Hape menynë kryesore

Changes

86 bytes added ,  1 vit më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
'''Mekanika''' eshteështë pjesa e fizikes qe merret me studimin e levizjeslëvizjes se trupave. Mekanika ndahet ne dy pjesetpjesët e saj [[kinematika]], [[dinamika]]. Kinematika studion se si levizinlëvizin trupat, madhesitemadhësitë qe karakterizojnekarakterizojnë levizjenlëvizjen e tyre, si : zhvendosjen, shpejtesineshpejtësinë, nixitiminnxitimin dhe lidhjen ndermjetndërmjet ketyrekëtyre madhesivemadhësive etj. Dinanika Dinamika studion shkakun e levizjeslëvizjes se trupave, lidhjen ndermjetndërmjet nxitimit dhe forcesforcës qe shkakton nxitimin e trupave (ndryshimin e levizjeslëvizjes).
 
Nganjëherë si pjesë e pavarur e mekanikës, merret dhe [[statika]] e cila studion kushtet, për të cilat lënda është në prehje (qetësi).
 
== Lëvizja e trupit ==
Vija të cilën e përshkon trupi i zgjedhur për krahasim që quhet trup krahasues (referent). Për të përshkruar ndonjë lëvizje janë të domosdoshme disa parametra ose madhësi fizike, që ne i quajmë elemente të lëvizjes. Meqenëse lëvizja kryhet në hapësirë dhe kohë atëherë elementet kryesore të lëvizjes janë hapësira dhe koha. Hapësira fizike përmban tri përmasa : gjatësinë , gjerësinë dhe lartësinë. Që të trija këto madhësi janë distanca ose siç i quajmë në mekanikë rrugë. Rruga në mekanik zakonisht shënohet me shkronjën ''s'' (nga latinishtja ''Spatium''). Njësia për rrugën në [[Sistemi SI|SI]] është metri që shënohet me shkronjën ''m''. Koha që i nevojitet trupit rferentreferent të përshkrojë rrugën, zakonisht shënohet me shkronjën ''t'' (nga latinishtja ''tempus'').
 
== Zhvendosja e trupit ==
Vektori me origjine ne piken fillestare te levizjeslëvizjes se trupit dhe me skaj ne piken e fundit te levizjes se tij quhet zhvendosje. Zhvendosja e trupit është ndërrimi i pozitës së tij në boshtin ''x'' nga një pikë në pikën tjetër. Zhvendosja është madhësi vektoriale.
Pra zhvendosja e njenjë trupi quhet nderrimindërrimi i pozitespozitës se tij prej njenjë pike ne piken tjetertjetër te hapsireshapësirës. Ndersa bashkesiaNdërsa bashkësia e krejt ketyrekëtyre pikave quhet rruge .
 
== Historia ==
=== Antikiteti ===
Historia kryesore e mekanikës në antikitet ishte mekanika e Aristotelit.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=vPT-JubW-7QC&pg=PA19&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false A history of mechanics]''". René Dugas (1988). p.19. ISBN 0-486-65632-2</ref> Këtë traditë e vazhdon Hipparchus.<ref name="mechanics">"[http://golem.ph.utexas.edu/category/2008/01/a_tiny_taste_of_the_history_of.html A Tiny Taste of the History of Mechanics]". The University of Texas at Austin.</ref>
 
=== Mesjeta ===
Në Mesjetë, teoritë e Aristotelit u kritikuan dhe u ndryshuan nga një numër figurash, duke filluar me [[John Philoponus]]in në shekullin e gjashtë. Një problem qendror ishte ai i [[Hedhja e pjerrët|lëvizjeve të pjerrtapjerrëta]], të cilat u diskutuan nga Hipparchus dhe Philoponus. Kjo çoi në zhvillimin e teorisë së impulsit në shekullin e 14-të nga [[Jean Buridan]], i cili zhvilloi teoritë modern të [[Inercia|inercisë]], [[Shpejtësia|shpejtësisë]], [[Nxitimi|nxitimit]] dhe [[Sasia e lëvizjëslëvizjes|sasisë së lëvizjes]]. Këto punime dhe të tjera u zhvilluan në këtë shekull edhe nga Llogaritarët e Oksfordit si [[Thomas Bradëardine]], i cili studio dhe formuloi ligje të ndryshme gjatë rënies së trupave.
 
=== Koha e re ===
Dy figurat kryesore në kohën e re janë [[Galile Galileo]] dhe [[Isak Njutoni]]. Deklaratat përfundimtare të Galileut në mekanikë, pjesërisht në rënien e trupave, ndodhen në librin ''Two New Sciences'' (1638). Vepra e Njutonit ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'' paraqet llogari të detajuara matematikore të mekanikës. <ref name="mechanics"/>
 
=== Koha më e re ===
Dy zhvillimet kryesore modern në mekanikë janë [[Relativiteti gjeneral|relativiteti gjeneral]] i [[Anshtajni|Anshtajnit]], dhe [[Mekanika kuantike]], të dyja të zhvilluara në shekullin 20 si pjesë e ideve në fillim të shekullit 19.
 
== Nëndisiplinat e mekanikës ==
Në vazhdim janë dy lista me subjekte që studiohen në mekanikë.
 
=== Mekanika klasike ===
* [[Mekanika e Njutonit|Mekanika Njutoniane]], teoria origjinale e lëvizjes ([[Kinematika]]) dhe forcës ([[Dinamika]]).
* [[Mekanika analitike]] është formulim i mekanikës njutoniane me rëndësi të veçantë në sistemin e energjisë, më shumë se në forca. Dy degët kryesore të mekanikës analitike janë:
** [[Mekanika e Hamiltonit|Mekanika Hamiltoniane]]
** [[Mekanika e Lagranzhit|Mekanika Lagrazhiane]]
* [[Mekanika klasike]] statike gjeneralizon mekaniken klasike ordinere për të konsideruar sistemet në një gjendje të panjohur; shpesh përdoret për të derivuar vetitë termodinamike.
* Mekanike qiellore, lëvizja e trupit në hapësirë : planetetplanetët, kometat, yjet, galaksitë, etj.
* Astrodinamika, navigimi i anijeve, etj.
* Mekanika e trupave të ngurtë, elasticiteti, vetitë e trupave të paformësuar.
* Mekanika e thyerjes
* [[Akustika]], zëri në trupa të ngurtë, lëngje dhe gaze.
* [[Statika]], trupat gjysmë të ngurtë në ekulibrin mekanik.
* [[Mekanika e fluideve]], lëvizja e fluideve
* [[Mekanika kontinuale]]
* [[Hidrostatika]], vetitë mekanike të lëngjeve
* [[Statika e fluideve]], lëngjëtlëngjet në ekuilibër
* Mekanika e aplikuar ose [[Inxhinieria Mekanike]]
* [[Biomekanika]], trupat në biologji
* [[Biofizika]], proceset fizike në organizma të gjallë
* [[Relativiteti]] ose mekanika e Anshtajnit
 
=== Mekanika Kuantike ===
Në vazhim janë pjesët e mekanikës kuantike :
* [[Mekanika e valëve të Shrodingerit]], e përdorur për të përshkruar funksionin valor të një pjesëze të vetme
* Mekanika matrikse që është një formulim alternativ që lejon konsiderimin e sistemeve me një numër të fundëm dimensionesh.
* Mekanika kuantike statistikore që përgjithëson mekaniken kuantike ordinere në konsiderimin e sistemeve në gjendje të panjohur ; shpesh e përdorur për të derivuar vetitë termodinamike.
* Fizika parciale, lëvizja, struktura, dhe reaksionet e pjesëzave.
* [[Fizika bërthamore]], lëvizja, struktura, dhe reakstionetreaksionet nukleare
* [[Fizika e materies së kondensuar]], gazet kuantike, trupat e ngrutë, lëngjet etj.
== Referencat ==
{{reflist}}
 
== Bibliografia ==
 
* [[Robert Stawell Ball]] (1871) [http://books.google.ca/books?id=CPo4AAAAMAAJ Experimental Mechanics] from [[Google books]].
* {{cite book | author=[[Lev Landau|Landau, L. D.]]; [[Evgeny Lifshitz|Lifshitz, E. M.]] | title=Mechanics and Electrodynamics, Vol. 1 | publisher=Franklin Book Company, Inc | year=1972 | isbn=0-08-016739-X}}
 
== Lidhje të jashtme ==
 
{{Wiktionary}}
* [http://iMechanica.org/ iMechanica: the web of mechanics and mechanicians]