Ndryshimi mes inspektimeve të "Xhamia el-Aksa"

v
ska përmbledhje të redaktimeve
v
v
[[Skeda:Israel-2013-Jerusalem-Temple Mount-Al-Aqsa Mosque (NE exposure).jpg|250px|parapamje|djathtas|Pjesa veri-lindore e Xhamisë el-Aksa.]]
[[Skeda:Israel-2013(2)-Aerial-Jerusalem-Temple Mount-Temple Mount (south exposure).jpg|parapamje|250x250px|Fotografi ajrore e Malit të Tempullit në [[Jeruzalemi|Jeruzalem]]. ]]
'''Xhamia el-Aksa''' ose '''Mesxhidi Aksa''' ([[Arabishtja|arab]]. المسجد الاقصى {{Audio|ArAqsaMosque.ogg|''al-Masjid al-Aqsa''}}, "Xhamia më e Largët") është vendi i tretë më i shenjtë në [[Islam]] dhe gjendet në [[Jeruzalemi|Qytetin e Vjetër të Jeruzalemit]]. Kjo xhami me kupolë prej argjendi së bashku me [[Kupola e Shkëmbit|Kupolën e Shkëmbit]], që njihen si ''alel-Haram esh-Sherif'' ose "Faltorja Fisnike" gjenden në Malin e Tempullit, vendin më të shenjtë në [[Jehudizmi|JudaizëmJahuizëm]]. [[Myslimani|Myslimanët]] besojnë se [[Muhammedi]] ëshë transportuar nga [[Xhamia e Shenjtë]] në [[MekkaMeka]] deri në el-Aksa gjatë Natës së [[IsrajaIsra dhe Miraxhimiraçi|Isrës]]. Tradita islame tregon se Muhammedi është falur drejt këtij vendi deri në muajin e shtatëmbdhjetë pas [[Hixhreti|Hixhrës]] (emigrimit), kur [[Allahu]] e urdhëroi atë që të drejtohet kah [[Qabeja]].
 
Xhamia në fillim ishte një shtëpi e vogël për falje, e ndërtuar nga [[Hilafeti|halifihalife]] [[Ymeri|Omeri]], pastaj është rindërtuar dhe zgjeruar nga kalifi [[Abd yl-Melik|Abdylmeliku]] dhe përfunduar nga djali i tij [[el-Velidi|el-Velidi]] në vitin 705. Pas në termeti të vitit 746, xhami është shkatërruar plotësisht dhe u rindërtua nga kalifi [[el-Mansuri]] më 754, dhe prapë u rindërtua nga pasardhësi i tij [[Mehdiu|el-Mehdiu]] më 780. Një tjetër termet i vitit 1033 e dëmtoi shumë rëndë, por dy vjet më vonë kalifi [[Ali ez-Zahir]]i ndërtoi në xhami tjetër që do të qëndroj deri në ditët e sotme. Gjatë renovimeve periodike të ndërmarrurra, dinasti të ndyshme që kanë udhëhequr [[Hilafeti|Hilafetin Islame]] i kanë shtuar xhamisë shtesa dhe kanë bërë ndërrime. Kur [[Kryqëzatat|Kryqëtarët]] kanë marrë [[Jeruzalem]]inJeruzalemin më 1099, ata e kanë përdorur xhaminë si pallat dhe kishë, por funksioni si xhami është kthyer më 1187, pasi [[Seladini]] e rimorri Jeruzalemin. Renovime, riparime dhe shtime janë ndërmarrë në shkujt e vonë nga dinastia e Ajubëve, dinastia e Mamlukëve, [[Osmanët|dinastia e Osmanëve]], Këshilli Suprem i Myslimanëve dhe [[Jordani]]. Sot, Qyteti i Vjetër i Jeruzalemit, ku gjendet xhamia, është nën kontrollin e [[Izraeli]]t, por xhamia ka mbetur nën administrimin e [[Vakëfi (në Islam)|vakëfit]] Islam palestino-jordanez.
 
== Etimologjia ==
''Masjid al-Aqsa'' përkëthehet nga [[arabishtja]] në [[shqip]] si "xhamia më e largët". Emri i referohet një kapitulli të [[Kurani]]t që quhet [[IsrajaIsra dhe MiraxhiMiraçi|Udhëtimi i Natës]] në të cilin thuhet se [[Muhamedi]] udhëtoi nga [[Meka]] në "xhaminë më të largët", dhe prej aty në [[Xheneti|Xhenet]] me një krijesë qiellore të quajtur ''el-Buraq ysh-Sherif.''
 
Xhamia el-Aksa si e tërë është e ngatërruar me një ndërtesë të veçantë mbrenda saj, e njohur si ''al-Jami' al-Aqsa'', ''al-Qibli'', ''Masjid al-Jumah'' dhe ''al-Mughata'', këto emra i referohen ndërtesës jugore me kupol prej argjendi.
Në krahasim me [[Kupola e Shkëmbit|Kupolën e Shkëmbit]], e cila është e ndërtuar sipas stilit klasik Bizantin, Xhamia el-Aksa është e ndërtuar sipas [[Arkitektura Islame|arkitekturës Islame]] të hershme. Asgjë nuk ka mbetura nga kupola origjinale e ndërtuar nga Abd yl-Meliku. Kupola e sotme është ndërtuar nga az-Zahiri dhe është ndërtuar nga duri dhe fleta plumbi. Në vitin 1969, kupola është rikonstruktuar me beton dhe është mbuluar me [[Alumini|aluminum]]. Në vitin 1983, alumini u zëvendësua me plumb, sipas dizajnit origjinal të az-Zahirit.
 
Kupola e el-Aksës është një nga të paktat kupola e cila është e ndërtuar përpara ''mihrab'' gjatë periudhës së Umajjadëve[[Kalifati Emevi|Omajjadëve]] dhe Abbasidëve, të ngjajshme me këtë është edhe [[Xhamia Emevie|Xhamia e UmajjadëveOmajjadëve]] në [[Damasku|Damask]] dhe Xhamia e Madhe në Sousse.
 
=== Minaretë ===
[[Skeda:Israel-2013-Jerusalem-Temple_Mount-Al-Fakhariyya_Minaret.jpg|parapamje|Minareja el-Fakharija është e para nga katër minaretë e Xhamisë el-Aksa, e ndërtuar në vitin 1278.]]
 
Xhamia ka katër [[Minareja|minare]] në pjesën jugore, veriore dhe perëndimore. Minareja e parë, e njohur si Minareja el-Faharije, është ndërtuar më 1278 në cepin jugperëndimor të xhamisë, nën urdhërin e sulltanit mamluk Lajinit. Është emëruar sipas Fahr ed-Din el-Halilit, babait të el-Din Abd ur-Rahmanit i cili ka mbikëqyrur ndërtimin e ndërtesës. Është ndërtuar në stilin tradicional sirian, me një bazë katror.
 
E dyta, e njohur si Minareja Ghawanima, është ndërtuar në cepin veriperëndimor të Faltores së Shenjtë në vitin 1297-98 nga arkitekti [[Kadiu|Kadi]] Sheraf ed-Din el-Halili, nën urdhërat e Sulltan Lajinit. Është minareja më e gjatë e Faltores së Shenjtë. Është pothuajse plotësisht e ndërtuar nga guri, përveç ballkonit të muezinit[[myezin]]it. Për shkak të strukturës së fortë kjo minare ka qenë pothuajse e paprekëshme nga termetët.
 
Në vitin 1329, Tankizi, guverneri mamluk i Sirisë, urdhëroi të ndërtohet në minare e tretë e quajtur Minareja Bab el-Silsile e cila gjendet në kufirin perëndimor të Xhamisë el-Aksa. Është e ndërtuar sipas sitilit sirian dhe me gurë. Që nga shekulli i 16-të, ka qenë traditë që muezini[[myezini]] më i mirë ta thërras [[Ezani|ezaninezani]]n nga kjo minare.
 
Minareja e fundit është ndërtuar më 1367, dhe është e njohur si Minareja el-Asbat. Është rindërtuar pas termetit të vitit 1927.
 
Asnjë minare nuk gjendet në pjesën lindore të xhamisë. Gjithsesi, në vitin 2006, Mbreti Abdullahu i II i Jordanit tregoi sa ka synim të ndërtoj në minare që shikon Malin e Ullinjëve. Minareja e Mbretit Husein është planifikuar që të jetë struktura më e lartë e Qytetit të Vjetër të [[Jeruzalemi]]tJeruzalemit.
 
=== Fasada ===
 
== Rëndësia fetare në Islam ==
Në Islam, termi "Xhamia el-Aksa" i referohet Faltorës së Shenjtë. Xhamia el-Aksa është kibla e parë e muslimanëve vendi i tretë për nga vlera për namaz i ndërtuar pas [[Xhamia e Shenjtë|Xhamisë së Shenjtë]] në [[Meka|Mekë]]. Dijetarët Islame tradicionalisht e indentifikojnë xhaminë si vendin që referohet në [[IsrajaSuretu dhe Miraxhiel-Israë|suren el-Isra]].
 
=== Isra and Miraxhi ===
Bazuar në Kuran dhe traditën Islame, Xhamia el-Aksa është vendi ku [[Muhammedi]] ka qenë gjatë Udhëtimin e Natës i hipur mbi [[Buraku|Burkanë], i cili e ka marrë Muhammedin prej Mekës për në Al Aksëal-Aksa.
 
=== Statusi fetar ===
Jeruzalemi është i njohur në Islam si vend i shenjtë. Disa ajete të Kuranit i referohen Jeruzalemit. Jeruzalem është i përmendur shumë herë në [[Hadith|hadithehadith]]e.
 
Disa shkrime mesjetare, si dhe politika moderne, e klasifikon Al Aksën si vendin e tretë më të shenjtë në Islam. Si përshembull, [[Sahih Buhariu|Bukariu]] citon [[Ebu Derda|Abu Dardën]] duke thënë: "Pejgamberi i Zotit Muhammedi ka thëne se një namaz në [[Xhamia e Shenjtë|Xhaminë e Shenjtë]] (në Mekë) vlen sa 100,000 namaze; një namaz në [[Xhamia e Pejgamberit|xhaminë time]] (në Medinë) vlen 10,000 namaze; dhe një namaz në Xhaminë el-Aksa vlen 1,000 namaze", më shumë se në çdo xhami tjetër. [[Organizata e Bashkëpunimit Islam]] i referohet Xhamisë el-Aksa si vendit të tretë më të shenjtë në Islam dhe bën thirrje për suvernitet Arab mbi të.
 
== Shiko dhe ==
439

edits