Dallime mes rishikimeve të "Shpikja"

5.097 bytes added ,  1 vit më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
(Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.1)
No edit summary
[[Skeda:Edison and phonograph edit2.jpg|parapamje|240px|[[Thomas Edison]] me [[Fonografia|fonografinë]]. Edison ishte një nga shpikësit më të frytshëm në histori, duke mbajtur 1.093 patenta amerikane në emrin e tij.]]
'''Shpikja''' është risi nëse nuk përmbahet në njohurinë e mëparshme. Për përcaktimin e
'''Shpikja''' është një pajisje, metodë, përbërje ose proces unik ose i ri. Procesi i shpikjes është një proces brenda një procesi të përgjithshëm të inxhinierisë dhe zhvillimit të produktit. Mund të jetë një përmirësim i një makinerie ose produkti ose një proces i ri për krijimin e një objekti ose një rezultati. Një shpikje që arrin një funksion ose rezultat krejtësisht unik mund të jetë një përparim rrënjësor. Punime të tilla janë të reja dhe jo të dukshme për të tjerët të aftë në të njëjtën fushë. Një shpikës mund të jetë duke ndërmarrë një hap të madh drejt suksesit ose dështimit.
risisë, detajet e njohurisë së mëparshme mund të shqyrtohen vetëm individualisht.Ajo bëhet nga shkencëtarë të ndryshëm të botës <ref name="KK200449">LIGJI PËR PATENTIM [http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_49_al.pdf Në amëzën assembly-kosova.org]{{Lidhje e thyer}}</ref>.
 
Disa shpikje mund të patentohen. Një [[Patenti|patentë]] mbron ligjërisht të drejtat e pronësisë intelektuale të shpikësit dhe pranon ligjërisht që një shpikje e pretenduar është në të vërtetë një shpikje. Rregullat dhe kërkesat për patentimin e një shpikje ndryshojnë sipas vendit dhe procesi i marrjes së një patente është shpesh i kushtueshëm.
 
Një kuptim tjetër i shpikjes është [[Shpikja kulturore|shpikja kulturore]], e cila është një grup inovativ i sjelljeve të dobishme shoqërore të adoptuara nga njerëzit dhe të transmetuara te të tjerët.<ref>{{Cite book |last=Saper, Craig J. |title=Artificial Mythologies : a Guide to Cultural Invention. |language=en |date=1997 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-8773-2 |oclc=437188488}}</ref> [[Instituti për Shpikjet Sociale]] mblodhi shumë ide të tilla në revista dhe libra.<ref>{{Cite book |last=Albery |first=Nicholas. |title=Best ideas : a compendium of social innovations : the latest ideas and award-winning schemes from the Institute for Social Inventions |language=en |date=1995 |publisher=Institute for Social Inventions |isbn=0-948826-37-1 |oclc=36969054}}</ref> Shpikja është gjithashtu një komponent i rëndësishëm i krijimtarisë artistike dhe të dizajnit. Shpikjet shpesh shtrijnë kufijtë e njohurive, përvojës ose aftësisë njerëzore.
 
==Llojet==
Shpikjet janë të tre llojeve: shkencore-teknologjike (përfshirë mjekësinë), sociopolitike (përfshirë ekonominë dhe ligjin), dhe humaniste, apo kulturore.
 
===Shpikje shkencore-teknologjike===
Shpikjet shkencore-teknologjike përfshijnë hekurudhat, [[Aeronautika|aviacionin]], [[Vaksinimi|vaksinimin]], hibridizimin, [[Antibiotika|antibiotikët]], astronautikën, [[Holografia|holografinë]], bombën atomike, informatikën, [[Interneti|Internetin]] dhe telefonat e mençur.
 
===Shpikje sociopolitike===
Shpikjet sociopolitike përmbajnë ligje, institucione dhe procedura të reja që ndryshojnë mënyrat e sjelljes shoqërore dhe krijojnë forma të reja të ndërveprimit dhe organizimit njerëzor. Shembuj përfshijnë [[Parlamenti|Parlamentin]] britanik, [[Kushtetuta|kushtetutën]] e SHBA-së, Unionin e Përgjithshëm të Bazave të Mançesterit (MB), Skautët e Djemve, [[Lëvizja ndërkombëtare e Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe|Kryqin e Kuq]], [[Lojërat Olimpike]], [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]], [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]] dhe [[Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut|Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut]], si dhe si lëvizje të tilla si [[Socializmi|socializmi]], [[Sionizmi|sionizmi]], [[E drejta e votës|të drejtën e votës]], [[Feminizmi|feminizmi]] dhe veganizmi për të drejtat e kafshëve.
 
===Shpikje humaniste===
Shpikjet humaniste përfshijnë kulturën në tërësinë e saj dhe janë po aq transformuese dhe të rëndësishme si çdo në shkencë, megjithëse njerëzit kanë tendencë t'i marrin ato si të mira. Në fushën e gjuhësisë, për shembull, shumë alfabete kanë qenë shpikje, siç janë të gjitha [[Neologjizma|neologjizmat]] ([[William Shakespeare]] shpiku rreth 1.700 fjalë). Shpikjet letrare përfshijnë epikën, [[Tragjedia|tragjedinë]], komedinë, [[Romani|romanin]], [[Soneti|sonetin]], [[Rilindja|Rilindjen]], neoklasicizmin, [[Romantizmi|Romantizmin]], [[Simbolizmi|Simbolizmin]], Estetizmin, [[Realizmi socialist|Realizmin socialist]], [[Surrealizmi|Surealizmin]], [[Postmodernizmi|postmodernizmin]] dhe (sipas Frojdit) [[Piskoanaliza|psikoanalizën]]. Ndër shpikjet e artistëve dhe muzikantëve janë pikturimi me vaj, shtypja, [[Fotografia|fotografia]], [[Filmi|kinemaja]], tonaliteti muzikor, atoniteti, [[Jazz|jazz]], [[Rock|rock]], [[Opera|opera]] dhe orkestra simfonike. Filozofët kanë shpikur logjikë (disa herë), [[Dialektika|dialektikë]], idealizëm, materializëm, [[Utopia|utopi]], [[Anarkizmi|anarkizëm]], [[Semiotika|semiotikë]], [[Fenomenologjia (filozofi)|fenomenologji]], [[Biheviorizmi|biheviorizëm]], [[Pozitivizmi|pozitivizëm]], [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] dhe [[Dekonstruksioni|dekonstruksion]]. Disa prej këtyre disiplinave, zhanreve dhe tendencave mund të duket se kanë ekzistuar përjetësisht ose kanë dalë spontanisht vetë, por shumica prej tyre kanë pasur shpikës.<ref>{{Cite journal |last=Epstein |first=Mikhail |date=2016-12-20 |title=INVENTIVE THINKING IN THE HUMANITIES |journal=Common Knowledge |language=en |volume=23 |issue=1 |pages=1–18 |doi=10.1215/0961754x-3692079 |issn=0961-754X}}</ref>
 
== Burimi i të dhënave ==
 
[[Kategoria:Shpikje| ]]
[[Kategoria:Krijimtari]]
 
[[Kategoria:Shkencë]]
 
{{cung}}