Ndryshimi mes inspektimeve të "Gjergj Fishta"

11.323 bytes removed ,  2 vjet më parë
(qethje)
(→‎Mësues: qethje)
Në bashkëpunim me motrat Stigmatine, arritën që shkollën e vajzave që kishin hapur murgeshat ta kthenin në një Normale më 1925, e quajtur Normalja e Stigmatineve. Më 1911 dërgohet nga qeveria turke në Podgoricë së bashku me Imzot [[Jak Serreqi]]n dhe Dom [[Luigj Bumçi]]n si ndërmjetës për arritjen e marrëveshjes së paqes me malësorët kryengritës të Mbishkodrës. Më këtë rast një vit më vonë dekorohet nga Sulltani me dekoratën Mearif për shërbime paqeje dhe humaniteti.
 
Më 12 qershor 1913, Fishta ngriti flamurin kombëtar në kumbonaren e Kishën Françeskane të Gjuhadolit, pas muajve të rrethimit malazez dhe pavarësisë shqiptare. Në tetor të v. 1913 në prag të përvjetorit të parë të Pavarësisë, Fishta themeloi të përkohshmen [[Hylli i Dritës]]. Në korrik 1914 u ndërpre nga Komision Ndërkombëtar i Kontrollit sepse Fishta e dënoncoi hapur për pandershmëri dhe pabesí hipokrizinë dhe intrigat diplomatike që bëheshin në kurriz të shqiptarëve. Për pasojë drejtori i saj u padit në Romë prej qeverisë ndërkombëtare si njeri i rrezikshëm për qetësinë e vendit dhe u dënua nga koloneli anglez G. Philipps me 20 muaj burgim në Maltë. Fishta iku fshehtas në Gomsiqe tek Gjeçovi, në Vig tek Bardhi e në fund në Troshan tek Dodaj, jashtë juridiksionit të ndërkombëtarëve, të cilët administronin vetëm Shkodrën. Me ndërmjetësinë e Serreqit dhe Kolecit, u pezullua internimi i Fishtës dhe më pas nisi Lufta e Parë Botërore.
Më 1911 u festua 50-vjetori i hapjes së shkollës fretnore, dhe me këtë rast u bë një aktivitet kulturor, në të cilin nuk munguan me pjesëmarrjen e tyre autoritetet zyrtare, fetare, shërbimit diplomatik në qytet. Programi i këtij aktiviteti ishte përgatitë prej vetë Fishtës. E thirrur prej të gjithëve në Shkodër si shkollë kombëtare, me 24 mars 1912, Shkolla Françeskane u nderua nga qeveria turke, e cila duke parë përgatitjen e nxënësve të saj kërkoi sugjerime për mësues të rinj që kishin kryer këtë shkollë, çka ishte meritim i posaçëm i Fishtës.
 
Janari i v. 1916 e gjen Shkodrën sërish të pushtuar, kësaj here nga austro-hungarezët, tashmë jo për ndonjë përfitim territorial, por më tepër për justifikim strategjik. Ky vit do të shënojnë tri ngjarje të rëndësishme për Fishtën: themelimin e revistës ''[[Posta e Shqypniës]]'', instalimin e shtypshkronjës françeskane, si dhe krijimin e [[Komisia Letrare Shqipe|Komisisë Letrare]] me sugjerimin e konsullit të përgjithshëm Kral, të subvencionuar nga Austro-Hungaria në kuadrin e Kultusprotektorat-it. . Gazeta sipas Fishtës ishte ”''themelue për Kombin Shqyptar; veç po, artikuj kanë me u botue edhe gjermanisht, qi edhe dheu i jashtëm të dijë do punë tona, për të cilat Kombi mundet me pasë interesë…''”. Theksojmë se sikurse "Hylli i Dritës", edhe "Posta e Shqypniës" u mbyll nga ana administratorit francez të Shkodrës, De Fortou, vetëm 5 ditë përpara se të kremtohej Festa Kombëtare e Pavarësisë, për shkak të disa artikujve polemikë të Át Gjergj Fishtës. Në v. 1916 Fishta sjell në Shkodër shtypshkronjën, e cila do të marrë emnin ''Shtypshkroja Françeskane'', pra françeskanët tash e mbrapa do të kenë shtëpinë e tyre botuese. Kujtojmë këtu se botimet e deritashme u bënë në shtypshkronjën “[[Dom Ndoc Nikaj|Nikaj]]”. Bashkë me Atë Harapin, e Gurakuqin bëjnë bashkë malcorët e Hotit e Grudës me rá në Shkodër në shenjë proteste për lënjen e këtyre tokave Malit Zi.
Më 12 qershor 1913, mbasditen e të Kremtes së Festës së Shn'Andout, Fishta ngre flamurin (6 metra të gjatë) kombëtar në Kishën Françeskane të Gjuhadolit, që dëshmon se edhe Shkodra u bashkua me Shqipërinë pas muajve të gjatë të rrethimit malazez. Frymzuar prej valëvitjes ulet e shkruan aty për aty ''Porsi Fleta e Êjllit t'Zotit'', që brenda pasdites vargjet kompozohen dhe u mësohen nxënësve të shkollës françeskane, të cilët nën drejtimin e fretënve dalin me këndue rrugëve të qytetit qysh atë darkë dhe të nesërmen më 13 qershor. Hareja që ky gazmend ushqej tek qytetarët ngacmoi autoritet ndërkombëtare që kishin marrë nën kontroll qytetin. Koloneli De Phillips me të marrë vesh për ngritjen e flamurit në kumbonaren e kishës i kërkon takim Pater Gjergjit, që t'i kërkonte heqjen e flamurit përndryshe do t'ishte i dëtyruar me gjuajtë me topa kumbonaren. Fishta gati, ia pret se flamuri i Skanderbegut e ka për nder të valojë nën gjuajtjet e artilerisë së tyre. De Phillips ndryshoi qëndrim dhe mbeti me aq.
Në tetor të v. 1913 në prag të përvjetorit të parë të Pavarësisë, Fishta themelon të përkohshmen [[Hylli i Dritës]], një nga revistat më të mira në historinë e shtypit shqiptar. Qè si shkruhej në editorialin e parë të saj “''Perlimi ase programi i së përkohshmjes sonë, s’âsht tjetër veç t’orvatunt për lulzim t’Fesë e t’Atdheut, për t’marë t’Familjes e të zhdrivillimit t’Dijes në Shqypni, shka âsht njà për njà si me thânë për gjytetni e përparim të vërtetë t’komit Shqyptar''”. Këtu tek kjo revistë Fishta do të tregojnë nji tjetër cilësi të formimit të tij kulturor: publicistikën e tij. Do të jenë me dhjetëra artikujt letrarë, politikë, pedagogjikë e polemikë që do t’i japin një tjetër përmasë personalitetit të tij. Hylli i Dritës mbas numrit të saj të dhjetë, kur Fishta botoi artikullin e famshëm “''Nji komedi e pandershme e XX-ës qindvjetë''”, në korrik 1914, u ndërpre nga autoritetet ndërkombëtare (Komisioni i Kontrollit) sepse Fishta e dënoncoi hapur për pandershmëri dhe pabesí hipokrizinë dhe intrigat diplomatike që bëheshin në kurriz të shqiptarëve. Për pasojë drejtori i saj u padit në Romë prej qeverisë ndërkombëtare si njeri i rrezikshëm për qetësinë e vendit dhe u dënua nga koloneli anglez G. Philipps me 20 muaj burgim në Maltë. Fishta iku fshehtas në Gomsiqe, tek Atë Shtjefën Gjeçovi, m'andej në Vig, ku ishte Atë Pashk Bardhi e më në fund në Troshan, ku shërbente Atë Pal Dodaj, sepse vetëm atje mund t'ishte jashtë juridiksionit të ndërkombëtarëve, të cilët administronin vetëm Shkodrën. Më 28 nëntor 1913 u kremtua festa kombëtare, natë në të cilën u lidhën simbolikisht me drita kandilash, minarja e xhamisë së Fushë-Çelës me këmbanoren e kishës së Gjuhadolit. Gjatë kësaj kohe u desh ndërmjetësia e Imzot Serreqit, Imzot Bumçit e Imzot Kolecit që internimi të pezullohej. Filloi edhe Lufta e Parë Botërore dhe çështja e Fishtës sikur u harrue, sepse ndërkombëtarëve u desh të merreshin me të tjera gjana më të rëndësishme. janari i v. 1916 e gjen Shkodrën sërish të pushtuar, kësaj here nga austro-hungarezët, tashmë jo për ndonjë përfitim territorial, por më tepër për justifikim strategjik. Ky vit do të shënojnë tri ngjarje të rëndësishme për Fishtën: Themelimin e revistës ''Posta e Shqypniës'' (5.12.1916 - 11.1918), instalimin e shtypshkronjës françeskane, si dhe krijimin e "[[Komisia Letrare Shqipe|Komisisë letrare]]" me sugjerimin e konsullit të përgjithshëm August Ritter von Kral (1859-1918). Më 3 gusht [[1916]] e themelon, bashkë me [[Luigj Gurakuqi]]n, Rajko Nachtigall, Dom [[Ndre Mjeda|Mjedën]], e [[Mati Logoreci]]n, [[Gjergj Pekmezi]]n, Atë [[Ambroz Marlaskaj]]n, Atë [[Shtjefën Gjeçovi]]n, [[Sotir Peci]]n, etj. Komisia Letrare e Shkodrës hodhi bazat e drejtshkrimit të mëtejshëm bazuar mbi të dy dialektet e shqipes, si dhe punoi për një terminologji të re për administratën shqiptare. Pas disa diskutimeve Komisia vendosi të përdorej "''dialekti i Elbasanit''" si një kompromis asnjanës për gjuhën letrare, më [[1923]] me nismën e [[Sotir Peci]]t<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=tJqapcen8Ho Historia e Gjuhës Shqipe]</ref>. Ky vendim binte mjaft në kundërshtim me dëshirat e Gjergj Fishtës, për të cilin dialekti i Shkodrës ishte më i përshtatshmi. Fishta shpresonte se koineja shqiptare e veriut së shpejti do të shërbente si normë letrare për të gjithë vendin, ashtu si gjuha e Dantes kishte shërbyer si udhërrëfyese për italishten letrare. Po këtë vit më 5 dhjetor 1916 del numri i parë i gazetës "Posta e Shqypniës" shqip – gjermanisht e subvencionuar nga Austro-Hungaria në kuadrin e Kultusprotektorat-it, me gjithë që forcat pushtuese nuk para kishin besim te Fishta për shkak të aspiratave të tij kombëtare. Doli dy herë në javë për dy vjet me radhë deri më 23 nëntor 1918 (gjithsej 89 numra), dhe punën e drejtorit për pjesën shqipe e kreu Atë Gjergji, i cili botoi aty afro 37 artikuj. Gazeta sipas Fishtës ishte ”''themelue për Kombin Shqyptar; veç po, artikuj kanë me u botue edhe gjermanisht, qi edhe dheu i jashtëm të dijë do punë tona, për të cilat Kombi mundet me pasë interesë…''”. Theksojmë se sikurse "Hylli i Dritës", edhe "Posta e Shqypniës" u mbyll nga ana administratorit francez të Shkodrës, De Fortou, vetëm 5 ditë përpara se të kremtohej Festa Kombëtare e Pavarësisë, për shkak të disa artikujve polemikë të Át Gjergj Fishtës. Në v. 1916 Fishta sjell në Shkodër shtypshkronjën, e cila do të marrë emnin ''Shtypshkroja Françeskane'', pra françeskanët tash e mbrapa do të kenë shtëpinë e tyre botuese. Kujtojmë këtu se botimet e deritashme u bënë në shtypshkronjën “[[Dom Ndoc Nikaj|Nikaj]]”. Bashkë me Atë Harapin, e Gurakuqin bëjnë bashkë malcorët e Hotit e Grudës me rá në Shkodër në shenjë proteste për lënjen e këtyre tokave Malit Zi.
Më 1917 Kryeipeshkvi i Shkodrës e merr Fishtën së bashku me Imzot Bumçin si pjestar të grupit negociator mes qeverisë dhe malësorëve. Me përfundimin e Luftës së Parë Botërore, ushtria austro-hungareze tërhiqet nga Shqipëria dhe sërish del në pah çështja e kufijve territorialë. Kryetari i qeverisë së Durrësit [[Turhan Pashë Përmeti]] kryeson delegacionin shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris në prill të vitit 1919, në përbërje të të cilit janë edhe Imzot Luigj Bumçi, Luigj Gurakuqi, [[Mehdi Bej Frashëri]], [[Dhimitër Berati]], Mehmet Konica, [[Mustafa Kruja]] dhe Dr. Turtulli. Turhan Pasha emëroi Bumçin në krye të Delegatës, që të ndryshonte pamjen e huaj të Shqipërisë si "Turqi e vogël" duke qenë se ai kishte qenë ambasador i Perandorisë Osmane në Shën Pjetërburg. Pas nënshkrimit të marrëveshjes më 29 korrik 1919, në mes Tittonit të Italisë dhe Venizelos të Greqisë, për ndarjen e Shqipërisë, sipas Konferencës së fshehtë të Londrës të vitit 1915, delegacionet shqiptare qenë të vendosur të bashkëpunonin me delegacionin e kryesuar nga Luigj Bumçi, i cili zgjodhi sekretar të delegacionit Gjergj Fishtën i cili kishte shkuar me titullin "eksperti" ─ duke qenë të bindur se çështja kombëtare vetëm e fituar do delte nga një Fishte. Materialin, [[Fjalimi i At Gjergj Fishtës në Konferencën e Paqes (1919)|"Të drejtat e Shqipnisë etnike"]], në konferencë të mbajtur në Universitetin e Parisit të shkruar në frangjisht nga Fishta e lexoi Imzot Bumçi. Bie në sy në këtë studim përgatitja e gjithanshme historike, kulturore, etnografike, ndërtimi stilistikor në pikëpamje letrare gjë që mbetet ende edhe sot një model i ndërtimit të nji eseje apo shembull oratorie. Në letrën e Atë Fishtës, datë 13 shkurt 1920, shkruar nga Parisi, provincialit Atë [[Vinçens Prenushi]]t, ndër të tjera thuhej: “''Mos tjeter, preh fletoreve do të keni marr vesht, se çë rrezik i zi i kercenohet Atdheut t`onë. Me 20 të Kallndorit Konferenca u ka parashtrue Jugosllavve nji projekt, mbas të cilit Greqija merr Shqipniën jugore me Korçë e Argjirokaster; Italia Vlonen me hinterland e mandat mbi shqypniën e mesme; Jugosllavija pershtrihet deri në Dri ose, ndoshta der n`Mat''”. Duke qenë se situata ishte ndërlikuar së tepërmi, në lidhje me shqiptarët dhe duke mos gjetë mbështetje nga Konferenca, delegacioni shqiptar, sipas letrës të Fishtës, dërgon në Romë imzot Bumçin, së bashku [[Mehdi Frashëri]]n, ditën e dytë të Krishtlindjeve, te Papa Benedikti XV. Papa, duke qenë nga takimi i mëparshëm i mirinformuar rreth problemit shqiptar, dëgjoi me kujdes të madh shqetësimet e delegacionit. Në fund të bisedës, duke qenë i bindur se do gjejë mbështetje në partinë katolike në Parlamentin italian, në diplomacinë angleze dhe amerikane, me të cilat Vatikanit kishte marrëdhënje të mira, Papa pat deklaruar se do bënte çmos për ta shpëtuar Shqipërinë nga moscopëtimi i mëtejshëm i saj. Tok me Bumçin më 5 shkurt, 1920, zhvilluan takimin e radhës me kardinalin me emër të Brukselit, Disidre Mercier, primat i Belgjikës që me ndërkombtarizue më tej çështjen kombëtare, i cili muer përsipër t’i shkruante në favorin tonë kardinalit të Londrës dhe të Burnit, ekselencës së tij Balfuorit, më tej, mareshalit Fosh, Dechanelit, Milerandit etj.
Mundi dhe djersa e Fishtës dhe të gjithë tjerëve, që u kurorzua me pranimin e shtetit tonë më 30 gusht 1919 nga Brukseli dhe m'andej, më 19 dhjetor 1920, në Lidhjen e Kombeve, me këtë rast Shqipëria së fundi siguroi tërësinë e saj, në kufinjtë e Konferencës së Londrës të vitit 1913. Duke qenë se Austro-Hungaria kishte hequr dorë nga Protektorati Kulturor mbi katolikët, Selia e Shenjtë mori në duar tashmë vetë katolicizmin në Shqipëri. Kështu Papa Benedikti XV, më 12 nëntor 1920, emnon Ernesto Cozzi-n Delegat Apostolik për Shqipërinë, 35 ditë përpara se Lidhja e Kombeve ta njihte Shqipërinë si shtet sovran, që do të thotë se Vatikani realizoi i pari njohen diplomatike ''de facto'' të vendit tonë.
Në votimet për Kuvendin Kushtetues në dhjetor të vitit 1923, Fishta së bashku me [[Fan Noli]]n dhe Luigj Gurakuqin përfaqëson Opozitën, por nuk qe e thanë sepse qeveria nuk zgjati as nji vit, për shkak se [[Ahmet Zogu]] përmes Partisë Popullore vjen në pushtet më 24 dhjetor 1924. Burgosen D. Ndre Mjedja, D. Lazër Shantoja, A. Anton Harapi, A. Bernardin Palaj, Atë [[Klement Miraj]]; Fan Noli dhe Luigj Gurakuqi detyrohen të largohen nga Shqipëria dhe Fishta për të njajtat arsye largohet gjithashtu në Itali më 1925-26, ku qëndron pranë Urdhnit Françeskan, ku pas kurimit me kujdes t'ekspozimit në pavionin shqiptar në Romë më 1925, u dekorue nga Papa Piu XII, e jo sikurse asht shkruar në ndonji rast për shërbime klerikale. Hylli i Dritës preu frymën përdhuni edhe nji herë tjetër mbas ndalimit të vitit 1914. Por, penda e poetit nuk heshti. Më 1924 botohet për së dyti "Mrizi i Zanave" dhe në vitin 1925 "Vallja e Parrizit" (botimi i dytë), "Ifigjinia n’Aulli", "Sh. Luigj Gonzaga" (1927), "Shqyptarja e gjytetnueme", e cila u shfaq në vitin 1929, dhe në revistën "Leka", "Mojs Golemi i Dibrës" e "Deli Cena". Në janar 1930 (këtu incidenti me Portland Cementi (142, 159, 164, 165), nis sërish pas një ndërprerje prej pesë vjetësh, Hylli i Dritës, drejtimin e së cilës Fishta ua besoi sivëllazënve të tij. Po më 1930 emërohet nga Urdhni Françeskan "Lector Iubilatus honoris causa". Në vitet 1930 Fishta përfaqëson Shqipërinë në Konferencat Ballkanike në Athinë, (1930), në Stamboll, (1931), ku ai është anëtar i delegacionit së bashku me Mehmet Konicën dhe më 1932 në Bukuresht. Më 1930 ftohet dhe pranohet anëtar i Bashkimit Ndërkombëtar të Poetëve në New York, në të cilin merrnin pjesë shkrimtarë nga rreth 60 shtete të ndryshme të botës. Qeveria shqiptare, për me mbrojtë interesat e vendit, muer pjesë në disa konferenca ballkanike në v. 1930-1933, nën kujdesin e Francës, ku merrnin pjesë dhe përfaqësues të Lidhjes së Kombeve. Në këto takime ndërkombëtare, flitej për krijimin e zonës së paqes në Ballkan si dhe mbrojtjen e të drejtave të pakicave në këto vende. Në fund të v. 1930, konferenca qe mbajtë n' Athinë, Shqipëria qe përfaqësuar nga At Fishta dhe [[Mehmet Konica]]. Fishta në letrën e tij, datë 11 tetor 1930, nga Athina drejtuar provincialit Atë Vinçenc Prenushit, ndër të tjera, thotë se Konferenca nuk kishte sjellë diçka të re, edhe pse Mehmet Konica me referatin e tij, në krahasim më të tjerët, kishte qenë shumë në lartësinë e duhur. Fishta, në këtë Konferencë qe përqendruar në zhvillimet kulturore në Shqipëri. Konferenca e dytë qe mbajtë në Stamboll, në vitin 1931, ku të dërguarit e Shqipërisë, rishtas qenë Fishta dhe Konica. Kjo Konferencë, sipas Fishtës, qe e organizuar shumë më mirë se ajo e Athinës. Konferenca qe hapë nga Presidenti i Turqisë, Hasan Begu, fjalën e kishte mbajtë dhe Kryeministri i Turqisë, Ismet Pasha. Fishta, në letrën e tij nga Stambolli të datës 20.10.1931, drejtue provincialit, Pal Dodaj, tuke bërë një përmbledhje të Konferencës, ndër të tjera shprehet: “''Sod, 21, kemi pasë luftë më Jugoslav në Komisionin Politik. Mehmet Konica âsht sha keqas me Kryetarin e dergatës Jugoslave me nji farë Topaloviç. Joviç, Kryetari e Dergates Jugoslave i paska thânë Konitzes se âsht i shtím prej dikúj tjetër me prishë Konferencen. Konica i paska përmendë punët, qi Jugoslavet, kanë bâ dhe bâjnë mbi shqiptarët e Kosovës dhe e paska quejtë barbar”. Fishta, në vazhdim të letrës, thekson se, për shkak të kësaj ngatërrese, në mes këtyre dy delegacioneve, Konferenca qe rrezikuar të mbyllej para kohe, por, nga ana e jugosllavëve ishin tërheqë fyerjet e bëra ndaj delegacionit shqiptar. Derisa grekët, rumunët dhe Turqia kishin këmbëngulë që të nënshkruhej në këtë Konferencë pakti për pakicat, nga ana tjetër bullgarët kërkuen që kjo çashtje të shtyhet për nji konferencë tjetër, e cila do mbahej në vitin e ardhshëm. Pasi çashtja e pakicave nuk muer zgjidhjen e duhun, në v. 1932 u organizua Konferenca e Tretë Ndërballkanike, në Sofje të Bulgarisë, ku morën pjesë të njëjtët aktorë dhe pati të njëjtën tematikë. Atë Fishta, posë rolit të delegatit, tani kishte dhe rolin e provincialit, që përfaqësonte etnit françeskanë të Shqipërisë. Kjo konferencë pësoi fatin e atyne të mëparshmeve, duke mos sjellë gjë konkrete për temën në fjalë.
 
Mbas këtyre Konferencave maratonë Ndërballkanike, gjëja më e mirë, që ëmbëlsoi shpirtin e trazuar të poetit, ishte pranimi i tiju sipranua anëtar i Bashkimit Ndërkombëtar i Poetëve, organizatë kjo e themeluar në Nju Jork. KyMe bashkimidiskutimin ndërkombëtare iprojektligjin poetëve,e kuarsimit merrnipër pjesëmbylljen rrethe 60shkollave kombeprivate, dondryshme,kishte ishtenjë mënyrapolemikë mapublicistike eme gjeturministrin përe krijiminArsimit e[[Hilë uraveMosi|Mosi]]. Ministri rejapasardhës, Ivanaj, bashkëpunimitaplikoi dheligjin për mirëkuptimitarsiminmes diplomacive të shumtashtetin botëroreshqiptar.
Këto vite, më të frytshmet e jetës së tij, i kaloi në qetësinë e kuvendit françeskan të Gjuhadolit në Shkodër, por pa u shkëputë kurrë nga problemet e mëdha qytetase, kombëtare e botërore.
Të kësaj kohe janë edhe pjesa ma e madhe e dramave, dramave lirike, tragjedive etj. Më 1931 del nga
botimi pjesa e tretë e Lahutës me titullin ''Lidhja e Prizrendit'', e cila ishte botuar periodikisht në revistën Hylli i dritës në vitin (1921-1922). Një vit m'andej, pra më 1932 boton në revistën Leka fragmentin në vijim pas botimit në "Kalendarin e veprës Pijore", të poemës ''Mojs Golemi'', e cila u la në mes. Këtu është momenti i publicistikës së Fishtës me polemikën e njohur me Hilë Mosin nën titullin: “''Gabove Hilë!''”, qortim të cilin nuk pat kohë ta përmirësonte sepse iu shpejtua vdekja ministrit t'arsimit. “''Vetë Fishtës i erdh keq, kur muer vesht se përgjegja e Hyllit kishte bâ efektin e padëshiruem mbi jetën e kundërshtarit''”. Fill pas tij do t'ishte [[Mirash Ivanaj]] që do të aplikonte të njëjta masa në arsimin kombëtar. Antiklerikalizmi çuditërisht do të kërkonte të përballej me françeskanët përmes dy ministrave t'arsimit, të cilët ishin katolikë. Ivanaj kërkoj polemikën mbështetë në ligjin e datës 23 prill 1933, i cili i mbyllte tashmë shkollat private, e që komunistët do ta zbatonin besnikërisht 13 vjet më pas më 1946. Ka ngelë proverbiale thënja e Fishtës në praní të nxënësve në oborrin e gjimnazit “''Rrnoftë Shqipnia pa ne (këtu françeskanët''”. Gjimnazi u mbyll më 25 prill 1933, pas 12 vitesh si gjimnaz dhe 72 vitesh si shkollë fillore. Po këtë vit Fishta do të dëshmojë edhe një tjetër anë të personalitetit të tij kulturor, estetin. Në revistën Hylli i Dritës ai do të publikojë traktatin estetik: “''Shinime estetike, mbi natyrë t’artit''”, të lavduem edhe nga profesora t'universiteteve britanike duke parë tek Fishta jo vetëm nismëtarin e atij zhandrri në Shqipëri por një estet të përmasave europiane e botërore që do çonte në një stad të ri t'estetikës<ref>'''Fishta Meditans'' tek "Fishta - Estetikë dhe kritikë", përgatitë nga Aurel Plasari, Hylli I Dritës, Tiranë 1999</ref>. Gjithashtu me rëndësi është reçensioni që shërbeu si parathënje, bërë për librin "Kanuni i Lekë Dukagjinit", mbledhur nga Shtjefën Gjeçovi dhe botuar pas vdekjes së këtij të fundit, në të cilën ai shfaqi mendimet e tij vlerësuese për krijimtarinë gojore. Fishta në tetor 1934 do të shkruante një tjetër artikull magjistral si përgjigje ndaj broshurës së [[Ismet Toto]]s “Grindje me klerin” që ky i fundit kishte shkruar si përgjigje ndaj polemikës që kishte me Anton Harapin. M'andej Fishta i mërzitur nga mënyra se si ishin duke shkuar gjërat, sikurse edhe në vitet 1924-25, shkon në Itali. Në qershor 1935 zgjedhet Proviçial. Po këtë vit rihapet gjimnazi françeskan mbas seancave gjyqsore që kishte fituar në Hagë kundër politikave të ''shtetëzimit e laicizimit t'arsimit'' t'aplikuara nga Mosi më parë, e pasuesi i tij Ivanaj. Viti 1937 shënon 25 vjetorin e Shpalljes së Pavarësisë me ç’rast bën edhe botimin përfundimtar të "Lahutës së Malcís", e cila i kishte kushtuar më shumë se 30 vjet punë. Në prill t'atij viti shkon me mision në Çekosllovaki me detyrë prej Urdhnit. Më 17 qershor 1938 Fishta plotëson mandatin si provinçial dhe në këtë post e zavendëson Át [[Çiprian Nika]]. Pushtimi italian i Shqipërisë më 7 prill 1939 solli pështjellim në jetën politike, sociale e kulturore të vendit. Më 3 qershor 1939 Fishta emrohet akademik i Italisë, çfarë do të sjellin edhe mjaft polemika dashakeqe në periudhën 1945-1990. Pranimi i këtij vlerësimi nga ana e Fishtës nuk është bërë prej kurrëfarë hipokrizie politike, aq mëa keq kur Shqipëria sa ishte pushtuar nga Italia dhe dihen publikisht qëndrimet e Fishtës. Akademia e Shkencave e Italisë, ishte institucion shkencor mbipolitik, dhe si i tillë e propozoi dhe e pranoi unanimisht anëtar efektiv të saj Fishtën, për një motiv të vetëm; personaliteti kulturor, letrar dhe pse jo edhe politik i bënte nder asaj akademie. Në këtë mënyrë lehtësonte trysninë që pësonin sivëllaznit e tij nga instancat fashiste të vendosura në Shqipëri. Gjithashtu ishte një teknikë e mirënjohur administrative kjo, që duke titulluar një personalitet, do e mbanin larg vendit të vet italianët, sepse akademikët mbanin konferenca vende-vende, me parimin ''promoveatur ut amoveatur''. Sipas kujtimeve të Atë Zef Pllumit kur Fishtës iu kërkua që të refuzonte titullin e Akademikut nga sivëllaznit, me ç’rast Fishtës sipas një rregulli të caktuar i binte që të mbante një varg konferencash nëpër institucione të ndryshme kulturore, ai ishte përgjigjur se: "''Un ndër konferencat e mia do t’ua përsëris italianëve pa ja dà se me të vërtetë Roma dikur e ka pasë namin e madh, por legjionet ilire dhe perandorët e mëdhaj ilirjanë ishin ata që kishin në dorë fatet e Romës. U bâj edhe nji premtim tjetër se përnji që ato konferenca do të kryejnë për gjashtë muaj, siç e don rregullorja, un menjiherë do të kërkoj me
ardhë në Shqipnì''". Me sa kuptohet nga ditari i [[Qemal Draçini]]t, Fishta i kishte propozuar këtij me qenë sekretar i tij<ref>Vëllimi "Era" me pjesë përshkruese rreth Q. Draçinit, gjithashtu pjesë nga publicistika, novelat, poezitë e përkthimet e tij ─ Shkodër, 1995</ref>. Një vit më pas, më 1940, Papa Piu XII e priti atë në një audiencë të gjatë në Selinë e Shenjtë në Vatikan. Ernest Koliqi thekson se: “''Poeti i ynë komtar qe fetar por jo konfesjonal. Ndjesinat tepër të ndezuna atdhedashunore ia prenë mundësín e karjerës kishtare. Jo pse eprorët e tij njehshin si faj atdhedashunín, por pse drojshin se Ai, njeri me rrebe, mund të mirrte qindrime tepër të shtyme për nji gjerark kishtar''.” Aty nga fundi i vitit 1940 kërkon të shkojnë në Troshan, aty ku kishte nisë së pari jetën rregulltare, e pse jo edhe atë letrare, aty ku kishte mbathë sandalet dhe kishte vënë rreth brezit litarin e Shën Françeskut. Sëmuret me 10 dhjetor dhe kërkoi pranë vetes mikun dhe Proviçialin Atë Pal Dodajn dhe sekretarin e tij Atë Viktor Volajn, komentuesin e veprës së tij poetike. Më 14 dhjetor e sjellin në Shkodër, ku e shtrojnë në spital. Më 22 dhjetor, borën e skllotën që kishte mbuluar qytetin, Fishta e kundron nga dritarja e kuvendit. Më 22 ra një borë e madhe dhe Fishta mori një polmonit që e rëndoi shëndetin e tij. Me 27 mjekët humbasin shpresat dhe Fishta bie në kllapi<ref>[http://lajme.shkodra.ws/maska-e-vdekjes-e-at-gjergj-fishtes/ Maska e vdekjes e at Gjergj Fishtes], Mentor Quku Admirina Peçi 26/12/2010</ref>. Fjalët e thëna sivëllazënve që i ndejtën afër:
:''Po 'des kondend (i kënaqun) përse kam punue për Fé, Atdhé, e për Provincën tonë.''",- e mbylli testamentin sipas Át [[Marin Sirdani]]t.
 
Më 1935 u zgjodh Provincial i Urdhrit Françeskan në Shqipëri, dhe po të njëjtin vit u hap sërish liceu i fretërve pas vendimeve të Gjykatës së Hagës, ku shkollat private në Shqipëri e kishin shpënë çështjen. Në prill të 1937 shkoi në Çekosllovaki me detyrë prej Urdhrit. Më plotësoi mandatin si provinçial dhe në këtë post e zëvendësoi P. [[Çiprian Nika]].
:...''jo për tjetër, por, sepse po lá anmikun mbî truellin shqiptar, mue më vjen keq qi m'duhet të 'des.''",- fjalët e fundit të Poetit.
Më 30 dhjetor 1940 Át Gjergj Fishta jep shpirt në spitalin civil të qytetit të Shkodrës ku ai ishte shtruar nga një sëmundje e zemrës dhe e mushkërive. Arkivoli me trupin e tij u vendos në Kishën e Gjuhadolit prej nga u përcoll në banesën e fundit nga pothuaj i gjithë qyteti si dhe autoritetet ma të nalta të kohës. Meshën e përmotshme e mbajti Imzot [[Gaspër Thaçi]] Arqipeshkëvi Metropolit i Shkodrës. Telegrame të shumta ngushëllimi muer Provinçiali Atë Çiprian Nika. Më 31 janar 1941 Akademia Mbretnore e Italisë mbajti nji Meshë Drite në kishën artistike
të saj të Shën Lukës dhe Shën Martinës, meshë të cilën e udhëhoqi Gjenerali i Urdhnit Françeskan At Leonard M. Bello, këndue nga Schola Cantorum e Vatikanit, ndërsa pjesën muzikore të saj e drejtoi muzikanti i njohurn Akademik Don Lorenzzo Perosi, ndërsa një tjetër ceremoni përkujtimore u mbajt Reale Accademia d’Italia më 9 mars 1941. Përmbledhim këtu tue ba tonin vlerësimin e bamë nga Ernest
Koliqi se: “... ''tek Fishta u shkrinë në nji, tana cilsitë e tij prej murgu, oratori, edukatori e politikani, ndërthurun në mënyrë të shkëlqyeme në përkushtimin e lindun ndaj poezisë''.”
Pranë i rrijnë shumë nga Franceskanët e mëdhenj që bënë epokë, në mes të cilëve edhe At [[Viktor Volaj]], studiuesi i njohur i krijimtarisë letrare të Fishtës. [[Fjalimi i A. Xhuvanit në ceremoninë mortore e Atë Gjergj Fishtës|Fjala e fundit]] u mbajt nga Prof. [[Aleksandër Xhuvani]].
 
ardhëPas pushtimit Shqipnì''".italian, Me sa3 kuptohetqershor nga ditari i [[Qemal Draçini]]t,1939 Fishta iemërohet kishte propozuar këtij me qenë sekretarakademik i tij<ref>Vëllimi "Era" me pjesë përshkruese rreth QItalisë. Draçinit, gjithashtu pjesë nga publicistika, novelat, poezitë e përkthimet e tij ─ Shkodër, 1995</ref>. Një vit më pas, më 1940, Papa Piu XII e priti atë në një audiencë të gjatë në Selinë e Shenjtë në Vatikan. Ernest Koliqi thekson se[[Skeda: “''Poeti i ynë komtar qe fetar por jo konfesjonal. Ndjesinat tepër të ndezuna atdhedashunore ia prenë mundësín Fishta-ne-shtratin-e karjerës kishtare-vdekje.jpg|thumb|left|Fishta Jo pse eprorëtshtratin e tij njehshin si faj atdhedashunín, por pse drojshin se Ai, njeri me rrebe, mund të mirrte qindrime tepër të shtyme për nji gjerark kishtarvdekjes]]''.” Aty ngaNga fundi i vitit 1940 kërkon të shkojnëshkoi në Troshan, aty ku kishte nisë së pari jetën rregulltare, e pse jo edhedhe atë letrare, aty ku kishte mbathë sandalet dhe kishte vënë rreth brezit litarin e Shën Françeskut. Sëmuret me 10 dhjetor dheku kërkoiiu gjendën pranë vetesmiku mikuni dhe Proviçialin Atë Palvet DodajnDoda dhe sekretarinsekretari e tij Atë Viktor Volajn, komentuesin e veprës së tij poetikeVolaj. Më 14 dhjetor e sjellin në Shkodër, ku e shtrojnë në spital për një sëmundje zemre dhe polmoni. Më 22 dhjetor, borën e skllotën që kishte mbuluar qytetin, Fishta e kundron nga dritarja e kuvendit. Më 22 ra një borë e madhe dhe Fishta mori një polmonit që e rëndoi shëndetin e tij. Me 27 mjekët humbasin shpresat dhe Fishta bie në kllapi<ref>[http://lajme.shkodra.ws/maska-e-vdekjes-e-at-gjergj-fishtes/ Maska e vdekjes e at Gjergj Fishtes], Mentor Quku Admirina Peçi 26/12/2010</ref>. Fjalët e thëna sivëllazënve që i ndejtën afër:''
[[Skeda:Fishta-ne-shtratin-e-vdekje.jpg|thumb|left|Fishta në shtratin e vdekjes]]
 
:"''At Fishtën e zuni vdekja ndërsa kishte ndër duer përkthimin e Petrarkës në gjuhën shqipe, sikurse kishte përkthye kaherë “Hymnet e shenjta” dhe “Pesë maj” të Manzonit disa nga ariet e Metazit dhe lirika nga shumë poetë të tjerë italianë.''"<ref>Fr. Agustin Gemellit</ref>
Më 30 dhjetor 1940 Át Gjergj Fishta jepndërroi shpirtjetë në spitalin civil të qytetit të Shkodrës ku ai ishte shtruar nga një sëmundje e zemrës dhe e mushkërive. Arkivoli me trupin e tij u vendos në Kishën e Gjuhadolit prej nga u përcoll në banesën e fundit nga pothuaj i gjithë qyteti si dhe autoritetet ma të nalta tëe kohës. Meshën e përmotshme e mbajti Arqipeshkvi i qytetit Imzot [[Gaspër Thaçi]] Arqipeshkëvi Metropolit i Shkodrës. Telegrame të shumta ngushëllimi muer Provinçiali Atë Çiprian Nika. Më 31 janar 1941 Akademia Mbretnore e Italisë mbajti nji Meshë Drite në kishën artistike
[[Skeda:Dekoratat.jpg|thumb|left|Dekoratat, foto Marubbi]][[Skeda:Pupla dhe kunora.jpg|thumb|right|Pupla e artë dhe kunora e argjendtë, foto Marubbi]]
Telegrame të shumta ngushëllimi mori Provinciali Nika. Më 31 janar 1941 Akademia Mbretërore e Italisë mbajti një Meshë Drite në kishën artistike
I dekoruar për shërbime paqe me dekoratën Mearif të klasit të II. Më 28 janar 1912, Klubi "Gjuha Shqype" në pallatin ipeshkvor në praninë e Imzot Jak Serreqit, përmes kryetarit të saj [[Ndoc Çoba|Ndoc Çobës]], i cili më këtë rast mbajti edhe një ligjëratë mbi veprimtarinë e tij, i dhuroi Fishtës një kurorë argjendi për merita në krijimtarinë letrare dhe po këtë vit ai dekorohet dhe nga Mbretëria Austro-Hungareze me medaljen Ritterkreuz (1912), për kontributin kulturor në Shqipëri, qyteti i Beratit i dërgoi një pupël ari (pendë) (1913), Piu XI Medaglia di Benemerenza (1925), Urdhëri françeskan e dekoroi Lector Jubilatus (1929), Greqia me dekoratën Phoenix (1931); qeveria italiane e bëri anëtar të saj, Academico d’Italia më 1939.
të saj të Shën Lukës dhe Shën Martinës, meshë të cilën e udhëhoqi Gjenerali i Urdhnit Françeskan At Leonard M. Bello, kënduekënduar nga Schola Cantorum e Vatikanit, ndërsa pjesën muzikore të saj e drejtoi muzikanti i njohurnnjohur Akademik Don Lorenzzo Perosi, ndërsa një tjetër ceremoni përkujtimore u mbajt Reale Accademia d’Italia më 9 mars 1941. Përmbledhim këtu tue ba tonin vlerësimin e bamë nga Ernest
Me rastin e 130 vjetorit të ditëlindjes së tij. Këshilli i Bashkisë se [[Lezhë]]s e bëri "Qytetar Nderi". Në këtë mbledhje përkujtimore, një grup intelektualësh kërkuan nga Kryetari i Qarkut dhe Prefekti qe t'i bëhet një propozim Presidencës që t'i akordojë poetit të madh titullin e lartë [[Urdhri "Nderi i Kombit"|"Nderi i Kombit"]] për merita të shquara në shërbim të Kombit Shqiptar. Kjo dëshirë u realizua nga Presidenti [[Alfred Moisiu]] me [[28 nëntor]] [[2002]].
:
[[Skeda:Dekoratat.jpg|thumb|left|Dekoratat, foto Marubbi]]
 
== Nderime ==
[[Skeda:Dekoratat.jpg|thumb|left|Dekoratat, foto Marubbi]][[Skeda:Pupla dhe kunora.jpg|thumb|right|Pupla e artë dhe kunora e argjendtë, foto Marubbi]]
I dekoruar për shërbime paqe me dekoratën Mearif të klasit të II. Më 28 janar 1912, Klubi "Gjuha Shqype" në pallatin ipeshkvoripeshkvnor në praninë e Imzot Jak Serreqit, përmes kryetarit të saj [[Ndoc Çoba|Ndoc Çobës]], i cili më këtë rast mbajti edhe një ligjëratë mbi veprimtarinë e tij, i dhuroi Fishtës një kurorë argjendi për merita në krijimtarinë letrare dhe po këtë vit ai dekorohet dhe nga Mbretëria Austro-Hungareze me medaljen Ritterkreuz (1912), për kontributin kulturor në Shqipëri, qyteti i Beratit i dërgoi një pupël ari (pendë) (1913), Piu XI Medaglia di Benemerenza (1925), Urdhëri françeskan e dekoroi Lector Jubilatus (1929), Greqia me dekoratën Phoenix (1931); qeveria italiane e bëri anëtar të saj, Academico d’Italia më 1939.
 
Me rastin e 130 vjetorit të ditëlindjes së tij. Këshilli i Bashkisë se [[Lezhë]]s e bëri "Qytetar Nderi". Në këtë mbledhje përkujtimore, një grup intelektualësh kërkuan nga Kryetari i Qarkut dhe Prefekti qe t'i bëhet një propozim Presidencës që t'i akordojë poetit të madh titullin e lartë [[Urdhri "Nderi i Kombit"|"Nderi i Kombit"]] për merita të shquara në shërbim të Kombit Shqiptar. Kjo dëshirë u realizua nga Presidentipresidenti [[Alfred Moisiu]] me [[28 nëntor]] [[2002]].
 
== Veprat artistike, mendimi i Fishtës mbi edukimin e mësuesinë ==
7.597

edits