Ndryshimi mes inspektimeve të "Ali pashë Tepelena"

+
v (→‎Vitet e hershme: po e heq komplet kete paragraf te pareferencuar. Ketu duhen referenca nga burime te besueshme)
(+)
| Emblema_përshkrim =
}}
'''Ali Pashë Tepelena''' i njohur edhe si '''Ali pashë Janina''' ([[1741]]<ref name=":0">{{Cite book|title=Shqipëria dhe shqiptarët: Materiali nxjerrë nga "Diksionieri historik e gjeografik"|last=Frashëri|first=Sami|authorlink=Sami Frashëri|publisher=Dajti 2000|year=2002|isbn=9789992772027|location=Tiranë|pages=232-237|trans_title=Kamûs-ül Â'lâm|translator=Zyber Hasan Bakiu}}</ref> ose [[1743]]<ref name="Vlora56">{{cite book|title=Kontribute në historinë e sundimit turk në Shqipëri: një Skicë Historike v. I ([[Gjuha gjermane|gjerm]]. Beiträge zur Geschichte der Türkenherrschaft in Albanien: eine historische Skizze)|author=Vlora|first=Eqrem bej|authorlink=Eqrem bej Vlora|last2=Von Godin|first2=Marie Amelie von Godin|publisher=Shtëpia Botuese "55"|year=2010|origyear=1956|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=295-296|ref=harvnb}}</ref> - [[24 janar]] [[1822]]) qe një sundimtar i fuqishëm feudal në Shqipërinë Jugore, themelues i Pashallëkut[[Perandoria faktikishtOsmane|Perandorisë autonomOsmane]] me Janinës,tendenca kryengritësautonomiste kundër pushtetitshndërroi Ejaletin Portëse OsmaneJaninës në [[ShqipëriaPashallëku i Janinës|Shqipëripashallëk]].Ishte nje nga pashallëqet me te shquar te pashallekut te Janines.
 
==Prejardhja==
Pas Muço beut, ishte Myftar beu (Samiu e quan Ali Pashë me gradë ''miri miran'')<ref name=":0" /> që fitoi pozitën më të lartë duke u caktuar ''dizdar'' (kështjellar) i Tepelenës; dhe më pas ra rob dhe u var në litar gjatë rrethimit të dytë të Korfuzit.<ref name="Vlora56" /> Një nga tre djemtë e Myftar beut,<ref name=":0" /> Veli beu muar për grua Esmiha hanëmin nga dera e bejlerëve të [[Konica|Konicës]] që më pas do të njiheshin si Zenelbejllinjtë,<ref name="Vlora56" /> çifti pati një djalë dhe një vajzë, Aliun dhe Shahnisanë.<ref name=":0" />
 
== Vitet e hershmeBiografia ==
 
=== 1784-1812Rinia ===
I ati u vra kur Aliu qe nëntë apo dhjetë vjeç dhe u rrit nga e ëma.<ref name="Norris1993">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kTcRDKnYf2cC&pg=PA231|title=Islam in the Balkans: Religion and Society Between Europe and the Arab World|author=H. T. Norris|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=1993|isbn=978-1-85065-167-3|pages=231–}}</ref> Familja Tepelena, tashmë e përfaqësuar nga dy të mitur, ra në grindje me Kardhiqin, fshat i lirë, se kush do të ishte ''këmborë'' për disa fshatra përreth Karjanit dhe sidomos fshatin Kakos, të drejtë që prej brezash kishte ushtruar Tepelenët. I pari i Kardhiqit, Demir agë Dosti po e mëtonte tashmë këtë të drejtë për vete.
Më [[1784]] fitoi gradën e Pashait si komandant ushtarak pranë [[Valiu]]t të [[Rumeli]]së në [[Sofja|Sofje]]. Po këtë vit siguroi me luftë qeverisjen e [[Sanxhaku i Delvinës|sanxhakut të Delvinës]].
 
Më 1752 hanko Esmihaja me të bijën udhëtuan drejt Karjanit që të vilnin taksën e këmborës që Tepelenët e vilnin si përfaqësues vendorë të [[Porta e Lartë|Portës së Lartë]]. Kardhiqiotët i bënë pritë në kthim në një grykëmali, i morën Esmihanë me të bijën me vete në Kardhiq, i detyruan të kthenin të ardhurat e paligjshme disavjeçare nga kjo taksë dhe iu bënë të qartë që mos ta pretendonin më në të ardhmen. Aliu iu dha jetës së komitit me trimat e vet deri kur më 1763 i kërkoi dorën Hanko pashës (e shoqja e pashës), të bijës së [[Ahmet Kurt Pasha|Ahmet pashë Ngurzës]]. Por Hankoja nuk e pranoi kërkesën e tij dhe më 1766 u martua me Ibrahim pashë Vlorën.
Në vitet [[1786]]-[[1788|88]] u bë ''derbendpashë'' dhe qeveritar i [[Sanxhaku i Tërhallës|Sanxhakut të Tërhallës]] ([[Thesali]]) dhe shtiu në dorë, sidomos me përkrahjen e borgjezisë zejtare-tregtare të vendit, qeverisjen e sanxhakut të rëndësishëm të Janinës, duke shtrirë kështu pushtetin e vet mbi [[Epiri]]n dhe një pjesë të trojeve jugore shqiptare.
 
=== Ngritja ===
Dy vjet më pas Aliu u martua me të bijën e sanxhakbeut të Delvinës, Kapllan Asllanpashalliut, Ymi Gylsym hanëmin. Pas varjes së vjehrrit dhe rivalitetit me dyert e Kokajve dhe Selimaj-Hajdaragaj-Dostëve, iu postin e kajmekamit të bejlerbeut të Rumelisë dhe mori titullin e pashait me një tujë në krye të [[Sanxhaku i Delvinës|Sanxhakut të Delvinës]]. Pas luftës së Perandorisë Osmane me Rusinë më 1787, ku mori pjesë me pasuesit e vet nën komandën e Vezirit të Madh, Jusuf Pashës, Ali Pasha u shqua në luftime. Arsye për të cilën, pas traktatit të paqes u emërua sanxhakbej i Tërhallës dhe ''derbahat naziri'' (kryembikëqyrës i qafëmaleve dhe rrugëve të Rumelisë); kësodore pastroi rrugët nga cubat duke i marrë si pasues të vet dhe duke u fuqizuar e pasuruar gjithnjë e më tepër.<ref>{{Harvnb|Vlora|2010|pages=300-301}}.</ref>
 
Në vitet [[1786]]-[[1788|88]] u bë ''derbendpashë'' dhe qeveritar i [[Sanxhaku i Tërhallës|Sanxhakut të Tërhallës]] ([[Thesali]]) dhe shtiu në dorë, sidomos meMe përkrahjen e borgjezisë zejtare-tregtare të vendit, qeverisjen e sanxhakut të rëndësishëm të Janinës, duke shtrirë kështu pushtetin e vet mbi [[Epiri]]n dhe një pjesë të trojeve jugore shqiptare.
 
Rreth 1787, i thirrur në Kostandinopojë Tepelenë Dervenci Ali-Pasha (Marshall,- titull ushtarak) për gjithë e Thesalisë. Ai ishte i lejuar për të mbajtur nën vehte katër mijë burra për të luftuar kundër kaçakëve e të krishterëve. Ish-kaçak vetë, ai dinte të gjitha turket. Ata ai nuk e mbyti, por i mori në shërbim të tij. Sulltani shpërblen atë në mënyrë të suksesshme dhe me emrin Ali Pasha (Pasha në turqisht) në Trikala, Thesalisë.
112

edits