Ndryshimi mes inspektimeve të "Njeriu"

310 bytes added ,  10 muaj më parë
Shpëtim i burimeve 2 dhe etiketim 0 si të vdekura.) #IABot (v2.0
v (Reverted 1 edit by 2600:387:6:807:0:0:0:7F (talk) to last revision by AXRL. (TW))
Etiketa: Undo
(Shpëtim i burimeve 2 dhe etiketim 0 si të vdekura.) #IABot (v2.0)
Me mbërritjen e Epokës së Informacionit në fundin e shekullit të XX-të, njerëzit modernë jetojnë në një botë që sa vjen e globalizohet dhe ndërlidhet më shumë. Që nga 2008, mbi 1.4 miliardë njerëz janë të lidhur nëpërmjet tyre me anë të internetit<ref>{{cite web|url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm|title=www.internetworldstats.com/stats.htm<!-- INSERT TITLE -->|accessdate=2008-08-08}}</ref> dhe 3.3 miliard njerëz me anë të celularit.<ref>{{cite web|url=http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095|title=www.investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095<!-- INSERT TITLE -->|accessdate=2008-08-08}}</ref>
 
Megjithëse ndërlidhja ndërmjet njerëzve ka nxitur zhvillimin e shkencës, artit, diskutimit dhe teknologjisë, ajo ka prirë në përleshje kulturore dhe në përdorimin e armëve të shkatërrimit në masë. Qytetërimi njerëzor kaçuar në ndotje dhe shkatërrim mjedisor, duke rezultuar në shfarosjen në masë të formave të tjera të jetës,<ref>{{cite journal |author=Pimm S, Raven P, Peterson A, Sekercioglu CH, Ehrlich PR |title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions |doi= 10.1073/pnas.0604181103 |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=103 |issue=29 |pages=10941–6 |year=2006 |pmid=16829570}}<br />*{{cite journal |author=Barnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB |title=Assessing the causes of late Pleistocene extinctions on the continents |journal=Science |volume=306 |issue=5693 |pages=70–5 |year=2004 |pmid=15459379 |doi=10.1126/science.1101476 }}</ref> që mund të përshpejtohet nga ngrohja globale në të ardhmen.<ref>{{cite journal |author=Lewis OT |title=Climate change, species-area curves and the extinction crisis |url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/711761513317h856/fulltext.pdf |format=PDF |journal=Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume=361 |issue=1465 |pages=163–71 |year=2006 |pmid=16553315 |doi=10.1098/rstb.2005.1712 }}</ref>
 
== Habitati dhe popullsia ==
Që nga viti 1800, popullsia e njerëzve është rritur nga 1 miliard në 6 miliard.<ref>Whitehouse, David. "[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm World's population reaches six billion]". BBC News, August 05, 1999. Retrieved on February 05, 2008.</ref> Në 2004, rreth 2.5 miliard njerëz nga 6.3 miliard (39,7 %) jetonin në zona urbane dhe kjo përqindje pritet të rritet në shekullin e XXI. Në shkurt 2008, OKB vlerësoi se gjysma e popullsisë do jetojë në zona urbane në fundin e vitit.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4561183.stm Half of humanity set to go urban], BBC News</ref> Problemet e njerëzve që jetojnë në qytete janë format e ndryshme të ndotjes dhe krimit,<ref>[http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/abstract/usrv98.htm Urban, Suburban, and Rural Victimization, 1993–98] U.S. Department of Justice, Bureau of Justice Statistics,. Accessed 29 Oct 2006</ref> sidomos në brendësi të qyteteve dhe në lagjet e varfra periferike. Të mirat e jetesës në zona urbane janë analfabetizmi më i ulët, aksesi në të gjitha njohuritë dhe paprekshmëri nga uria në zonat rurale.
 
Njerëzit kanë pasur një efekt dramatik në mjedis. Meqë njerëzit rrallë merren si pre, ata janë përshkruar si supergrabitqarë.<ref>''[[Scientific American]]'' (1998). [http://www.csulb.edu/~kmacd/346IQ.html Evolution and General Intelligence: Three hypotheses on the evolution of general intelligence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060913155148/http://www.csulb.edu/~kmacd/346IQ.html |date=13 shtator 2006 }}.</ref> Momentalisht, me anë të shfrytëzimit të tokës, djegies së karburanteve fosilë dhe ndotjes, njerëzit mendohet se janë shkaktarët kryesorë të ngrohjes globale.<ref>{{cite web|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm|title=www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm<!-- INSERT TITLE -->|accessdate=2007-05-30}}</ref> Aktiviteti i njerëzve besohet se është një kontribues kryesor në zhdukjen në masë të shumë specieve. Nëse vazhdohet kështu, parashikohet se gjysma e gjithë specieve do të zhduket në shekullin e ardhshëm.<ref>[[American Association for the Advancement of Science]]. [http://atlas.aaas.org/index.php?sub=foreword Foreword]. ''AAAS Atlas of Population & Environment''.</ref><ref>[[E. O. Wilson|Wilson, E.O.]] (2002). ''in The Future of Life''.</ref>
 
== Biologjia ==
Megjithëse njerëzit duken me më pak qime me primatët e tjerë, me rritje të dukshme të tyre kryesisht në majën e kokës, në sqetulla dhe në zonën pubike, njeriu mesatar ka më shumë folikula qimesh në trupin e tij se një shimpanze mesatare. Dallimi kryesor është se qimet e njerëzve janë më të shkurtër, më të imët dhe me pigment më të ulët se qimet e shimpanzesë, duke i bërë më të vështirë pë t´u parë.<ref>''Why Humans and Their Fur Parted Way'' by Nicholas Wade, ''New York Times'', August 19, 2003.</ref>
 
Ngjyra e lëkurës së njeriut përcaktohet nga prezenca e pigmentit të melaninës. Ngjyra e lëkurës së njeriut mund të variojë nga e bardha deri kafja e errët deri te rozja e zbehtë, kurse qimet e njeriut variojnë nga e bardha te kafja, e kuqja dhe e zeza.<ref>{{cite journal | author=Rogers, Alan R., Iltis, David & Wooding, Stephen | year=2004 | title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair | journal=Current Anthropology | volume=45 | issue=1 | pages=105–108 | doi=10.1086/381006}}</ref> Kjo varet nga sasia e melaninës (një pigment që bllokon rrezet e diellit) në lëkurë dhe flokë, që përqendrimi i së cilës ulet me kalimin e viteve, duke çuar në formimin e flokëve gri ose të bardhë. Shumica e studiuesve besojnë se errësimi i lëkurës ishte një adoptim që u evolua për mbrojtjen nga rrezet ultravioletë dhe rrezatimit diellor. Gjithsesi, kohët e fundit është thënë se ngjyrat e ndryshme të lëkurës janë një adaptim për balancimine folatit, që shkatërrohet nga rrezet ultraviolet, dhe vitaminën D, që kërkon rrezatimin që të formohet.<ref>Jablonski, N.G. & Chaplin, G. (2000). ''[http://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf The evolution of human skin coloration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114203210/http://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |date=14 janar 2012 }}'' (pdf), 'Journal of Human Evolution 39: 57–106.</ref> The skin pigmentation of contemporary humans is geographically stratified, and in general correlates with the level of ultraviolet radiation. Human skin also has a capacity to darken ([[sun tanning]]) in response to exposure to ultraviolet radiation.<ref>{{cite journal |author=Harding RM, Healy E, Ray AJ, ''et al.'' |title=Evidence for variable selective pressures at MC1R |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=66 |issue=4 |pages=1351–61 |year=2000 |month=April |pmid=10733465 |pmc=1288200 |doi=10.1086/302863 |url=}}</ref><ref>Robin, Ashley (1991). ''Biological Perspectives on Human Pigmentation''. Cambridge: Cambridge University Press.</ref> Humans tend to be physically weaker than other similarly sized primates, with young, conditioned male humans having been shown to be unable to match the strength of female [[orangutan]]s which are at least three times stronger.<ref name="Schwartz">{{cite book | author = Schwartz, Jeffrey |url = | title = The Red Ape: Orangutans and Human Origins | year = 1987 | pages = 286 | isbn = 0813340640 | publisher = Westview Press | location = Cambridge, MA}}</ref>
 
{|class="wikitable" align="right"