Ndryshimi mes inspektimeve të "Vuthaj"

364 bytes added ,  1 vit më parë
Drejtshkrim dhe futje e grafit të popullatës
v (Redaktim estetik dhe gramatikisht korrekt)
(Drejtshkrim dhe futje e grafit të popullatës)
}}
 
'''Vuthaj''' është një fshat (vendbanim) i komunës së [[Komuna e Plavës e Gucisë|Plavës e Gucisë]] dhe gjendet në republikën e malit[[Mali i Zi|MalitziZi]][[Evropa|Europë]].
 
== Etimologjia e emrit ==
 
Kjo trevë etnike [[shqiptar]]e qysh në lashtësi ka qenë e njohur me emrin "Vuthaj" ose "Katundi Vuthaj". Por, duke pasur parasysh shtrirjen, kompaktësinë e territorit dhe të banorëve, distancënlargësinë nga njëri fshat tek tjetri, themi se është një krahinë e vogël shqiptare në zemër të alpeve, me bukuri mahnitëse, me karakteristika lokale të veçanta.
 
Etimologjinë e toponimit "Vuthaj" e ka trajtuar edhe Prof. [[Eqerem Çabej]]. Ai thotë se ky toponim vjen nga fjalët : "I vute", "i pervute".
 
Etnografë sllav që kanë shkruar për ato krahina, toponimin "Vuthaj" e kanë zëvendësuar me toponimin "Vusanje". Kuptohet se qëllimi i tyre ka qenë dhe mbetet teoria absurde që: "këto vende kanë qenë të pa banuara, sipas tyre Vuthjanët pra popullata shqiptare nuk janë autokton në atë vendë". Është e njohur që në gjuhën sllave(gjuhën serbe) mungon tingulli fonetik "th", prandaj nuk mund ta shqiptojnë si të tillë. Për këtë arsye qeverisja lokale kohë më parë ndoshta e kanë zëvendësuar me tingullin "S".
Ata toponimin "Vusanje" mundohen ta shpjegojnë me fjalën "vuk" (ujk), e cila sipas tyre, më vonë ka evoluar në "Vusanje". Ky i ashtuquajtur shpjegim është i pa bazuar, absurd dhe i papranueshëm.
 
Ne dokumentet e shkruara toponimin në fjalë e takojmë qysh në [[Shekulli XIII|shek. XIII]], në trajtën "Vutkagni" ose "Vutkaj", edhe ky fakt hedh poshtë si të pabazuar emërtimin sllav "Vusanje". Mandej, duhet shtuar se shumë serbisht folës që e ndëgjojnë për herë të parë këtë toponim në [[Gjuha shqipe|gjuhengjuhën shqipe]] e shqiptojnë "Vutaj" ose "Vut-Haj".
 
=== Etimologjia popullore ===
Ndërkaq, në Vuthaj, brez pas brezi është ruajtur dhe përcjellë nëpër shekuj legjenda e "VajzesVajzës Vuthit". Kjo legjendë përmban shumë të dhanadhëna toponomastike të ruajtura deri në ditët tona, që të moshuarit i tregonin shumë shpesh, madje me krenari duke pohuar se rrjedhin nga një fis i lashtë Shqiptar.
 
Ndërkaq, në Vuthaj brez pas brezi është ruajtur dhe përcjellë nëpër shekuj legjenda e "Vajzes Vuthit". Kjo legjendë përmban shumë të dhana toponomastike të ruajtura deri në ditët tona, që të moshuarit i tregonin shumë shpesh, madje me krenari duke pohuar se rrjedhin nga një fis i lashtë Shqiptar.
 
[[File:Vuthaj Vusanje 2009.gif|Vuthaj Vusanje 2009]]
<br />
 
 
 
== Gjeografia ==
 
Këto troje përfshijnë një territor të madh me lugina e vende bujqësore me bjeshkë livadhe dhe gardhe nga Burimi i ValbonesValbonës deri tek Burimi ei [[Ali PashePashë Gucia|Ali Pashë Gucisë]], nga liqeni i shtarës deri tek Guri i Gjon Bales, nga Guri i Sahatit deri tek shkalla e Vuthit.
 
Trojet Vuthjane përbëhen nga këto vendbanime (fshatra) të përhershme : Valbona, Katuni i Epërm (sipërm), Ceremi, GjonBalajt, Qosajt, Kukajt, Hakajt dhe Zabeli.
 
Është pjesë përbërëse e Kelmendit të hershëm. Kufizohet me treva të tjera shqiptare : Malësia e Gjakovës, Dukagjinin, Bjeshkët e Kelmendit të Gurit, Gucinë dhe Plavën.
 
Prandaj themi se ky vend përbëhet nga një territor kompakti ngjeshur, me bjeshkë e male të lidhura në mes tyre.
 
== Ekonomia ==
Vuthaj si fshat për shumshumë vite me radhë nga aspektipikëpamja ekonomikekonomike është varur nga bujqësia, hoteleria dhe turizmi.
Nga bujqësia vlerësohet të cekëtcekën: Pemtaria, blegtoria, bletaria etj
Ndërsa për mikpritje përkujdesen vendasit me motele, hotele dhe restorante me kuzhinë tradicionale shqiptare.
Qeverisja lokale është e përkushtuar për të ofruar infrastrukturë dhe qasje direktetë drejtpërdrejt në fshat në pashkpunimbashkëpunim me investitor dhe mërgimtarë.
Sipas statistikave lokale turizmi është më i theksuar gjatgjatë muajve të verës, ku mbahen festivale me muzikë dhe valle shqipëtare.
== Demografia ==
Popullsia është [[Shqiptarët në Mal të Zi|shqiptare]]. Popullata shqiptare në Vuthaj viteve të fundit është zvogëluar shqetësueshëmndjeshëm si rrjedhojë e emigrimit të vazhdueshëm për në SHBA dhe vende të tjera perëndimore.
 
Interesant mbetet fakti që popullsia është e bindur për disa zona që dikurëdikur atje kankanë jetuar vetëm fise katolike apo se ato fise janë konvertuar.
 
Mbiemrat që hasen sot më shumshumë në këtë krahinë janë :
- Gjonbalaj (Đonbaljaj / Đonbalić) ,
- Bruçaj (Bruncaj / Brucaj),
!Viti !!Popullsia !!Lëvizja e pop. gjat shek. të XX-të
|-
|1948 ||781 ||rowspan="7"|[[Skeda:Popullata ndaj viteve.png|frameless|290x290px]]
|-
|1953 ||859
 
== Kultura ==
Kultura në vuthajVuthaj është ndikuar dhe ndikohet kryesisht nga rajoni dhe afërsia gjeografike me qytet më të afërta.
Gjuha, folklori si dhe zakonet e ndryshe në fshatin Vuthaj ngjasojnë me vendet e tjera me popullsi shqiptare si në Kosovë(qyteti i Pejes[[Peja|Pejës]]), Shqipëri apo sikurse në Beran[[Berana|Beranë]], [[Rozhaja|Rozhajë]], [[Hakaj]], [[Martinaj ]], pra në qytete dhe rajone të republikesMalit të malazezeZi.
 
Gjuha shqipe që flitet në këtë rajon ka një dialekt veçues që nuk ekziston në këtë formë në qytete të tjera me popullatë shqiptare (subnën-dialekt gegë).
Nga muzika autentikee veçantë vendase si instrumente muzikore përdoren fyllifyelli dhe lahuta, në vallëzim me muzikë folklorike veçohet valljaVallja kosovareKosovare ose valleVallja e rugovësRugovës dhe e rajonit të dugagjinitDugagjinit.
 
== Politika ==
Mu ne mes te fshatit është i vendosur reparti ushtarak i pikës kufitare.
 
== Historia ==
 
[[10 qershor]] [[1878]] : Përpjekjet e atdhetarëve të shquar të kombit tonë për liri e pavarësi u kurorëzuan me krijimin e [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjës së Prizrenit]] me 10 qershor 1878. Njëri prej themeluesve të saj ka qenë edhe [[Ali Pashë Gucia]]. Me këtë rast duhet ti thërrasim disa prej kujtimeve të shumta popullore të ruajtura dhe të transmetuar brez pas brezi në kuvend, shkollë dhe oda të burrave. Dihet se njëra nga krahinat më të rrezikuara të trojeve shqiptare në ato vite ishte Plava e Gucia. Kjo krahinë në atë periudhë, sipas të dhënave që kemi, ishte përbërë nga dy qytete të vogla, Gucia me 4000 dhe Plava me 3500 banorë si dhe nga 29 fshatra. Në baze të vendimeve të [[Traktati i Shën Stefanit|traktatit të Shën Stefanit]] si dhe të vendimeve të [[Kongresi i Berlinit|Kongresit të Berlinit]], kjo krahinë Shqiptare duhej t'i aneksohej Malit të Zi.
 
Në lidhje me këto ngjarje, kujtesa popullore na sjell edhe dy fakte të tjera: Kur 'knjazi' i Malit të Zi shkon' në [[Stamboll]] tek sulltani me i lyp pak tokë, i tha:
 
[[10 qershor]] [[1878]] : Përpjekjet e atdhetarëve të shquar të kombit tonë për liri e pamvarësi u kurorëzuan me, KRIJIMIN E LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZERENIT me 10 qershor 1878. Njëri prej themeluesve të saj ka qenë edhe ALI BEG GUCIA. Me këtë rast duhet ti evokojmë disa nga kujtimet e shumta popullore të ruajtura dhe të transmetuar brezpas brezi në kuvend, shkollë dhe Oda të burrave. Dihet se njëra nga krahinat ma të rrezikuara të trojeve shqiptare në ato vite ishin Plava E gucia. Kjo krahin në atë periudhë, sipas të dhanave që disponojm, ishte përbër nga dy qytete të vogla, gucia me 4000 dhe Plava me 3500 banorë si dhe nga 29 fshatra. Në baze të vendimeve të traktatit të Shën stefanit si dhe të vendimeve të Kongresit të Berlinit, kjo krahinë Shqiptare duhej t"''i aneksohej Malit zi. Në lidhje me kto ngjarje kujtesa popullore na sjell edhe dy fakte të tjera : Kur knjazi i karadakut shkoj në [[Stamboll]] te Sulltani me i lyp pak tok i tha : Padishah i neruem dhe i derguem prej zotit në tokë me i ba mir gjines, ju e dini se ne jetojmë në ni vend të vogel e të shkretë, me bukë e pa bukë, me ujë e pa ujë. Atje gjinja po me desin e bagëtia po më cofin. Prandaj të lutem ba me rahmet e ma jep ni ven ci t'kete ni pus me ujë, ku gjinja e bagetia të ken munsi me pi. Po ku asht ky vend ci munem me ta dhan ty o knjaz i Karadakut? - pyeti sulltani. Ky ven asht ne hydyt me mua. Aty asht ni I'gate e vogel e ai uje mue me del boll per gjin e bageti. Pra ba me rahmet e ma jep se gjinja e atij veni nuk kane me cue krye, e kur ta shohin fermanin me mehyrin tan, kan me ju lut zotit per jetgjatesin e tuaj. dhe sulltani, "rahmetliu i madh" ne ni kohe kur po i knohej talkini i funit, e mashtroi knjazin''". Në Malsi te madhe ky moment është dhëne nga anonimi popullor ne ketë formë;
 
Në Malësi të Madhe ky çast është përshkruar prej popullit në këtë mënyrë:
 
ishte''Ishte kan knjazi i malit t'zi''
 
ishte''Ishte cue nade ne sabah''
 
llaf''Llaf me te shoqen ci po ban''
 
 
Nga sa u tha me sipër, duket qartë se sulltani ishte i gatshëm për ta prenuar coptimin(ndarjen) e tokave shqiptare, për të shpëtuar çka mund të shpëtohet nga Perandoria e kalbur osmane. Kurse knjazi i karadakut ishte një lypsar dredharak dhe mashtrues që kërkonte zgjerimin territorial në dëm të trojeve Shqiptare, duke shfrytëzuar rrethanat e krijuara. Kurse, populli i rrezikuar i ksaj krahine, në atë kohe i përgjigjej Sulltan Muratit dhe Knjazit të karadakutKaradakut :
 
''u hap lajmi ne t'kater anet''
 
''thone a cue nje vampir,''
 
''e ka emnin shen stefan,''
== Pak histori ==
 
''E pat vorrin ne turqi,''
[[10 qershor]] [[1878]] : Përpjekjet e atdhetarëve të shquar të kombit tonë për liri e pamvarësi u kurorëzuan me, KRIJIMIN E LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZERENIT me 10 qershor 1878. Njëri prej themeluesve të saj ka qenë edhe ALI BEG GUCIA. Me këtë rast duhet ti evokojmë disa nga kujtimet e shumta popullore të ruajtura dhe të transmetuar brezpas brezi në kuvend, shkollë dhe Oda të burrave. Dihet se njëra nga krahinat ma të rrezikuara të trojeve shqiptare në ato vite ishin Plava E gucia. Kjo krahin në atë periudhë, sipas të dhanave që disponojm, ishte përbër nga dy qytete të vogla, gucia me 4000 dhe Plava me 3500 banorë si dhe nga 29 fshatra. Në baze të vendimeve të traktatit të Shën stefanit si dhe të vendimeve të Kongresit të Berlinit, kjo krahinë Shqiptare duhej t'i aneksohej Malit zi. Në lidhje me kto ngjarje kujtesa popullore na sjell edhe dy fakte të tjera : Kur knjazi i karadakut shkoj në [[Stamboll]] te Sulltani me i lyp pak tok i tha : Padishah i neruem dhe i derguem prej zotit në tokë me i ba mir gjines, ju e dini se ne jetojmë në ni vend të vogel e të shkretë, me bukë e pa bukë, me ujë e pa ujë. Atje gjinja po me desin e bagëtia po më cofin.Prandaj të lutem ba me rahmet e ma jep ni ven ci t'kete ni pus me ujë, ku gjinja e bagetia të ken munsi me pi. Po ku asht ky vend ci munem me ta dhan ty o knjaz i Karadakut?- pyeti sulltani. Ky ven asht ne hydyt me mua. Aty asht ni I'gate e vogel e ai uje mue me del boll per gjin e bageti. Pra ba me rahmet e ma jep se gjinja e atij veni nuk kane me cue krye, e kur ta shohin fermanin me mehyrin tan, kan me ju lut zotit per jetgjatesin e tuaj. dhe sulltani, "rahmetliu i madh" ne ni kohe kur po i knohej talkini i funit, e mashtroi knjazin. Në Malsi te madhe ky moment është dhëne nga anonimi popullor ne ketë formë;
 
''Toke e qiell do me i perpi.''
ishte kan knjazi i malit t'zi
 
ishte cue nade ne sabah
 
Anonimi popullorVargjet e jepdhënë lajmin ogurzi se armiku i vdekur është çuarzgjuar dhe kërkojkërkon të na robroj përsëri, prandaj duhet qitenis kushtrimi, duke thënë:
llaf me te shoqen ci po ban
 
''Merrni vesh Shqiptari,''
Nga sa u tha me sipër, duket qartë se sulltani ishte i gatshëm për ta prenuar coptimin(ndarjen) e tokave shqiptare, për të shpëtuar çka mund të shpëtohet nga Perandoria e kalbur osmane. Kurse knjazi i karadakut ishte një lypsar dredharak dhe mashtrues që kërkonte zgjerimin territorial në dëm të trojeve Shqiptare, duke shfrytëzuar rrethanat e krijuara. Kurse, populli i rrezikuar i ksaj krahine, në atë kohe i përgjigjej Sulltan Muratit dhe Knjazit të karadakut :
 
''Me u bashkue i madh e thmi''
u hap lajmi ne t'kater anet
 
''Me u bashkue Shqiptarët krejt,''
thone a cue nje vampir,
 
''Pej ne shtat e shtatedhet vjec.''
e ka emnin shen stefan,
 
E pat vorrin ne turqi,
 
Dhe, populliPopulli i kësaj krahine të rrëzikuarrrezikuar i përgjigjen thirrjes, duke organizuar kuvendin e parë në lidhje me këto ngjarje në Livadh të kovacitKovacit, pranpranë një guri, i cili ruhet deri në ditët tona si monument i kësaj ngjarje të shënuar. Ne këtë kuvend popullor mori pjesë populli dhe partia, të kryesuar nga Ali BeguGucia. Ali Begu njoftoj lajmin ogurzi(indirekt) me këto fjalë: "Burra, ju baj me dije se baba mret na shiti në Stamboll te i huaji". Kurse njerëzit që ishin të tubuar me një zë iu përgjigjen : "sulltan murati munet me shit tokat e tij se tonat pa dek na te tan jo". Ndërsa rapsodi popullor këtë moment kritik, e përjetëson vargjet:
Toke e qiell do me i perpi.
 
[[Ali Pashë Gucia|Ali Gucia]] njoftoj lajmin ogurzi(indirekt) me këto fjalë: "''Burra, ju baj me dije se baba mret na shiti në Stamboll te i huaji''".
Anonimi popullor e jep lajmin ogurzi se armiku i vdekur është çuar dhe kërkoj të na robroj përsëri, prandaj duhet qite kushtrimi, duke thënë:
 
Kurse njerëzit që ishin të tubuar me një zë iu përgjigjen : "''Sulltan Murati munet me shit tokat e tij se tonat pa dek na te tan jo''". Ndërsa rapsodi popullor këtë moment kritik, e përjetëson vargjet:
Merrni vesh Shqiptari,
 
''Ali Begu ni burr drague,''
Me u bashkue i madh e thmi
 
''Kurr ma ngusht nuk kish qillue,''
Me u bashkue Shqiptarët krejt,
 
fill''Fill për pe u kish kallxue :''
Pej ne shtat e shtatedhet vjec.
 
-''Mreti turk na ka tradhtue !''
Dhe, populli i kësaj krahine të rrëzikuar i përgjigjen thirrjes, duke organizuar kuvendin e parë në lidhje me këto ngjarje në Livadh të kovacit, pran një guri, i cili ruhet deri në ditët tona si monument i kësaj ngjarje të shënuar. Ne këtë kuvend popullor mori pjesë populli dhe partia, të kryesuar nga Ali Begu. Ali Begu njoftoj lajmin ogurzi(indirekt) me këto fjalë: "Burra, ju baj me dije se baba mret na shiti në Stamboll te i huaji". Kurse njerëzit që ishin të tubuar me një zë iu përgjigjen : "sulltan murati munet me shit tokat e tij se tonat pa dek na te tan jo". Ndërsa rapsodi popullor këtë moment kritik, e përjetëson vargjet:
 
Ali Begu ni burr drague,
 
Kuptohet se gjendja e krijuar ishte shumë e rëndë dhe zgjidhja kërkonte urtësi(menqurimençuri) e trimeri(kurajo)trimëri, por ma shumë se çdo gjë tjetër kërkonte bashkimin e armëve, prandaj ai, Ali BeguGucia, sikurse na thotëthonë gojdhënagojëdhënat popullore, u drejtohet të pranishmëve :
Kurr ma ngusht nuk kish qillue,
 
''Folni trima , folni Sokola''
fill për pe u kish kallxue :
 
-Mreti turk na ka tradhtue !
 
dheE për të treguar barrën e madhe që duhej ta përballojpërballonte populli Shqiptar, në veçanti banorët e këtyre trojeve , tregimi vazhdon:
Kuptohet se gjendja e krijuar ishte shumë e rëndë dhe zgjidhja kërkonte urtësi(menquri) e trimeri(kurajo), por ma shumë se çdo gjë tjetër kërkonte bashkimin e armëve, prandaj ai, Ali Begu, sikurse na thotë gojdhëna popullore, u drejtohet të pranishmëve :
 
''Me ne a veç Zoti e Ora''
Folni trima , folni Sokola
 
...................................
 
Por, të gjithë të pranishëm shprehin besimin e tyre se shqiptarët të mësuar me luftëra të pandërprera kundër pushtuesve të ndryshëm, të bashkuar me besa- besë, do të luftojnë, embrojmëmbrojnë Trojettrojet e vetatyre, nderin dhe burrërinë shqiptare.
dhe për të treguar barrën e madhe që duhej ta përballoj populli Shqiptar, në veçanti banorët e këtyre trojeve ,tregimi vazhdon:
 
Ndërkohë, sikurse thamë, me 10 qershor 1878 ishte themeluar [[Lidhja e Prizrenit|Lidhja Shqiptare e PrizerenitPrizrenit]], e cila shënonte një nga fitoret më të mëdha të popullit shqiptar pas një robërijerobërimi shumëshekullore. Njëkohësisht ishte frymzimfrymëzim, shpresë dhe besim se trojet shqiptare të rrezikuara tani do të mbroheshin nga kjo lidhje, nga i gjithë populli shqiptar. Me këtë shpresë dhe me këtë besim u kthy Ali BeguPashë Gucia në Guci ngaprej KuvendiKuvendit i PrizerenitPrizrenit. Sapo arriti në Guci ai organizoi mbledhjen tek Kërshi i Kalasë në Kërshllahe.
Me ne a veç Zoti e Ora
......................
Por, të gjithë të pranishëm shprehin besimin e tyre se shqiptarët të mësuar me luftëra të pandërprera kundër pushtuesve të ndryshëm, të bashkuar me besa- besë, do të luftojnë, të mbrojmë Trojet e veta, nderin dhe burrërinë shqiptare.
 
Ndërkohë, Ali Gucia kishte marrë një letër nga knjaz Nikolla. Ai, sipas kujtesës popullore, në atë letër kishte shkruar:
Ndërkohë, sikurse thamë, me 10 qershor 1878 ishte themeluar Lidhja Shqiptare e Prizerenit, e cila shënonte një nga fitoret më të mëdha të popullit shqiptar pas një robërije shumëshekullore. Njëkohësisht ishte frymzim, shpresë dhe besim se trojet shqiptare të rrezikuara tani do të mbroheshin nga kjo lidhje, nga i gjithë populli shqiptar. Me këtë shpresë dhe me këtë besim u kthy Ali Begu në Guci nga Kuvendi i Prizerenit. Sapo arriti në Guci ai organizoi mbledhjen tek Kërshi i Kalasë në Kërshllahe.
 
Ndërkohë, Ali Begu kishte marrë një letër nga knjaz Nikolla. Ai, sipas kujtesës popullore, në atë letër ishte shkruar : "''Mue mreti i Stambollit mi ka dhanë Plavë e Guci. Un do ti marr, por due me i marrë pa gjak e kjo varet prej jush. Prandaj due me një fjalën tuej, si doni me m' pritë, si mik apo si armik ? Un jam gati për të dyja''".
 
== Shiko edhe këtë ==
16

edits