Ndryshimi mes inspektimeve të "Beluga"

3.567 bytes added ,  4 vjet më parë
v
ska përmbledhje të redaktimeve
v (added Category:Cetace using HotCat)
v
{{Taxobox|name=Beluga|image=Beluga03.jpg|image_caption=|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Gjitarë|Mammalia]]|ordo=[[Cetacea]]|subordo=[[Odontoceti]]|infraordo=|parvordo=|superfamilia=|familia=[[Monodontidae]]|genus='''''Delphinapterus'''''|genus_authority=Lacépède, 1804|species='''''D. leucas'''''|range_map=Cetacea_range_map_Beluga.png|range_map_caption=Përhapja e belugave}}'''Beluga''' ([[Latinishtja|lat]]. ''Delphinapterus leucas'') ose '''balena e bardhë''' është [[Cetacetë|cetace]] arktik dhe sub-arktik. Është një nga dy anëtarët e familjes [[Monodontidae|''Monodontidae'']], së bahsku me [[Narvali|narvalin]], dhe është anëtari i vetëm i gjinisë ''[[Delphinapterus]].'' Kjo [[:Kategoria:Kafshë deti|kafshë e detit]] shpesh quhet edhe '''kanarina e detit''' për shkak të cicërimës të mprehtë.<ref>Harris, Patricia; Lyon, David; (8 April 2007) [[Boston Globe]] ''[http://www.boston.com/travel/explorene/specials/arts_culture/articles/2007/04/08/enter_close_quarters_colonial_to_nuclear_subs/ Enter close quarters: colonial to nuclear subs.]'' Section: Travel; Page 8M.</ref>
== Beluga-Balena e bardhë ==
 
[[Skeda:Baluga Whales.jpg|parapamje|left|250px]]
Është e përshtatur me jetën në Arktik, kështu që ka veçori anatomike dhe fiziologjike që e dallojnë atë nga [[cetacetë]] e tjerë. Një ndër këto veçori është ngjyra e bardhë e pastër dhe mungesa e pendës kurrizore. Ka një gungë të veçantë në pjesën e përparme të kokës e cila mban një organ ekolokues të quajtur pjepër, i cili në këtë lloj është i madh dhe i deformueshëm. Madhësia e trupit të belugës është në mes të asaj të një [[delfini]] dhe një [[Balenat e vërteta|balene të vërtetë]], ku meshkujt rriten deri në 5.5 m gjatësi dhe peshojnë deri në 1,600 kg. Kjo [[Balena|balenë]] ka trup të ngjeshur. Një përqindje e madhe e peshës së saj është dhjamë balene, njëjtë si tek shumë [[Cetacetë|cetace]] të tjerë. Shqisën e dëgjimit e ka shumë të zhvilluar dhe me anë të ekolokacionit (sonarit) mund të lëviz përreth për të gjetur vrima nën shtresën e akullit.
'''Beluga''' ose '''balena e bardhë''' (''Delphinapterus leucas'') është një lloj i balenës Arktike dhe Sub-Arktike. Ajo është një nga dy anëtarët e familjes Monodontidae, sëbashku me balenën trupvogël të arktikut. Këtij gjitari deti shpesh i referohen thjesht si beluga ose Kanarina e Detit për shkak të cicërimës të mprehtë. Beluga është mbi 5 metra e gjatë dhe me një ngjyrë të pagabueshme të bardhë e me një gungë të veçantë në kokë. Për një perspektivë e mbrojtjes Beluga është konsideruar si një kafshë e rrezikuar nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës, por nënpopullimi në Inlet Cook në Alaskë është konsideruar e rrezikuar në mënyrë kritikë dhe është vënë nën mbrojtjen e Aktit "Speciet e rrezikuara" nga qeveria federale e USA.
 
Belugat janë të shoqërueshme dhe formojnë grupe mesatarisht deri në 10 anëtarë, megjithëse gjatë verës, ata mund të mblidhen deri në qindra apo edhe mijëra nëpër [[estuarët]] dhe zonat e cekëta bregdetare. Janë notarë të ngadalshme, por mund të zhyten deri në 700 m thellësi. Ata janë ushqyes oportunist dhe dieta e tyre ndryshon sipas vendit dhe sezonit. Ato kryesisht ushqehen me [[Peshqit|peshq]], [[Krustacetë|krustace]] dhe kafshë të tjera jokurrizore.
 
Nga perspektiva e mbrojtjes, beluga është e kategorizuar si një kafshë pranë rrezikut (NT) nga Unioni Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës, ndërsa nënpopullata e belugave e Gjirit të Kukut në [[Alaska|Alaskë]] konsiderohet e rrezikuar në mënyrë kritike dhe është e vendosur nën mbrojtjen e Aktit për speciet e rrezikuara nga qeveria federale e [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]].<ref name="iucn">{{cite journal|authors=Jefferson, T.A.; Karkzmarski, L.; Laidre, K.; O’Corry-Crowe, G.; Reeves, R.; Rojas-Bracho, L.; Secchi, E.; Slooten, E.; Smith, B.D.; Wang, J.Y.; Zhou, K|title=''Delphinapterus leucas''|journal=[[IUCN Red List of Threatened Species]]|volume=2012|page=e.T6335A17690692|publisher=[[IUCN]]|year=2012|url=http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2012.RLTS.T6335A17690692.en|accessdate=January 2016}}</ref><ref name="reuters">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSTRE49G6JD20081017|title=Beluga whales in Alaska listed as endangered|last=Rosen|first=Yereth|date=17 October 2008|agency=[[Reuters]]|accessdate=17 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020223559/http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSTRE49G6JD20081017?|archivedate=20 October 2008|deadurl=no}}</ref> Dy nga shtatë nënpopullatat e belugave në ujrat e [[Kanadaja|Kanadasë]], ato në Gjirin e Hudsonit dhe të Ungavasë, janë të kategorizuara si në rrezik.
 
Belugat janë një nga cetacetë që mbahen më së shpeshti nëpër [[Akuariumi|akuariume]] dhe parqe për kafshë të egra në Amerikën e Veriut, Evropë dhe Azi; për shkak të ngjyrës dhe shprehjes së tyre janë të njohura për publikun.
 
== Përshkrimi ==
[[File:Beluga_premier.gov.ru-3.jpeg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beluga_premier.gov.ru-3.jpeg|majtas|parapamje|Pamja frontale]]
Belugat meshkuj janë më të mëdhenj se femrat. Meshkujt mund të arrijnë gjatësinë deri në 5,.5 metram, kurse femrat rritën deri në 4,.1 metram. Meshkujt peshojnë nga 1100-1,100 deri në 1600 kilogramkg ndërsa femrat peshojnë nga 700- deri në 1200 kg. Ajo ështëËshtë më e madhe se shumica e Delfinëve[[Delfini|delfinëve]], por është më e vogël se shumica e [[Balenat me dhëmbë|balenave më dhëmbë]].
 
Beluga e rritura kanë ngjyrë të bardhë ose rrallë herë ngjyrë gri në të bardhë. Sidoqoftë, Balenatbelugat e vogla kanë zakonisht ngjyrë gri. Koka e Belugësbelugës është ndryshe nga ajo e [[Balena|balenave]] të tjera. Ashtu si pjesa më e madhe e balenave me dhëmbë ajo ka një petë të indit lyror të gjendur në qendër të ballit. Beluga është e aftë ta ndryshojë formën e kokës së saj duke fryrë me ajër sinuset e saj. Ndryshe nga shumë delfinë dhe balena, vertebrat e qafës nuk janë të ndërthurura sëbashku duke i lejuar kafshës fleksibilitetin për të kthyer kokën e tij anash. Në pjesën e përparmë të gojës, beluga ka nga 8- deri në 10 dhëmbë në secilën anë të nofullës dhe një total prej 34- deri në 40 dhëmbë.
Beluga ka një kreshtë shpinorëshpinore më tepër sise një pendë shpinorë. Mungesa e pandës shpinorë pasqyrohet në emrin gjinisë së një speciejellojit ''apterus'', fjalë [[Greqishtja|grekë]] që do të thotë "pa krahë". Preferenca e evolucionit për një krehtëkreshtë shpinorëshpinore sesa për një pendë shpinorë, besohet nga shkencëtarët, së është një formë e përshtatjes për kushtet nën akull ose ndoshta për një mënyrë për ruajtjenruajtjes e nxehtësisë. Ashtu si tek balenat e tjera, gjëndra tiroidëtiroide është relativisht e madhe në krahasim me [[gjitarët]] tokësorë (tri herë në pashë si një kalë) dhe mund tëi ndihmojëndihmon për të mbajtur të lartë metabolizmin gjatë okupacioneve verorëverore.
Trupi i Belugësbelugës është i rrumbullakët, veçanërisht kur është e ushqyer mirë dhe me një kon (pakësim) me pak problemë në kokë dhe në bisht. Koni i papritur në bazë të qafës së balenës i jep pamjen shpatullave, unikëunike midis balenave. Penda e bishtit rritëtrritet dhe behët gjithnjë e më e lakuar ashtu si dhe mosha e kafshës. Pendët e notimit janë të gjerëgjera dhe të shkurtërshkurtra, -duke i bërë ata pothuajse si formë katrorë. Sytë e tyre janë po aq të mëdha sa koka e fokave.
== Ushqimi ==
Të vegjelit e sapo lindur janë 1,5 metra të gjatë, peshojnë rreth 80 kilogram dhe kanë ngjyrën gri. Të vegjelit mbetën të varur nga nënat e tyre për të paktën dy vjet. Belugat meshkuj e arrijnë pjekurinë seksualë midis katër dhe shtatë vjet, ndërsa femrat e rrijne pjekurinë seksualë gjatë periudhës gjashtë deri në nëntë vjet. Beëlugat mund të jetojnë për më shumë se 50 vjeç.
 
== Shiko dhe ==
* [[Balenat me dhëmbë]]
* [[Narvali]]
 
== Referencat ==
{{Reflist}}
[[Kategoria:Gjitarë]]
[[Kategoria:Balena]]