaç dhe nga vendasit njiheshin dhe emërtoheshin si “Cigan” , “tupangjije” ose “svirllagjije”.
Tajfa e Xhemo magjypit nga Glloboçica (foto)
 
Edhe në ditët e sotme përmendet tajfa legjendare e Xhemos nga Glloboqica, Xhemo në curle, Xhemalia (i parë) në daulle, mjeshtri Xhemo, ka jetuar në fund të shekullit të 19-të dhe gjysmën e parë të shëkullit të 20-të, ai e ka pasuruar “Nibetin” me 4 melodi epiko-tragjike: 1.Beteja për ishullin e Kretës (1897), 2. Lufta ruso-turke për Plevlen (1977-1878, melodija e kangës së Osman Pashës), 3. Beteja për Canakkalan (1915), 4. Vajtimi në varrin e gruas. (Kur i ka vdek gruaja usta Xhema ka improvizuar një melodi, 7 ditë pas vdekjes ka shkuar tek varri i gruas për ta vajtuar me curle).
Në të tre këto beteja kanë rënë shumë dëshmor (shehid) nga fshatrat e Gorës, vetëm në betejen për mbrojtjen e Çanakkalas kanë rënë shehid më shumë se 230 vetë nga Gora, Për t`i përjetësuar këto trima populli u ka ngritur këngë, kurse meloditë e këtyre këngëve kanë hyrë në orkestralen instrumentale që tek ne njihet me emrin “Nibet”.
Prej Xhemës stafetën e ka marrë mjeshtri Mergjan me bijët s Mahmud dhe Fasli nga Brekinje, pas Mergjanit në gjysmën e dytë të shekullit të 20 –të është afirmuar grupi i Musa Tocillës nga fshati Novosej, Musai në curle Xhemalia (i dytë) në daulle, ose Mahmudi dhe Isa në curle Xhemalia dhe Kujtimi në daulle. Pas Xhemës së Glloboqicës, kjo ka qenë tajfa më e fortë që ka përfaqësuar rrethin e Kukësit në festivalet folklorike kombëtare dhe ndërkomtare në Moskë, Dizhon, Stamboll, Shkup, Peking, Kojro dhe vende të tjera. Daullegjiu virtuoz Xhemali Musa Tocilla, është vlerësuar me titullin “Artist i merituar”.
Xhemali Toçilla (artist i merituar) (2 foto) Përcjellja e lodrave pas mbarimit të dasmës
 
Në fund të shekullit të 20-të dhe fillim të shekullit 21, djelmosha nga Gora, që mbaronin shkollat e mesme të muzikës dhe kishin dëshirë të luanin në daulle dhe curle, aritën që të krijojnë disa grupe profesionale të muzikës tradicionale që luhet me daulle dhe curle, të tillë mund të përmendim: Tajfën e Borjes me dy daulle dhe dy curle, Grupin “Braqa Memishovci” nga Oreshka, të kompletuar me dixhej dhe këngëtar, Tajfën e Crnalevës dhe tajfën e Orgjostës, që plotësojnë nevojat e tregut të Krahinës etnografike të Gorës e më gjerë.
 
Që ëshët “Nibeti” ?!
Pasi diskutimi im ka temën e nibetit, këtu do të cekim vetëm ato momente ku luan rol të rëndësishëm orkestra popullore me daulle e curle. S`pari do të përpiqem që të sqaroj që është “Nibeti”
Nibet është orkestrale instrumentale që luhet me tupan dhe curle, përbehet nga 10-14 melodi të zgjedhura prej këngëve burrimore popullore të Gorës, që ekzekutohen pa prerë nga lodragjijët, sipas një rendi rigoroz, në momentet më solemne të dasmës, kënas dhe synetisë. Sipas stujuesit Nazif Dokle: Autor i fjalorit “Gorance nashinski Shqip”:
“Nibet-ot,-ov,on. Zh. v.: Nibeti –ti,-vi,-ni. Janë 10-14 melodi të zgjedhura nga këngët popullore gorane, që luhen pa prerë nga curlegjijët, sipas një rendi rigoroz, në momentet më solemne të dasmës, kënas ose synetisë” . Studjuesi Nazif Dokle në librin “Torbeshet e Kukesit (Martesa)“, kur është fjala për nibetin shkruan:
„Nibeti i vjetër i Gorës përmban 10 melodi të gërshetuara natyrshëm me njera tjetrën që ekzekutohen (luhen) pa prerë me tupan e curle. Në nibetin tradicional janë luajtur (ekzekutuar) melodi të këtyre këngëve burimore: 1. Introdukt (taksim, hyrje) 2. Hapja e dasmës, 3. E Xhaferr beut, 4. E Xhemiles, 5. E kurbetqarit, 6. E Qerim Qehajës, 7. E Omer Agës, 8. E dhëndrit, 9. E pelivanëve, 10. E futjes së dhëndrit në gjerdek (dhomën e nuses)“ ..........
Duhet të dihet nga të gjithë dhe të pranohet se repertori i Nibetit nuk është temë tabu që është vendosur një herë dhe përgjithëmonë, në botën e sotme globale evolojnë veshja, adetet, instrumentet muzikor, mentaliteti për jetën, kanë kaluar në botën tjetër ustallarët e vjetër etj, etj. Për fat të keq edhe nibeti ky visar popullor nuk ka shpëtuar nga ky fenomen.
Tek ne në Gorë pjesë e Shqipërisë, tradita etno-popullore është ruajtur më mirë, kjo si pasojë e izolimit të gjatë e të hekurt (1948-1999) edhe nibeti ka mbetur thuajse siqë e ka lanë usta Xhema para 80 vitesh, me 14 melodi, çdo melodi zgjat 5-8 minuta, kurse nibeti i plotë që luhet para grupeve të mëdhaja shikuesish dhe dëgjuesishë shkon 1 orë e gjysëm deri 2 orë.
Ustallarët e sotëm kur duan mundet që t`i luajnë të 14 melodit nga hyrja (introdukti) deri tek elegjia mbi varrin e gruas së mjeshtrit Xhemo, por ne dhe ustallarët duhet të kujdesemi që mos të rrëshqasim në tallava. Le të jetë ky panel dhe nibetfesti apel për mbrojtjen e traditës muzikore të nibetit, ta trashgojmë këtë visar ashtu siqë na lanë të parët tanë.
Disa adete të dasmës në Gorë:
Shikuesi (Gledanik) dhe e shikuara (gledanica)
Djemët dhe vajzat kur arrijnë moshën 15-16 vjeç, fillojnë që të luajnë me “lojra dashurie”. (dase gledaje të shikohen). Djali që hedh i pari syrin ledhatues një vajze, emërtohet “Gledanik” kurse vajza “Gledanica”. Vajzat ja çojnë sinjalin te shikuarit, duke i dërguar një tufë me lule “Povratika” (lulja e përtritjes) të lidhur me kinda të brezit; gjë që simbolizon përtritjen dhe besën. Kur ndodh që djali të jetë iniciatori lidhjes, duke ja vënë i pari syrin ledhatuaes një vajze, ai në ditën e shëngjergjit i venë në derën e shtëpisë së vajzëz një degë të madhe shelgu, kjo në opinion kuptohet, që kjo vajzë është e zënë. Edhe shelgu është symbol i vegjetacionit, brishtësisë dhe përtritjes. Pas kësaj fillojnë takimet në shetitjen e mbëramjes, kur pas punëve të ditës vajzat ndërojnë teshat e punës, dalin në sofatet e portave dhe improvizojnë këngët: “Haj more kurto budalla / Shto dati kazhe Zejnepa” kryqëzojnë shikimet (se gledaje) me partnerin e ardhëshëm.
Djem dhe vajza në moshën e adoloshencës (Gledanci i Gledanice)2 Foto
 
Është intëresante që të potencohen emertimet që marin dy të rinj në hapat e parë të dashurisë: Gledanik (Shikues) dhe Gledanica (e shikuar); që domethënë: Ta shikosh dhe të të shikoj, para se të dashurohesh dhe të vendosish për tu lidhur. Në mënyrë të pa kundërshtueshme kjo vërteon se tek ne në Gorë nuk ka dashuri, fejesë dhe lidhje në martesë pa u njohur e dashuruar me partnerin. Siqë ndodh rëndom gjetk, ku i çojnë vajzat si “derri në thes” tek një njeri që nuk e ka parë asnjëherë në jetë.
Dasma (Svadba):
Ceremoniali i martesës në shtëpin e djalit, tek ne në Gorë emërtohet “Svadba”, ndërsa në gjinin vajzës “këna”, këto dy ceremoni zhvillohen paralel ditën e ejte ose të djele. Dasma në Gorë është një nga traditat më të bukura, aty paraqiten dhe demonstrohen adetet tona më të mira, kultura e jonë materiale dhe shpirtërore. Dasma është shenjë e dashurisë për jetën dhe e përtëritjes natyrale, është institucioni i miqësisë së përbashkët dhe i mirëkuptimit në komunitetin e fshatit; është gota më e ëmbël e mbushur me optimizëm dhe barazpeshë. Por edhe një spektakël i madh fantastik folklorik, ku shpaloset tradita e jonë folklorike.
Si hapet Dasma:
Në funksion të ditës së caktuar për marjen e nuses, dasma hapet të hënën ose të ejten, në mëngjez sapo ka dalë “ylli i mëngjezit”, në këtë ceremonial duhet të jet prezent familja e ngushtë e dhëndrit, dhëndri dhe mbarëstori. Nëna e dhëndrit hedh në një koritë miell gruri, pakëz sheqer dhe ujë, thërret dhëndrin që ta përziej me grykën e revoles ose të pushkës, ai pasi e ka përzier paksa del në dritare ose në ballkonin e shtëpisë dhe me tre të shtëna në ajër lajmëron hapjen e dasmës.
Zënja e kulaçit Shamija e nuses 2 foto
Ndërkohë, nëna meret me përfundimin e gatimit të kulaçit, dhëndri i shoqëruar nga mbarëstori dhe dy tre kushrinjë ngrejnë në portën e shtëpisë ose në njerin nga ballkonet “bajrakun e dasmës” gjë që tregon se në këtë shtëpi ka dasëm.
Gratë dhe vajzat prezente në këtë ceremoni këndojnë pa prerë, pas gatimit të kulaçit fillon rregullimi i shamisë së nuses.
 
ritja e bajrakut në ballkonin e shtëpisë Nisja e krushqëve me bajrak (2 foto)
Çfarë është bajraku i dasmës ?!
Bajraku i dasmës përgaditet nga familja e një të riu fatëkeq, që ka humbur jetën pasi i është ndarë dita e dasmës (e marrjes së nuses) ose që ka vdekur pasi është hapur dasma e tijë . Bajraku përbehet prej një shkopi të gjatë reth 3m. në fund të tij vendoset kryq një mbajtëse druri dhe rripi për ta mbajtur atë kraha-qafë. Në anën e sipërme të bajrakut është fiksuar një gjysëm hënë më yll, si fletë e bajrakut vendoset shamija që e fejuara i ka dërguar të riut si shenjë e lidhjes në ditën e fejesës, rreth saj vendosen reliket që ka lënë i riu, kapelja, mindili, kutia e duhanit, qysteku dhe dekoracione të tjera që mbajnë të rijët. Bajraku mbahet nga familja e të ndjerit, meret nga dasma në dasëm për ta shoqëruar atë nga hapja deri në mbyllje. Bajraku darovitet ma çorape të bardha. Me bajrak hapet dasma, Bajraku u prinë krushqëve, me bajrak shkohet në garën e kuajve dhe sehir, me bajrak bëhet pritja e të grishurëve.
Bërja e bajrakut nga familja e një të riu që nuk ka arritur të gëzoj dasmën e tijë, dhe përdorimi nga bashkëmoshatrët e tijë në dasmat tyre:
 
Bajraku i dasmës (1 foto)
 
Është një nga adetet më të çuditëshme, më madhëngjyes, sa madhëngjyes po aq optimist. Është svida e përbashkët kundër vdekjes që i ka prerë jetën dhe gëzimin në mes një të riu. Tradita e përgaditjes së bajraktut të dasmës dhe përdorimi i tije në dasma është traditë unikale që gjëndet vetëm në krahinën etnografike të Gorës.
Disa mga momentet kulminane të dasmës që u kushtohet nibeti:
Pritja e lodrave:
Të premten 2 orë para se të perëndoj dielli, kohë që është caktuar më parë për ardhjen e lodrave, i zot shtëpisë dërgon dy tre fëmijë në lindje të fshatit, që të vrojtojnë nëse janë afruar lodragjitë, Ata në një largësi 500 m. nga fshati, zakonisht në “Krs” ose “Lisiqina dupka” ulen për të pushuar dhe 15 minuta para kohës së caktuar u biejnë tre herë fuqishëm daulleve. Këtë sinjal e dëgjojnë fëmijët e caktuar nga zoti dasmës dhe ja përcjellin atij. Me të marrë vesh se lodrat i janë afruar fshatit, të gjithë pjestarët e familjes, përfshi, fëmijët, dhëndrin me mbarstorin të prirë nga më plaku i vëllazëris nisen drejt vendit të quajtur “Gorno brce” ku tradicionalisht priten lodrat e dasmës, vend që e dijnë edhe ustallarët e zonës. Rrugës pjestarëve të familjes që janë nisur për të pritur lodrat u bashkohen po thuaj gjithë meshkujt e fshatit që e kanë dëgjuar sinjalin e ardhjes së lodrave.
Pritja e lodrave (2 foto)
 
Sapo mbrijnë lodragjit përshendeten me të zotin e dasmës –Mirëse erdhët – Mirëse ju gjetëm, familjarët vendosen në gjysëm rrethi duke e lënë zotin e shtëpisë në mes, kurse lodrat përballë tyre fillojnë për të ekzekutuar “Nibetin” vetëm me curle, pasi dëgjon disa melodi të orkestrales (Nibetit) zoti shtëpisë nxjerr kuletën dhe i darovit ustallarët me kartëmonedha 1000 lekshe, i mbështjell kaush dhe ja vendos bash-ustait në vrrimën e fundit të curles, pas tijë darovit ustain tjetër, dhe në fund lodragjit me nga 500 lekë, që ua vënë nënë shamin e kokës ose në rrypat e lodrës.
Pas zotit të shtëpisë lodragjijët i darovitin edhe pjestarët e tjerë të familjes: Dajallarët, axhallarët, dhëndri dhe ndonjë merakli i nibetit. “Kur fillon melodia e fundit futen edhe lodrat” Nibeti i pritjes së lodrave zgjatë rreth 30 minuta ….Pas kësaj të gjithë sa janë, rrjeshtohen në kollonë për një, të prirë nga hoxha i fshatit dhe zoti shtëpisë, pas kollonës vendosen në formë e rrethi të rijët, në fund vijnë lodrat me moderatorin e tyre, dhëndrin dhe mbarstorin, kështu nisen drejtë shtëpisë së dhëndrit, rrugës duke ecur rinia këndon këngën e “Omer Agës”, në sheshet kryesore ndalen për të luajtur vallet e burrave.
Në cilat raste luhet “nibeti”: ?
Nibeti është traditë e dasmave, synetisë, kënas dhe festave tradicionale.
-Nibeti i parë luhet kur priten lodrat e dasmës;
-Kur mbrijnë lodrat në shtëpinë e dhëndrit luhen disa melodi të nibetit;
-Fragmente nga nibeti luhet kur grishen dajallarët dhe axhallarët në dasëm;
-Nibeti i plotë luhet kur e kërkojnë nëpër dhoma ku janë akomoduar tajfat e të grishurve, aty ngrihet adrenalina, lodrat shkundin gjithë marimangat e tavaneve të shtëpisë, kurse ustallarëve u mbulohen kokat nga kartëmonedha dhe u mbushen xhepat me pare.
Ustallarët luajnë Nibet Tajfa “Braqa Memishovci” Krushq me bajrak (3 foto)
 
-Me melodi nga nibeti përcillen dhe priten petkaxhit, aty kalojnë të gjithë në “strg” nga i pari deri tek i fundit (duhet te mendohesh mirë para se të nisesh për të shkuar petkagji).
Mbëledhja e dasmoreve (2 foto)
 
-Të djelën para se të dalë drita, dhëndri me mbarëstorin dhe tajfën e lodrave shkojnë në shtëpinë e vajzës që atë ditë do të bëhet nuse, që ta zgjojnë me nibet dhe të kërcej me shoqet vallen e fundit të vajzërisë.
-Nibet u kushtohet kalëruesit dhe kalit që zejnë vendin e parë në garën e vrapimit të kuajve dhe bash Pelivanit .
Luajtja e nibetit - Për kalin fitues në garën e vrapimit - Për bash pelivanin (2 foto)
 
-Ditën hënë një ditë pas dasmës, ustallarët pasi ndahen nga i zoti dasmës, kërkohen nga meraklijët që të luajnë nibet nëpër kafeterit e fshatit.
Roli i lodrave në dasmat e krahinës etnografike të Gorës:
Orkestra popullore me curle dhe lodra, luan rol shumë të rëndësishëm në dasmat e Gorës. Gjithë rituali i dasmës nga pritja që bëhet ditën e premte mbas dite, deri të hënën pasardhëse kur mbyllet dasma përcillet me lodra, Ustallarët duhet të luajnë pandërprerë, pa u lodhur, pothuaj 18 orë në ditë. Puna e tyre respektohet dhe mirëpaguhet, përveç pazarit që kamë me të zotin e dasmës, ata marin nga meraklijët edhe shumë bakshishe. Po përmendim disa rituale që përcillen me lodra:
Therja e bagëtive për mishin e dasmës:
Ditën e shtunë, një ditë para dasmës, heret në mëngjez, para se të nisen druvarët për drurët e dasmës. 3-4 të rinjë që janë caktuar si ndihmësa në guzhinën e dasmës, shkojnë në ahur marin kaun dhe bagëtit e tjera të caktuara për tu therë për mishin e dasmës, bagëtit e trasha i mbulojnë me sxhade, i rregullojnë me lule, në kokë u vejnë korora lulesh, në qafë u varinë shami me kinda varaku, të përcjell nga dhëndri, mbarëstori dhe lodrat i çojnë në çezmën e mahallës, që tu japin ujë para se t`i therrin (Bagëtit që janë caktuar për mishin e dasmës, theren me një ritual specifik; pasi ato konsiderohen si kurban të përtritjes së familjes).
Therja e mishit të dasmës, shoqëruar me lodra (2 foto)
 
Pasi pijnë ujë të përcjell me lodra i dërgojnë tek vemdi ku i presin kasapët për t`i therrur; pas therjes mishi u dorëzohet ashqijëve, të cilët menjëherë ngrejnë sagjakët, vendosin kazanët për të gatuar për druvarët dhe dasmorët e dasmoret.
 
Disa rituale të tjera të dasmës që përcillen me lodra:
Druvarët priten me lodra, të afërmit thiren në dasëm duke u shkuar derë më derë me lodra, petkagjit përcillen dhe priten me lodra, të grishurit priten me lodra, dasmoret gratë dhe vajzat mblidhen me lodra, nusja zgjohet me lodra, Krushqit mblidhen, përcillen dhe priten me lodra, gara e kujve dhe sehiri percillen me lodra. dhëndri futet në gjerdek me lodra, dasma mbyllet me lodra.
Përcjellja dhe pritja e petkagjive me lodra (2 foto)
Vajtja e dhëndrit në “Sehir” Dhëndri me mbarëstorin dhe shokë shikon “Sehirin” (2 Foto)
Grupi folklorik i fshati Borje në folkfestin e rrethit Me grupin “Braqa Memishovci” (foto)
Kukës 1978 Gernçare 21 qershor 2016
 
Pritja e të grishurve (zuanci) në dasëm
Literatura:
-Gojković, Andrijana: Narodni muzički instrumenti, Beograd: IRO "Vuk Karadžić", 1989. ISBN 86-307-0298-2 str. 210
-Nazif Dokle.”Reçnik Goranski (Nashinski) – Albanski Peçatnica Naukini Akademiji “ Prof. Marin Drinov” Sofia, 2007. Stranica 717.
- Nazif Dokle.”Torbeshët e Kukësit (Martesa). Tiranë “Gerr” 2013, faqe 37- 38.
-Akadimik Vaso Tole, “Enciklopedia e muzikës popullore Shqipëtare germa D (Daullja) dhe C ( Curla)”
-Elmaz Dokle, “Borje dhe Borjanet” (monografi) “siprint” Prizren 2010
Anonymous user