Ndryshimi mes inspektimeve të "Ballaban Pasha"

No change in size ,  2 vjet më parë
v
Ballabani u lind në fshatin Baderë ([[Batra e Madhe|Batër]] në Mat,<ref>{{Fr}}{{Cite book|title=L'Albanie et l'Invasion turque au XVe siècle|last=Gegaj|first=Athanas|authorlink=Athanas Gegaj|publisher=Universite de Louvain|year=1937|isbn=|location=Paris|pages=138}}</ref><ref name=":0" /> apo Brataj në Martanesh), në një familje të krishterë dhe kishte emrin Mhill, mendohet se prindët e tij quheshin Millosh e Helena dhe kishte patur edhe dy vëllezër, Kostantinin dhe Jonimën (më pas i konvertuar me emrin Jonuz, edhe ky shërbeu në radhët osmane).<ref name="PZ2">{{Cite web|url=https://shqiperiaebashkuar.al/2017/09/ballaban-pashe-badera-nga-martaneshi-tradhetari-me-i-tmerrshem-i-kombit-shqiptar-perballe-hyjnorit-gjergj-kastrioti/|title=Ballaban pashë Badera nga Martaneshi|date=28 shtator 2017|website=shqiperiaebashkuar.al|last=Zefi|first=Paulin}}</ref> U rekrutua sipas sistemit të [[Devshirmeja|Devshirmesë]], u ngrit në rangun e [[Pasha|pashait]] në kohën e [[Sulltani|Sulltan]] [[Mehmet Fatihu|Mehmedit II]].<ref name=":12">{{Cite book|title=The Captain of the Janizaries: A Story of the Times of Scanderbeg and the Fall of Constantinople|last=Ludlow|first=James Meeker|publisher=Kessinger Publishing|year=2009|origyear=1890|isbn=9781104968632|location=|pages=}}</ref> U edukua në pallatet e sulltanit, duke u kthyer në [[Islami|Islam]].<ref name=":02">{{Cite book|title=Shqipëria dhe shqiptarët: Materiali nxjerrë nga "Diksionieri historik e gjeografik"|last=Frashëri|first=Sami|authorlink=Sami Frashëri|publisher=Dajti 2000|year=2002|isbn=9789992772027|location=Tiranë|pages=232-237|trans_title=Kamûs-ül Â'lâm|translator=Zyber Hasan Bakiu}}</ref> Emri i tij i vërtetë u bë Mehmet, ''Ballaban'' shënon një veti që me kohën zëvendësoi plotësisht emrin. Ballaban do të thotë "i madh, i rëndë, i pamposhtshëm".<ref name=":022">{{Cite book|title=[[Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri : skicë historike|Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri v. I]]|last=Vlora|first=Eqrem bej|authorlink=Eqrem bej Vlora|last2=Von Godin|first2=Amelie|publisher=55|year=2010|origyear=1955-56|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=117-120}}</ref>
 
Në pushtimin e Konstantinopojës ishte ndër të parët që sulmoi dhe hyri,<ref name=":0">{{Cite book|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433082493523;view=1up;seq=156|title=Historia e Skënderbeut|last=Noli|first=Fan S.|authorlink=Fan Noli|publisher=Shtypëshkronja e «Diellit»|year=1921|isbn=|location=Boston|pages=246|oclc=25513556|ref=harv}}</ref> kështu fitoi simpatinë e sulltanit.<ref name=":02" /> Në regjistrin kadastral osman të [[Sanxhaku Arvanit|Sanxhakut ArnautArvanit]] të vitit 835 h. (1431-1432) ai përmendet si timarli i katër fshatrave të vilajetit të Krujës, kurse dy vjet më pas emërohet dizdar i saj dhe gjatë viteve 1437-1439 do të ishte vartës i Skënderbeut kur ky u emërua si [[Subashi|subash]] i Krujës. Ballabani përmendet aty si "gulam-i mir" dhe me cilësimin "i vogël" (Ballaban-i kyçyk), që është në përshtatje me përshkrimin që [[Marin Barleti|Barleti]] i bën fizikut të tij: "nga shtati ishte i shkurtër dhe i pakët".
 
Ballabani ishte ''dizdar'' (kështjellar) i kalasë së Krujës kur [[Skënderbeu]] u kthye në Arbëri pas dezertimit të frontit të [[Nishi|Nishit]], dhe pasi mori pushtetin e dëboi dizdarin së bashku me ushtarët osmanë.<ref name=":1">{{Cite book|title=Historia e Popullit Shqiptar|last=Anamali|first=Skënder|last2=Prifti|first2=Kristaq|publisher=Toena|year=2002|isbn=9992716223|location=Tiranë|pages=392-394, 396-398}}</ref>
Në mesin e viteve 1460 dy djem të tij, Hamzai dhe Hiziri, përmenden si timarlinj në lindje të Serezit (sot në Maqedoninë Lindore). Ballabani përmendet ndërkohë si "ish-dizdar i Krujës", gjë që tregon se sulltani, kur e ngarkoi me detyrën që të shkatërronte forcat e Skënderbeut, i kishte premtuar së paku edhe postin që kishte pasur në vitet 30. Më pas, në tetor të vitit 1466, Ballabani përmendet si zotërues i një [[timari]] të madh në rajonin e [[Tetova|Tetovës]]. Para se të vendosej këtu, Ballaban Beu duhet të ketë pasur në zotërim prona diku në rajonet që shtriheshin në lindje të [[Ohri|Ohrit]], sepse në afërsi të këtij qyteti ai do të zhvillonte luftimet me forcat e Skënderbeut.<ref name=":1" />
 
Pas humbjeve ndaj Sheremet Beut, Sulltan Mehmeti zgjodhi Ballabanin. për t'iu kundërvënë Skënderbeut. Betejën e parë e patën në fushën e [[Beteja e Vajkalit|Valkalisë]], pranë Ohrit, prillin e 1465. Ushtria osmane u thye, por Ballaban Pasha mund të zinte në pusi tetë kalorës të dëgjuar të Skënderbeut: [[Moisi Arianit Golemi|Moisi Golemin]], [[Vladan Gjurica|Vladan Juricën]], Muzakën e Angjelinës, Gjon Muzakën, Gjon Perlatin, Nikollë Berishën, Gjergj Kukën dhe Gjin Maneshin. Më pas u dërguan në [[Stambolli|Stamboll]], ku u ropën të gjallë.<ref name=":0" />
 
Pas katër betejave të ashpra që u zhvilluan në vitin 1465 mes ushtrisë arbërore dhe ushtrive osmane të drejtuara nga Ballaban Pasha (beteja e Vajkalit, [[Beteja e Meçadit|e Meçadit]], [[Beteja e Dytë e Vajkalit]] dhe [[Beteja e Kasharit|e Kasharit]]), ku arbërorët dolën fitimtarë. Për të bërë një goditje vendimtare, në pranverën e vitit 1466 sulltani u nis në krye të gjithë ushtrisë osmane për të rrethuar Krujën.<ref name="Setton279"/><ref>{{harvnb|Franco|1539|pp=343–344}}</ref> Mehmedi, me kryekomandant Ballabanin, kishte për taktikë ta izolonte Krujën. Ushtria osmane u dërgua në dy drejtime: njëra nga lugina e [[Shkumbini]]t dhe tjetra nga lugina e [[Drini|Drinit]]. Ushtritë nisën të ushtronin trysni ndër fshatrat, aq sa detyruan popullsinë të zhvendosej.<ref name="Frasheri424">{{harvnb|Frashëri|2002|p=424}}</ref>
 
Skënderbeu nuk ishte në gjendje të ndalonte një avancim të tillë. Sipas një akti të lëshuar në Monopoli, Pulia, osmanët masakruarmasakruan 14000 njerëz dhe plaçkitur shumë zona të populluara e Skënderbeu do arratisej së shpejti në Itali.<ref name="Frasheri424"/> Gjithsesi, Skënderbeu ndenji në Arbëri, por dërgoi në Itali 12 anije me banorë të Krujës, mes të cilëve [[Donika Kastrioti|Donikën]] e [[Gjon Kastrioti II|të birin]].<ref name="Frasheri425">{{harvnb|Frashëri|2002|p=425}}</ref><ref name="Freely110"/>
 
Skënderbeu për vete u tërhoq në malet rreth Shkodrës ku organizoi një ushtri me burra për të hequr rrethimin e Krujës.<ref name="Schmitt374">{{harvnb|Schmitt|2009|p=374}}</ref> [[Akinxhi|Akinçijtë]], nën komandën e Ballabanit, filluan të shkatërrojnë ndërkaq vendin, gjë që sipas Mehmed Neshriut, ishte një akt ndëshkimi ndaj luftërave që Skënderbeu kishte bërë kundër Ballabanit në 1464 dhe 1465, ndërsa Idris Bitlisi thotë që fushata e Mehmedit e Ballabanit ishte përgjigje e thyerjes së armëpushimit të vitit 1463 kur Skënderbeu mësoi se kryqëzata kundër osmanëve, e organizuar nga [[Papa Piu II|Piu II]], ishte gati të nisej nga [[Ancona]].<ref name="Frasheri427">{{harvnb|Frashëri|2002|p=427}}</ref> Ushtarët e Ballabanit i ndiqnin gjer në male ku arratiseshin, dhe ktheheshin me skllevër dhe plaçkë.<ref name="Frasheri429">{{harvnb|Frashëri|2002|p=429}}</ref><ref name="Hodgkinson210">{{harvnb|Hodgkinson|1999|p=210}}</ref> Mehmedi urdhëroi forcat e Ballabanit të prisnin gjithë pyjet ku kalonin rrugët kryesore. Në këtë mënyrë rrugët ishin të sigurta për ushtritë osmane.<ref name="Schmitt380">{{harvnb|Schmitt|2009|p=380}}</ref>
584

edits