Ndryshimi mes inspektimeve të "Njeriu"

36 bytes added ,  1 muaj më parë
Lidhje të jashtme të shpëtuara: 4 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 2) #IABot (v2.0.1
v
(Lidhje të jashtme të shpëtuara: 4 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 2) #IABot (v2.0.1)
 
Të afërmit më të ngjashëm ekzistues të njerëzve janë gorillat dhe shimpanzetë, por njerëzit nuk kanë evoluar prej këtyre majmunëve: në të vërtetë këto majmunë kanë të njëjtin paraardhës me njerëzit modernë.<ref name=Wood>{{cite journal |author=Wood B, Richmond BG |title=Human evolution: taxonomy and paleobiology |journal=J. Anat. |volume=197 (Pt 1) |issue= |pages=19–60 |year=2000 |pmid=10999270 |pmc=1468107 |doi=10.1046/j.1469-7580.2000.19710019.x}}</ref> Njerëzit janë më shumë të lidhur me dy lloje shimpanzesh: me shimpanzenë e zakonshme dhe me bonobonë.<ref name=Wood/> Renditja e plotë e gjenomit rezulton se pas 6.5 milion vjetësh evolucion të ndarë, ndryshimet midis shimpanzeve dhe njerëzve janë 10 herë më të mëdha se ato midis dy njerëzve jo të afërm dhe 10 herë më të vogla se ato midis një kavjeje dhe një miu. Kongruenca midis sekuencave të ADN-së ndërmjet njeriut dhe shimpanzesë variojnë nga 95% deri në 99%.<ref>[[Frans de Waal]], ''Bonobo''. Berkeley: University of California Press, 1997. ISBN 0-520-20535-9 [http://www.2think.org/bonobo.shtml]</ref><ref>{{cite journal | author=Britten RJ | title=Divergence between samples of chimpanzee and human DNA sequences is 5%, counting indels | url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/21/13633 | journal=Proc Natl Acad Sci USA | year=2002 | pages=13633–5 | volume=99 | issue=21 | pmid=12368483 | doi=10.1073/pnas.172510699}}</ref><ref>{{cite journal | author = Wildman, D., Uddin, M., Liu, G., Grossman, L., Goodman, M. | title = Implications of natural selection in shaping 99.4% nonsynonymous DNA identity between humans and chimpanzees: enlarging genus Homo | url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/12/7181 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 100 | issue = 12 | pages = 7181–8 | year = 2003 | pmid = 12766228 | doi = 10.1073/pnas.1232172100}}</ref><ref>{{cite journal | author = Ruvolo M | title = Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets | url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/14/3/248 | journal = Mol Biol Evol | volume = 14 | issue = 3 | pages = 248–65 | year = 1997 | pmid = 9066793}}</ref> Është vlerësuar se njerëzit u shmangën nga sekuenca e evolucionit 5 milionë vjet më parë me shimpanzetë dhe 8 milionë vjet më parë nga gorrillat. Megjithatë, një kafkë e një hominidi e zbuluar në Çad në vitin 2001, e klasifikuar si''Sahelanthropus tchadensis'', është afërsisht 7 milionë vjeçare dhe kjo mund të tregojë një shmangie akoma më të hershme.<ref>{{cite journal | author = Brunet, M., Guy, F., Pilbeam, D., Mackaye, H., Likius, A., Ahounta, D., Beauvilain, A., Blondel, C., Bocherens, H., Boisserie, J., De Bonis, L., Coppens, Y., Dejax, J., Denys, C., Duringer, P., Eisenmann, V., Fanone, G., Fronty, P., Geraads, D., Lehmann, T., Lihoreau, F., Louchart, A., Mahamat, A., Merceron, G., Mouchelin, G., Otero, O., Pelaez Campomanes, P., Ponce De Leon, M., Rage, J., Sapanet, M., Schuster, M., Sudre, J., Tassy, P., Valentin, X., Vignaud, P., Viriot, L., Zazzo, A., Zollikofer, C. | title = A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa | url=http://www.nature.com/nature/journal/v418/n6894/full/nature00879.html | journal = Nature | volume = 418 | issue = 6894 | pages = 145–51 | year = 2002 | pmid = 12110880 | doi = 10.1038/nature00879}}</ref>
 
Evolucioni i njeriut karakterizohet nga një numër i rëndësishëm ndryshimesh morfologjike, fiziologjike dhe të sjelljes, që kanë ndodhur qysh nga ndarja ndërmjet paraardhësit të përbashkët të njeriut dhe shimpanzesë. Ndryshimi i parë morfologjik ishte zhvillimi i një sistemi lëvizës dykëmbor në vend të atij arboreal (nëpërmjet kacavirrjes në pemë),<ref>Vančata1 V., & Vančatová, M. A. "[http://www.springerlink.com/content/h514455w35006v4n/ major features in the evolution of early hominoid locomotion]{{Lidhje e thyer}}". Springer Netherlands, Volume 2, Number 6, December 1987. pp.517–537.</ref> me të gjithë ndryshimet shoqëruese, si një gju që tendoset dhe përthyhet përpara, këmbë të gjata në krahasim me krahët dhe fuqi e reduktuar e pjesës së sipërme të trupit.
 
Më vonë, njerëzit e hershëm zhvilluan një tru shumë më të madh: rreth 1,400&nbsp;cm³ te njerëzit modernë, dy herë më shumë se madhësia e trurit të shimpanzesë dhe gorillës. Rritja e trurit të njeriut pas lindjes ndryshon nga ato të majmunëve të tjerë dhe i lejon njerëzve të rinj periudha të zgjatura të mësimeve sociale dhe përvetësimit të gjuhës. Antropologët fizikë argumentojnë se ndryshimet ndërmjet strukturës së truve të njerëzve dhe atyre të majmunëve të tjerë janë akoma më të mëdha se ndryshimet e përmasave.
Me mbërritjen e Epokës së Informacionit në fundin e shekullit të XX-të, njerëzit modernë jetojnë në një botë që sa vjen e globalizohet dhe ndërlidhet më shumë. Që nga 2008, mbi 1.4 miliardë njerëz janë të lidhur nëpërmjet tyre me anë të internetit<ref>{{cite web|url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm|title=www.internetworldstats.com/stats.htm<!-- INSERT TITLE -->|accessdate=2008-08-08}}</ref> dhe 3.3 miliard njerëz me anë të celularit.<ref>{{cite web|url=http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095|title=www.investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095<!-- INSERT TITLE -->|accessdate=2008-08-08}}</ref>
 
Megjithëse ndërlidhja ndërmjet njerëzve ka nxitur zhvillimin e shkencës, artit, diskutimit dhe teknologjisë, ajo ka prirë në përleshje kulturore dhe në përdorimin e armëve të shkatërrimit në masë. Qytetërimi njerëzor kaçuar në ndotje dhe shkatërrim mjedisor, duke rezultuar në shfarosjen në masë të formave të tjera të jetës,<ref>{{cite journal |author=Pimm S, Raven P, Peterson A, Sekercioglu CH, Ehrlich PR |title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions |doi= 10.1073/pnas.0604181103 |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=103 |issue=29 |pages=10941–6 |year=2006 |pmid=16829570}}<br />*{{cite journal |author=Barnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB |title=Assessing the causes of late Pleistocene extinctions on the continents |journal=Science |volume=306 |issue=5693 |pages=70–5 |year=2004 |pmid=15459379 |doi=10.1126/science.1101476 }}</ref> që mund të përshpejtohet nga ngrohja globale në të ardhmen.<ref>{{cite journal |author=Lewis OT |title=Climate change, species-area curves and the extinction crisis |url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/711761513317h856/fulltext.pdf |format=PDF |journal=Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume=361 |issue=1465 |pages=163–71 |year=2006 |pmid=16553315 |doi=10.1098/rstb.2005.1712 }}{{Lidhje e thyer}}</ref>
 
== Habitati dhe popullsia ==