Dallime mes rishikimeve të "Komedia Hyjnore"

309 bytes added ,  3 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
v (wiki nuk perdoret si reference)
Për shkak të vështirësisë të të sjellit të [[Llojet e vargjev|terza rima]]-s (rimës ABA BCB CDC DED EFE), ritmit (''Commedia'' është shkruar në [http://www.oilproject.org/lezione/significato-endecasillabo-accenti-metrica-italiana-7736.html njëmbëdhjetërrokësh] italian (me rregulla strikte të thekseve në vargje--i ashtuquajturi ''a maiore'', me theks në rrokjen e gjashtë dhe të dhjetë, ose ai ''a minore'', me thekse në rrokjen e katërt dhe të dhjetë), dhe përmbajtjes, përpjekjet për të sjellë Komedinë në gjuhë të tjera gjithmonë kanë sjellë pakënaqësi, pasi kanë lëshuar ose në përmbajtje, ose në ritmikë, ose në rimë. Megithatë ato kanë qenë të shumta, gati të panumërta, qoftë si materiale didaktike të përgatitur nga studiues letërsie ashtu edhe si sfida përkthyesish apo poetësh.
 
Në shqip (dhe në të folme të familjes së kësaj gjuhe) ekzistojnë dy përkthime të plota, të dyja të gjysmës së dytë të shekullit XX dhe të dyja në [[Gegërishtja|gegnisht]], si dhe disa sprova të pjesshme që nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë. Pjesa më e madhe e përkthyesve vijnëkanë nga autorëqenë prej trevavezonave katolike të Shkodrës dhe veriut të Shqipërisë, me gjasa për shkak të formimit klasik dhe italian që arrinin të merrnin në shkollat fetare të trevave të tyre deri nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, dhe janë në gegnisht. Një pjesë e mirë e pëkthimeve (përfshirë dhe atodyjatatyre e plota)u bënë pas Luftës së Dytë Botërore (përfshirë këtu dhe të dyja përkthimet e plota) janë bërë nga persona që vuajtën ngaburgjeve dhe internimeve gjatë regjimiregjimit komunist.<ref name=":0">http://www.mapo.al/2018/01/ferri-i-dantes-se-shenepremtes-perkthimi-si-gjest-i-rezistences-kulturore/1</ref> Vetëm dy përkthime të pjesshme ekzistojnë deri tani në shqipen standarte.<ref name=":0" />
 
Përkthimi i parë nga Komedia duket se është bërë në arbërishten e Italisë nga Luixhi Lorekio (Luigi Lorecchio), një pasues i [[Jeronim de Rada|Jeronim de Radës]], në vitin 1895.<ref>http://www.gazetaexpress.com/arte/perkthyesit-danteske-te-alighierit-137541/?archive=1</ref>
 
Në vitin 1900, botohet në gegnisht një përkthim i një pjese të Këngës V, të Paolos dhe Françeskës, në revistën e arbëreshëve të Italisë, "La Nazione Albanese", me autor një Sokol Baazi (Baci)<ref name=":1">https://www.shqiperia.com/Dante-e-ne-shqiptaret.2081/</ref>, për të cilin [[Ernest Koliqi]] thotë se duhet të jetë i biri i shkolluar në Romë i udhëheqësit (bajraktarit apo vojvodës) së fisit të Grudëve në Mbishkodër<nowiki/>; ndërsa françeskani Vinçens Prendushi (Prennushi) botoi më 1924 këngën XI të Parajsës, ku poeti takon Shën Françeskun.<ref>https://books.google.ca/books?id=Y8jqAAAAMAAJ&q=Prennushi+Dante&dq=Prennushi+Dante&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjUxrP8z9XYAhWomuAKHRDUC5QQ6AEIPTAE</ref><ref>https://books.google.ca/books?id=EgUfAQAAIAAJ&q=%22vincens+prennushi%22+Dante&dq=%22vincens+prennushi%22+Dante&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjhh43Az9XYAhUFhuAKHS5WApcQ6AEIKzAA</ref><ref name=":1" /><ref>http://www.albdreams.net/kola-i-sokol-bacit-dhe-dante-alighieri/</ref>
 
Këngë të veçanta të ''Komedisë Hyjnore'' janë sjellë në shqip viteve tridhjetë nga Ernest Koliqi, botuar në një antologji të përgatitur prej tij, "Poetët e mdhej t'Italis", botuar në vitin 1932; Nikollë Dakaj përktheu pjesë të Ferrit në vitet 30 nën pseudonimin Basho Jona.<ref>http://www.arkivalajmeve.com/Ne-homazh-te-Nikolle-Dakajt-1919---1988.219246/</ref>
 
Në vitin 1937, [[Kristo Floqi]] solli në shqip tek revista jezuitekulturore Leka këngën XXXIII, të Ugolinit, në dialektin [[Toskërishtja|toskë]]<ref>http://adsh.unishk.edu.al/items/show/342</ref><ref>http://www.radiokosovaelire.com/kristo-floqi-1872-1951-atdhetar-diplomat-politikan-dhe-dramaturg-njohur/</ref>, i cili duket të jetë i pari në atë dialekt.
 
Përkthimi i parë dhe i vetëm i plotë ekzistues i ''Komedisë,'' i cili gjithashtu ndjek rimën e Dantes (megjithëse shpesh jo rregullat e njëmbëdhjetërrokëshit italian) në tërësi të veprës, u bë nga [[Pashko Gjeçi]] dhe u botua në Tiranë nga shtëpia botuese "Naim Frashëri" në vitin 1960<ref>http://bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?DATABASE=books&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&%250=48104&LIMIT=50</ref>. I redaktuar nga poeti [[Ali Podrimja]] ai u botua në Prishtinë më 1981 për bibliotekën ''Orfeu'' të Redaksisë së botimeve "Rilindja".
[[Mark Ndoja]], një veprimtar komunist dhe klasicist, i cili ra pre e një spastrimi ndaj një grupi shkrimtarësh të Lidhjes së Shkrimtarëve në mes të viteve 50, përfundoi përkthimin e ''Ferrit'' viteve gjashtëdhjetë, por për herë të parë ai përkthim u botua pas vdekjes së tij në vitin 1998 nga shtëpia botuese "Dituria" në Tiranë. Gjatë viteve 2000 u botuan dhe përkthimet që Ndoja i pat bërë ''Purgatorit'' dhe ''Parajsës''.
 
[[Mark Ndoja]], një veprimtar komunist dhe klasicist, i cili ra pre e një spastrimi ndaj një grupi shkrimtarësh të Lidhjes së Shkrimtarëve gjysmën mese parë të viteve 50 (bashkë me [[Kasëm Trebeshina|Kasëm Trebeshinën]] dhe [[Mehmet Myftiu|Mehmet Myftiun]]), përfundoi përkthimin e ''FerritKomedisë'' viteve gjashtëdhjetë, por për herë të parë ai përkthim u botua pas vdekjes së tij në vitin 1998 nga shtëpia botuese "Dituria" në Tiranë. Gjatë viteve 2000 u botuan dhe përkthimet që Ndoja i pat bërë ''Purgatorit'' dhe ''Parajsës''.
Përkthimi i parë dhe i vetëm i plotë ekzistues i ''Komedisë,'' i cili gjithashtu ndjek rimën e Dantes në tërësi të veprës, u bë nga [[Pashko Gjeçi]] dhe u botua në Tiranë nga shtëpia botuese "Naim Frashëri" në vitin 1960<ref>http://bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?DATABASE=books&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&%250=48104&LIMIT=50</ref>. I redaktuar nga poeti [[Ali Podrimja]] ai u botua në Prishtinë më 1981 për bibliotekën ''Orfeu'' të Redaksisë së botimeve "Rilindja".
 
Shkrimtari dhe përkthyesi Çezar Kurti ka sjellë në shqip Ferrin botuar në vitin 2000 dhe të ripunuar në vitin 2013<ref>https://www.worldcat.org/title/ferri-botim-i-rishikuar-shoqeruar-me-tekstin-italisht/oclc/964069905&referer=brief_results</ref>. ndërsa një poet shkodran, Meritan Spahija, ka përfunduar një përkthim tijin të Ferrit në vitin 2016.<ref>http://sq.radiovaticana.va/news/2017/11/18/nj%C3%AB_p%C3%ABrkthim_i_ri_i_komedis%C3%AB_hyjnore%E2%80%9D,_nga_meritan_spahija/1349513</ref> Në vitin 2018 në Tiranë u botua nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit (ISKK) një përkthim i Ferrit nga Hektor Shënepremte (1921-1997), një poet i persekutuar gjatë komunizmit.<ref>http://www.gsh.al/2018/01/10/poezite-dhe-perkthimi-i-panjohur-i-dantes-nga-poeti-i-persekutuar/</ref><ref>http://www.mapo.al/2018/01/ferri-i-dantes-se-shenepremtes-perkthimi-si-gjest-i-rezistences-kulturore/1</ref>