Ndryshimi mes inspektimeve të "Mehmet Fatihu"

v
ska përmbledhje të redaktimeve
v
== Sundimi i hershëm ==
[[File:Hunername_accession_Mehmed_II.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hunername_accession_Mehmed_II.jpg|majtas|parapamje|297x297px|Kurorëzimi i Mehmetit të Dytë në [[Edrene]], v. 1451.]]
Mehmeti i II ka lindur më 27 [[rexheb]] 835 sipas [[Kalendari islam|kalendarit hixhri]] (30 mars 1432), në [[Adrianopoja|Edrene]], kryeqytetin e atëhershëm të [[Perandoria Osmane|Shtetit Osman]]. Babai i tij ishte sulltan [[Murati i II|Murati II]] (1404–51) dhe nëna e tij [[Hyma Hatun|Hyma Valide Hatun]], e lindur në Devrekan, Kastamonu.
 
Kur Mehmeti i II kishte 11 vjet, ai u dërgua në [[Amasia|Amasi]], për të qeverisur dhe për të fituar përvojë, sipas zakonit të sundimtarëve osmanë para tij. Sulltan Murati i II, gjithashtu dërgoi një numër mësimdhënësish që ta edukojnë atë.<ref>الشقائق النعمانية في علماء الدولة العثمانية، صفحة 52 نقلاً عن تاريخ الدولة العثمانية، صفحة 43</ref> Ky edukim islam pati një ndikim të madh në formimin e mendësisë së Mehmetit dhe në forcimin e besimit të tij islam. Ai u ndikua në praktikën e tij të epistemologjisë islame nga praktikues të shkencës, veçanërisht nga mentori i tij, [[Molla Gyrani]]. Ndikimi i [[Akshemseddini]]t në jetën e Mehmetit filloi që në moshë të re, veçanërisht në urdhërin për të përmbushur detyrën e tij islame, gjëgjësisht për të përmbysur [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]] duke pushtuar [[Konstandinopoja|Konstandinopojën]].<ref>الفتوح الإسلامية عبر العصور، د. عبد العزيز العمري، صفحة 358-359</ref>
 
== Pushtimi i Shqipërisë (1466–1478) ==
[[Besëlidhja e Lezhës|Rezistenca shqiptare]], e udhëhequr nga [[Skënderbeu]] ([[Turqisht|tur]]. ''İskender Bey''), një fisnik shqiptar dhe një ish-anëtar i elitës sunduese osmane, frenoi zgjerimin territorial osman. Skënderbeu bashkoi [[principatat shqiptare]] në një luftë kundër Perandorisë Osmane në [[Lidhja e Lezhës|Lidhjen e Lezhës]], në v. 1444. Mehmeti i II nuk mundi nënshtroj [[Shqipëria|Shqipërinë]] derisa Skënderbeu ishte gjallë, edhe pese ai dy herë (në v. 1466 dhe 1467) udhëheqiudhëhoqi personalisht ushtirnëushtrinë osmane kundër [[Kruja|Krujës]]. Pasi Skënderbeu vdiq më 1468, shqiptarët nuk gjendën një udhëheqës që ta zëvendësoj atë, dhe Mehmeti i II përfundimisht pushtoi Krujën dhe Shqipërinë në v. 1478.
 
Në pranverën e v. 1466, Mehmeti i II marshoi me një ushtri të madhe kundër shqiptarëve dhe udhëheqësit të tyre, Skënderbeut, i cili i bëri ballë për një kohë të gjatë osmanëve, dhe në mënyrë të përsëritur kishte kërkuar ndihmë nga Italia.<ref name="Finkel63">{{harvnb|Finkel|2006|p=63}}</ref> Për shqiptarët, fillimi i Luftës osmano-venedikase, ofroi një mundësi të artë për rivendosjen e pavarësisë së tyrel për [[Republika e Veneciës|venedikasit]], shqiptarët siguruan një mburojë të dobishëm për zotërimet bregdetare venedikase, gjëgjësishtt [[Durrësi]]t dhe [[Shkodra|Shkodrës]].
 
Rezultati kryesor i kësaj fushate ishte ndërtimi i kështjellës së [[Elbasani]]t (''il-basan'', "fortesa")<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=haFlGXIg8uoC&pg=PA126&lpg=PA126&dq=Neokastron+elbasan#v=onepage&q=Neokastron%20elbasan&f=false|title=Robert Elsie: Historical dictionary of Albania|date=2010-03-19|publisher=Books.google.gr|accessdate=2013-08-10|isbn=9780810873803}}</ref>, thuhet se u ndërtua brenda 25 ditëve. Kjo fortesë e vendosur në një pikë strategjike, në ultësirat pranë fundit të rrugës së vjetër [[Via Egnatia|''Egnatia'']], ndau Shqipërinë në dysh, duke izoluar bazën e Skënderbeut në malësitë veriore nga zotërimet venedikase në jug.<ref name="Finkel64">{{harvnb|Finkel|2006|p=64}}</ref> Megjithatë, pas tërheqjes së sulltanit vetë Skënderbeu e kaloi dimrin në Itali, duke kërkuar ndihmë. Me kthimin e tij në fillim të v. 1467, forcat e tij u ulën nga malësitë dhe mundën [[Ballaban Pasha|Ballaban Pashën]] dhe e hoqën rrethimin e kalasë së [[Kruja|Krujës]]; ata gjithashtu sulmuan Elbasanin, por nuk arritën ta pushtonin atë.<ref name="Crusades327">Setton, Hazard & Norman (1969), p. 327</ref><ref name="Setton278">{{harvnb|Setton|1978|p=278}}</ref> Mehmeti i II u përgjigj duke marshuar përsëri kundër Shqipërisë. Ai forcoi sulmet ndaj kështjellave shqiptare, njëkohësisht duke dërguar trupa për të bastisur zotërimet venedikase e për t'i mbajtur ata të izoluara.<ref name="Crusades327" /> Osmanët [[Rrethimi i tretë i Krujës|dështuan sërish për të marrë Krujën]] dhe nuk arritën ta nënshtronin vendin. Megjithatë, dimri solli një shpërthim të [[Murtaja|murtajës]], e cila do të përsëritej çdo vit dhe do të zvogëlonte forcën e rezistencës lokale.<ref name="Setton283">{{harvnb|Setton|1978|p=283}}</ref> Vetë Skënderbeu vdiq nga malaria në fortesën venedikase të [[Lezha|Lezhës]], duke i dhënë fund aftësisë së [[Republika e Veneciës|Venedikut]] për të përdorur krerët shqiptarë për interesat e veta.<ref name="Finkel64" /> Shqiptarët u lanë vetë të vazhdonin rezistencën, e cila u dobësua gradualisht gjatë dekadës së ardhshme.
 
Pasi Skënderbeu vdiq, Mehmeti i II personalisht udhëhoqi rrethimin e [[Shkodra|Shkodrës]] në v. 1478–1979, për të cilin kronisti i hershëm osman Ashëkpashazade (1400–81) shkruan: "Të gjitha pushtimet e Sulltan Mehmetit u përmbushën me marrjen e Shkodrës".<ref>Pulaha, Selami. ''Lufta shqiptaro-turke në shekullin XV. Burime osmane''. Tirana: Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë dhe Gjuhësisë, 1968, p. 72</ref> Venedikasit dhe shkodranët i rezistuan sulmeve dhe vazhduan të mbanin kështjellën derisa [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] i dorëzoi Shkodrën [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në Traktatin e Konstandinopojës, si kusht për t'i dhënë fund luftës.
 
== Pushtimi i Krimesë (1475) ==