Ndryshimi mes inspektimeve të "Gjergj Fishta"

1.648 bytes removed ,  2 vjet më parë
v
ska përmbledhje të redaktimeve
(→‎Fëmijëria: lende, burim)
v
:“''Fishta asht nji Homer shqiptar. Ai nuk asht vetëm nji poet i madh kombëtar. Ai asht nga ma të mëdhajt në botë. E randsishme asht që ai të njihet prej saj''”. - [[Zef Valentini]]
 
'''Gjergj Fishta''' ([[Fishtë]], [[23 dhjetor]] [[1871]] - [[Shkodër]], [[30 dhjetor]] [[1940]]) ishte frat, shkrimtar, përkthyes, publiçist, arsimtar, estet, piktornjeri (joi profesionistletrave<ref>[[SimonAurel RrotaPlasari|Plasari A]]:., "Pikturën''Mbi dheautorin'' piktorëtbotuar shkodranë ''Estetikë hershëm"</ref>dhe kritikë'', mendohetTiranë: Revista ketë"Hylli mbii 20Dritës", piktura<ref>[http://www1999, fq.shkoder 9-30.net/al/fishta_v.htm FishtaISBN piktor]99927-646-0-0</ref>), deputetpiktor, arkitekt<ref>[http://wwwKabashi L.parlamenti, ''A.altirana Gj.com/graphics/foto/Ligjv%EBn%EBsit%20Shqiptar%EB.pdf LigjvënësitFishta shqiptarëndër 1920arte,'' botuar tek ''Át Gjergj Fishta, O.F.M. 1871-20051940,'' përgatitur [[Benedikt Dema|B. Demës]], -Shkodër: <tt>RepublikaBotime eFrançeskane, Shqipërisë2010, KUVENDI</tt>fq. Tiranë61-69. 2005ISBN 978-99956-97-03-7</ref>, deputet, anëtar i Akademisë Italiane të Shkencave dhe mbrojtës i Shqipërisë në arenën ndërkombëtare.
 
Për gjysmë shekulli ishte figura mbizotëruese e letërsisë shqipe, madje që kur ishte gjallë u kurorëzua "poet kombëtar". Pas vitit 1945, kur u vendos regjimi komunist, vepra e Fishtës u ndalua dhe qëndroi e tillë derisa u përmbys diktatura komuniste.<ref name="S.Hamiti">{{cite book|last1=Hamiti|first1=Sabri|title=Letërsia moderne shqipe|date=2009|publisher=UET press|location=Tiranë|isbn=978-99956-39-03-7|page=16|accessdate=4 nëntor 2017}}</ref>
Më 23 tetor 1871 leu në Fishtë të Zadrimës Zef<ref>[[Donat Kurti|Kurti D]]., ''Provinça Françeskane Shqiptare'', Shkodër: Botime Françeskane, 2003, fq. 123. ISBN 99927-789-1-1. Në regjistrin e fretënve radhitur në këtë vepër: '''Georgius (P) Josephus Fishta''', f. Antonii et Venerandae Kaçi, n. Fishtae, d. Sappatensis 23 Oct. 1871 [...].</ref> (ose Zekë), i biri i Ndokë Simon Ndocit dhe Prendes së Lazër Kaçit nga [[Kotërr|Kotrri]], mbas tre vëllezërve dhe një motre.
 
Át Marian Pizzochini, famullitari i [[Troshan|Troshanit]], ia lypi prindëveprindërve për ta bërë frat dhe ata ia dhanë. Famullitari e nisi në Shkollën Françeskane në Shkodër me shpenzimet e veta, për t'u kthyer më pas në Troshan kur u hap kolegji më 1880. Më 1886 Fishta vetë i gjashtti xhakua u nis për në [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnie]] nga Urdhri Françeskan<ref name=":0">Bardhi P., ''A. Gjergj Fishta - me rasen e 25 Vjetorit të Meshtarís së Tij,'' botuar tek ''Át Gjergj Fishta, O.F.M. 1871-1940,'' përgatitur [[Benedikt Dema|B. Demës]], Shkodër: Botime Françeskane, 2010, fq. 21-28. ISBN 978-99956-97-03-7</ref>.
 
=== Student në Bosnie ===
Në vitin 1893 Fishta kreu me lavd këndimet në Bosnie dhe vetë i gjashtti ktheu në vendlindje, ku u bë meshtar më 25 shkurt 1894 duke çuar meshën e parë në kishën e Troshanit<ref name=":0" />.
 
=== MësuesMeshtar dhe mësues në Troshan ===
[[Skeda:Troshan1894.jpg|thumb|right|Fishta si mësues në Kolegjën e Troshanit, më 1894. ''Marubbi'']]Pasi u kthye nga Bosnia punoi për disa vite mësues në Kolegjin e Troshanit. Të dielave mbulonte me shërbim meshtarak kishën famullitare të Dom Lleshit (Zojës Nunciatë) në [[Lezha|Lezhë]], në të cilën shërbeu si kapelan (1896-1897).
 
Në vitin 1899 Fishta caktohet famullitar i përkohshëm në famullinë e [[Gomsiqe]]s, nën juridiksionin e [[Preng Doçi|Abatit]]. Më [[1899]] qe një ndër anëtarët themelues të shoqërisë "Bashkimi", të prirë nga Abati [[Preng Doçi|Doçi]]. Më 1902 u emërua sekretar i Komisariatit Gjeneral të Misionit Françeskan në Shkodër dhe po atë vit u bë i pari drejtor shqiptar i Shkollës Françeskane. Porsa mori në dorë drejtimin e shkollës ndërroi gjuhën e dhënies së mësimit nga italishtja në gjuhën shqipe. Me mbarështimin e tij, iu shtuan edhe klasët që atëkohë quheshin ''qytetnore.'' Duke qenë në periudhën osmane ndoshta e vetmja shkollë kombëtare në Shkodër, duke u nderuar më pas edhe nga Xhonturqit ngaqë ishte pa ndikime të huaja si shkollë.
 
Më 15 shkurt 1907 me [[Shtjefën Gjeçovi|Gjeçovi]]n themeloi të parën bibliotekë shkollore në Shqipëriviset shqiptare. Në nëntor 1908 u tubua [[Kongresi i Manastirit]], ku Fishta përfaqësoi shoqërinë Bashkimi dhe mbajti ligjëratën “''Për alfabetin latin''”, që i dha udhëzgjidhje marrëveshjes për alfabetin. Me kryengritjen e MbiShkodrës më 1911 i dërguar nga autoritetet osmane Arqipeshkvi i Shkodrës, [[Jak Serreqi|Serreqi]], mori me vete Fishtën dhe [[Luigj Bumçi|Bumçin]][[Podgorica|Podgoricë]] për të ndërmjetësuar për paqe mes autoriteteve turke dhe prijësve të maleve<ref name=":0" />. [[Skeda:Vendimi i komisionit për alfabetin në mansitr.jpg|thumb|left|300px||Vendimi për alfabetin e gjuhës shqipe në [[Kongresi i Manastirit|Kongresin e Manastirit]].]]
 
== Komisioni ndërkombëtar dhe politika ==
Me administrimin ndërkombëtar të Shkodrës, drejtoi të përkohshmen "Hylli i Dritës", por u mbyll pas një viti prej autoriteteve të qytetit prej artikujve thumbues të vetë Fishtës. Me pushtim-administrimin austro-hungarez pas 1916, botoi fletoren "[[Posta e Shqypniës]]"<ref name=":0" />. Po atë vit çoi shtypshkronjën në Shkodër, e cila do të marrë emnin ''Shtypshkroja Françeskane'', pra françeskanët që deri atëherë botonin tek shtypshkronjën “Nikaj”, tashmë do t'i botonin vetë.
 
Më 12 qershor 1913, Fishta ngriti flamurin kombëtar në kumbonaren e Kishën Françeskane të Gjuhadolit, pas muajve të rrethimit malazez dhe pavarësisë shqiptare. Në tetor të v. 1913 në prag të përvjetorit të parë të Pavarësisë, Fishta themeloi të përkohshmen [[Hylli i Dritës]]. Në korrik 1914 u ndërpre nga Komision Ndërkombëtar i Kontrollit sepse Fishta e dënoncoi hapur për pandershmëri dhe pabesí hipokrizinë dhe intrigat diplomatike që bëheshin në kurriz të shqiptarëve. Për pasojë drejtori i saj u padit në Romë prej qeverisë ndërkombëtare si njeri i rrezikshëm për qetësinë e vendit dhe u dënua nga koloneli anglez G. Philipps me 20 muaj burgim në Maltë. Fishta iku fshehtas në Gomsiqe tek Gjeçovi, në Vig tek Bardhi e në fund në Troshan tek Dodaj, jashtë juridiksionit të ndërkombëtarëve, të cilët administronin vetëm Shkodrën. Me ndërmjetësinë e Serreqit dhe Kolecit, u pezullua internimi i Fishtës dhe më pas nisi Lufta e Parë Botërore.
 
Janari i 1916 e gjen Shkodrën sërish të pushtuar, kësaj here nga austro-hungarezët, tashmë jo për ndonjë përfitim territorial, por më tepër për justifikim strategjik. Ky vit shënoi tri ngjarje të rëndësishme për Fishtën: themelimin e revistës ''[[Posta e Shqypniës]]'', instalimin e shtypshkronjës françeskane, si dhe krijimin e [[Komisia Letrare Shqipe|Komisisë Letrare]] me sugjerimin e konsullit të përgjithshëm Kral. Më 1916 Fishta sjell në Shkodër shtypshkronjën, e cila do të marrë emnin ''Shtypshkroja Françeskane'', pra françeskanët që deri atëherë botonin tek shtypshkronjën “Nikaj”, tashmë do t'i botonin vetë.
 
Bashkë me [[Anton Harapi|Harapin]] e [[Luigj Gurakuqi|Gurakuqin]] organizojnë malësorët e Hotit e Grudës me rá në Shkodër në shenjë proteste për lënjen e dy bajrakëve Malit të Zi.
Më 1917 Kryeipeshkvi i Shkodrës e merr Fishtën së bashku me Imzot Bumçin si pjestar të grupit negociator mes qeverisë dhe malësorëve.
 
Me përfundimin e Luftës së Parë Botërore, ushtria austro-hungareze tërhiqet nga Shqipëria dhe sërish del në pah çështja e kufijve territorialë. Fishta i bashkohet kryetarit të qeverisë së Durrësit [[Turhan pashë Përmeti|Turhan pashë Përmetit]] në dërgatën shqiptare në [[Konferenca e paqës së Vërsajës|Konferencën e Paqes]].
 
Me [[Luigj Bumçi|Bumçin]] më 5 shkurt, 1920, zhvilluan takimin e radhës me kardinalin me emër tëe Brukselit, Disider Mercier, primat i Belgjikës për ta ndërkombëtarizuar më tej çështjen kombëtare. Kardinali mori përsipër t'i shkruante kardinalitautoriteteveLondrësndryshme dheqeveritare e Burnit, ekselencës së tij Balfuorit, mareshalit Fosh, Dechanelit, Miteranit etjkishtare.[[Skeda:Fishta-corriere-della-sera-31-12-1940.jpg|thumb|Lajmi i vdekjes s'Poetit Kombtar në medien italiane]]
Fishta së bashku me Provinçialin e ri, At Doden, shkojnë në Romë dhe takojnë Kryetarin e Urdhnit dhe priten për të dytën herë në audiencë nga Papa Benedikti XV, i cili u dha një shumë prej 100 000 liretash, ndërsa Kuria Gjenerale u jep një hua me lehtësi shlyerje, ndihma të cilat i ndihmuan për hapjen e shkollës publike me emrin "''[[Illyricum (shkollë)|Illyricum]]''" me nxënës të të gjithë besimeve.
 
Më 6 qershor 1921 u zgjodh deputet i prefekturës së Shkodrës. Fishta në fillim zgjidhet anëtar e më vonë kryetar i komisionit të buxhetit, anëtar i komisionit të arsimit dhe në gusht të atij viti zgjidhet nënkryetar i Parlamentit. Kur iu desht ta linte, propozoi [[Ambroz Marlaskaj|Marlaskajn]] si zëvendësues. Në tetor sivëllaun Dodën, shkuan në Romë për të takuar Kryetarin e Urdhnit dhe u pritën nga Papa Benedikti XV, ku morën ndihma për hapjen e shkollës publike me emrin "''[[Illyricum (shkollë)|Illyricum]]''"<ref>Sirdani M., ''Jeta e vepra fetare e At Fishtës,'' botuar tek ''Át Gjergj Fishta, O.F.M. 1871-1940,'' përgatitur [[Benedikt Dema|B. Demës]], Shkodër: Botime Françeskane, 2010, fq. 29-45. ISBN 978-99956-97-03-7</ref>.
 
Në fillim të 1922 niset për në Mbretërinë e Bashkuar, në shkurt 1922 nga Liverpool, pas 12 ditëve mbërrin në Amerikë. Takoi sivëllaun e tij françeskan Godfried Shilling, më pas edhe senatorin katolik, [[Henry Cabot Lodge]], i [[Partia Republikane (ShBA)|Partisë Republikane]], duke bërë kësodore të mundur hapjen e dyerve për njohjen diplomatike të rendit të dalë nga Kongresi i Lushnjes.
7.597

edits