Ndryshimi mes inspektimeve të "Pushtimi italian i Shqipërisë"

ska përmbledhje të redaktimeve
}}
 
'''Pushtimi italian i Shqipërisë''' (7 prill – 12 prill, 1939) ishte një fushatë e shpejtëshkurtër ushtarake e [[Mbretëria e Italisë|Mbreterisë së Italisë]] kundër [[Mbretëria Shqiptare 1928–1939|Mbreterisë së Shqipërisë]]. Konflikti erdhi si rezultat i politikës imperialiste të diktatorit italian [[Benito Mussolini]]. Shqipëria u pushtua në menyrë të shpejtë. Sundimtari i saj, mbreti [[Zogu|Zog]] u larguadetyrua emigrimmërgonte dhe vendi u bë pjesë e Perandorisë Italiane si një mbretëri e vecantëprotektorat8bashkim personal me Kurorën Italiane.
 
==Sfondi paraprak==
Shqipëria kishte kohë që ishte me rëndësi të konsiderueshme strategjike për [[Mbretëria e Italisë|Mbretërinë e Italisë]]. Strategjistët detar italianë lakmonin portin e Vlorës dhe ishullin e [[Sazani|Sazanit]] në hyrje të [[Gjiri i Vlorës|gjirit të Vlorës]], pasi do t'i jepnin Italisë kontrollin e hyrjes së detit [[Deti Adriatik|Adriatik]].<ref>Fischer 1999 (C. Hurst ed.), p. 5.</ref> Për më tepër, Shqipëria i mundësonte Italisë një pikë zbarkimi ku mund të hynin më tej në Ballkan. Në periudhën e vonshme osmane, me një zbehje të rëndësisë së Islamit, lëvizja nacionaliste shqiptare mori mbështetjen e fortë të dy fuqive të detit Adriatik, Italisë dhe Austro-Hungarisë të cilat ishin të shqetësuara prej [[Pansllavizmi|Pansllavizmit]] në Ballkan dhe hegjemonisë anglo-franceze që përfaqësohej nëpërmjet Greqisë në rajon.<ref>{{Cite web|url=http://helios-eie.ekt.gr/EIE/handle/10442/8080|title=Kokolakis, Mihalis (2003). Το ύστερο Γιαννιώτικο Πασαλίκι: χώρος, διοίκηση και πληθυσμός στην τουρκοκρατούμενη Ηπειρο (1820–1913) [The late Pashalik of Ioannina: Space, administration and population in Ottoman ruled Epirus (1820–1913)]. Athens: EIE-ΚΝΕ. p. 91. ISBN 960-7916-11-5. "Περιορίζοντας τις αρχικές του ισλαμιστικές εξάρσεις, το αλβανικό εθνικιστικό κίνημα εξασφάλισε την πολιτική προστασία των δύο ισχυρών δυνάμεων της Αδριατικής, της Ιταλίας και της Αυστρίας, που δήλωναν έτοιμες να κάνουν ό,τι μπορούσαν για να σώσουν τα Βαλκάνια από την απειλή του Πανσλαβισμού και από την αγγλογαλλική κηδεμονία που υποτίθεται ότι θα αντιπροσώπευε η επέκταση της Ελλάδας." "[By limiting the Islamic character, the Albanian nationalist movement secured civil protection from two powerful forces in the Adriatic, Italy and Austria, which was ready to do what they could to save the Balkans from the threat of Pan-Slavism and the Anglo French tutelage that is supposed to represent its extension through Greece.]"}}</ref> Para [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] Italia dhe [[Austro-Hungaria]] kishin qenë mbështetëse të krijimit të një shteti shqiptar të pavarur.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.gr/books?id=QM0eBgAAQBAJ&dq=|title=Hall, Richard C. Consumed by War: European Conflict in the 20th Century. University Press of Kentucky. p. 12. ISBN 9780813159959. As a result of the Ottoman collapse, a group of Albanians, with Austrian and Italian support, declared Albanian independence at Valona (Vlorë) on 28 November 1912.}}</ref> Në fillim të luftës, Italia kishte shfrytëzuar mundësinë për të pushtuar gjysmën jugore të Shqipërisë, për të parandaluar pushtimin prej Austro-Hungarezëve. Ky sukses nuk zgjati shumë, teksa rezistenca shqiptare me anë të [[Lufta e Vlorës|Luftës së Vlorës]] dhe problemet vendore të pasluftës e detyruan Italinë për tu tërhequr në 1920.<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/albania/25.htm|title=Albania: A Country Study: Albania's Reemergence after World War I, Library of Congress.}}</ref> Dëshira për të kompensuar për këtë dështim do të ishte një nga motivet kryesore të Musolinit për të pushtuar Shqipërinë.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=Fln44TTgDLIC&pg=PA336|title=Stephen J. Lee (2003). Europe, 1890–1945. Psychology Press. p. 336–. ISBN 978-0-415-25455-7. The invasion of Albania in 1939 resulted in the addition of territory on the Adriatic, a compensation for the territory Italy had not been given in the 1919 peace settlement. These policies were, however, carried out at immense cost, which eventually shattered the regime's limited infrastructure. There are also examples of direct}}</ref>
[[Shqipëria]] ishte me një rëndësi të vecantë strategjike për [[Kingdom of Italy (1861–1946)|Mbretërinë e Italisë]]. Strategët e flotës italiane i hodhën sytë drejt portit të [[Vlorë|Vlorës]] dhe ishullit të [[Sazan Island|Sazanit]] në hyrje të [[Bay of Vlorë|Gjirit të Vlorës]], që mund tu jepte italianëve kontroll të hyrjes në [[Adriatic Sea|Detin Adriatik]]<ref>Fischer, B. J: ''Albania at War, 1939-1945'', page 5. Hurst, 1999</ref>
 
{{pp}}
Shqipëria ishte e rëndësishme kulturalisht dhe historikisht për synimet nacionaliste të fashistëve italianë pasi territori shqiptar kishte qenë pjesë e [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] prej kohësh, edhe para aneksimit të Italisë së veriut prej romakëve. Më vonë, gjatë Mesjetës, disa zona bregdetare (si Durrësi) ishin ndikuar dhe zotëruar prej fuqive italiane, kryesisht [[Mbretëria e Napolit]] dhe [[Republika e Venedikut]] për shumë vite. Regjimi fashist italian e legjitimizoi pretendimin mbi Shqipërinë nëpërmjet studimeve duke deklaruar lidhjen racore midis italianëve dhe shqiptarëve, sidomos në krahasim me jugosllavët sllavë.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=BeeRQHDOKXQC|title=Kallis, Aristotle A. (2000), Fascist ideology: territory and expansionism in Italy and Germany, 1922–1945, Routledge, pp. 132–133}}</ref> Fashistët italianë pretenduan se shqiptarët ishin të lidhur nëpërmjet trashëgimisë etnike me italianët për shkak të lidhjeve midis popujve parahistorik të [[Italiotët|Italiotëve]], [[Roma e lashtë|Romakëve]] dhe [[Ilirët|Ilirëve]], dhe se influenca madhore i treguar prej perandorive romake dhe venedikase mbi Shqipëri justifikonte të drejtën e Italisë për ta zotëruar.
{{Përkthe}}
 
Për më tepër,Shqipëria do të mund ti siguronte Italisë një hyrje detare për në Ballkan. Para Luftës së Parë Botërore, Italia dhe Austro-Hungaria kanë ndihmuar ne krijimin e shtetit shqiptar të pavarur. Gjatë shpërthimit të luftës Italia kishte shansin për të pushtuar gjysmën veriore të Shqipërisë, që të shmangte pushtimin e saj nga Austro-Hungarezët<ref name="LoC">[http://countrystudies.us/albania/28.htm Albania: A Country Study: Italian Penetration, Library of Congress]</ref>.
Kur Musolini mori pushtetin në Itali ai u kthye me interes të ri drejt Shqipërisë. Italia filloi hynte në ekonominë shqiptare në 1925, kur Shqipëria ra dakord për të lejuar Italinë që të shfrytëzonte burimet e saj minerare.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://countrystudies.us/albania/28.htm|title=Albania: A Country Study: Italian Penetration, Library of Congress}}</ref> Kjo u ndoq nga Pakti i Parë i Tiranës në 1926 dhe Pakti i Dytë i Tiranës në 1927, me anë të së cilit Shqipëria dhe Italia hynë në një aleancë mbrojtëse.<ref name=":0" /> Midis gjërave të tjera qeveria shqiptare dhe ekonomia subvencionoheshin nga kreditë italiane dhe [[Ushtria Mbretërore Shqiptare]] jo vetëm që trajnohej nga instruktorë ushtarak italian, por shumica e oficerëve në ushtri ishin italianë; italianë të tjerë ishin të vendosur në vende të larta në qeverinë shqiptare. Një e treta e importeve shqiptare vinin nga Italia.<ref>p. 149 Smith, Denis Mack ''Mussolini's Roman Empire''Viking Press 1976</ref>
 
Pavarësisht influencës së fortë italiane, Mbreti Zog refuzoi të dorëzohej plotësisht ndaj presionit italian.<ref>Fischer 1999 (C. Hurst ed.), p. 7.</ref> Në 1931 ai haptazi u çua kundër italianëve, duke refuzuar të rinovonte Paktin e vitit 1926 të Tiranës. Pasi Shqipëria nënshkroi marrëveshje tregtare me [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavinë]] dhe Greqinë në 1934, Musolini bëri një përpjekje të dështuar për të frikësuar shqiptarët duke dërguar një flotë luftanijesh në Shqipëri.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.al/books?id=3_Sh3y9IMZAC&pg=PA358&lpg=PA358&dq=fleet+of+warships+in+albania&source=bl&ots=bvNsvxDqB7&sig=ACfU3U1PVAgSWRwREhATWUW2dFuaBOLToA&hl=sq&sa=X&ved=2ahUKEwiR8P6w5KbkAhWJMewKHfyQC8UQ6AEwFXoECAkQAQ#v=onepage&q=fleet%20of%20warships%20in%20albania&f=false|title=Albania and King Zog: Independence, Republic and Monarchy, 1908-1939
By Owen Pearson f. 357}}</ref>
 
Lindja e afërt e një fëmije mbretëror shqiptar kërcënonte që t'i jepte Zogut një dinasti që do të zgjaste. Pasi Hitleri pushtoi Çekosllovakinë (15 mars 1939) pa njoftuar [[Benito Mussolini|Musolinin]] që më parë, diktatori italian vendosi që të vazhdonte me aneksimin e tij të Shqipërisë. Mbreti i Italisë [[Viktor Emanueli III]] e kritikoi planin për të marrë Shqipërinë si një risk i panevojshëm. Roma, megjithatë, i dërgoi Tiranës një ultimatum më 25 mars 1939, ku kërkonte dakordësi me pushtimin. [[Mbreti Zogu I|Mbreti Zog]] refuzoi të pranonte para në këmbim të pranimit të një pushtimi dhe kolonizimi italian të Shqipërisë.
 
Qeveria shqiptare u përpoq ta mbante sekret lajmin e ultimatumit italian. Ndërsa Radio Tirana vazhdimisht transmetonte se asgjë nuk po ndodhte, njerëzit u bënë dyshues dhe lajmi i ultimatumit italian u shpërnda prej burimeve jozyrtare. Më 5 prill i biri i mbretit lindi dhe lajmi u deklarua prej topave. Njerëzit u derdhën nëpër rrugë të alarmuar por lajmi i princit të sapolindur i qetësoi. Njerëzit ishin dyshues se diçka tjetër po ndodhte, gjë e cila çoi në një demonstratë anti-italiane në Tiranë në të njëjtën ditë. Më 6 prill kishte disa demonstrata në qytetet kryesore të vendit. Në po atë pasdite, 100 avionë italianë fluturuan mbi Tiranë, Durrës dhe Vlorë duke hedhur fletëpalosje që udhëzonin njerëzit t'i dorëzoheshin pushtimit italian. Populli ishte mjaft i zemëruar me këtë shfaqje force dhe kërkoi që qeveria të rezistonte dhe të lironte shqiptarët e arrestuar si "komunistë". Ndërsa një mobilizim i rezervistëve u thirr, shumë oficerë të lartë u larguan nga vendi. Gjithashtu, qeveria po zbehej. Ministri i Brendshëm, [[Musa Juka]] u largua për në Jugosllavi në të njëjtën ditë. Ndërsa Mbreti Zog transmetoi se do t'i rezistonte pushtimit italian, njerëzit ndiheshin sikur po braktiseshin nga qeveria e tyre.<ref>Pearson 2004, p. 439.</ref>
 
== Invazioni ==
 
==Shih edhe==
*[[Ushtria Mbretërore Shqiptare]]
* [[Royal Albanian Army]]
* [[Adriatic Campaign of World War II]]
 
==FusnotaReferenca==
{{Reflist|colwidth=33em}}
 
==ReferencaBurime==
*{{Cite book|last=Fischer |first=Bernd Jürgen |title=Albania at War, 1939-1945 |year=1999 |publisher=Hurst |isbn=1-85065-531-6 }}
*''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/altoc.html Library of Congress Country Study] of Albania''