Ndryshimi mes inspektimeve të "Balshajt"

738 bytes added ,  1 muaj më parë
Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga Lladäm) dhe riktheu rishikimin 2154339 nga 185.106.120.141: informacion i gabuar
v
Etiketa: Reverted
(Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga Lladäm) dhe riktheu rishikimin 2154339 nga 185.106.120.141: informacion i gabuar)
Etiketa: Manual revert
 
'''Balshajt''' ose '''Ballshiqët''' (në [[Alfabeti cirilikSkeda:CoatOfArmsOfTheBalsics.png|alfabetinparapamje|upright=0.8|Stema cirilike Balshajve]]: ''Балшић'Balshajt', pl. ''Balšići'' / ''Балшићи''; edhe ''Bašići''; [[Gjuha latine|latinisht]]: ''Balsich'') kanë qenë një familje fisnike shqiptarearbërore që sundoi [[Principata e Balshajve|Principatën e Shkodrës]] <ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=304}}</ref><ref name="Shpuza"/><ref name="Frashëri"/><ref name="Clements">{{cite book|url=https://books.google.com/books?hl=it&id=zuYjAQAAIAAJ&dq=%22principality+of+Shkodra%22&focus=searchwithinvolume&q=%22principality+of+Shkodra%22|title=Clements' Encyclopedia of World Governments, Vol.10|last=Clements|first=John|publisher=Political Research, Incorporated|accessdate=20 March 2019|year=1992|page=31}}</ref><ref name="Pipa">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Mim5AAAAIAAJ&q=%22principality+of+Shkod%C3%ABr%22&dq=%22principality+of+Shkod%C3%ABr%22&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjT4oP45ZDhAhWh1aYKHSqWCXMQ6AEIJTAA|title=Studies on Kosova|last1=Pipa|first1=Arshi|last2=Repshiti|first2=Sami|publisher=East European Monographs|accessdate=20 March 2019|year=1984|isbn=9780880330473|page=12}}</ref> nga 1362 deri më 1421, gjatë dhe pas rënies së [[Perandoria Serbe|Perandorisë serbe]].
[[Skeda:CoatOfArmsOfTheBalsics.png|parapamje|upright=0.8|Stema e Balshajve]]
'''Balshajt''' ose '''Ballshiqët''' (në [[Alfabeti cirilik|alfabetin cirilik]]: ''Балшић'', pl. ''Balšići'' / ''Балшићи''; edhe ''Bašići''; [[Gjuha latine|latinisht]]: ''Balsich'') kanë qenë një familje fisnike shqiptare që sundoi [[Principata e Balshajve|Principatën e Shkodrës]]<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=304}}</ref><ref name="Shpuza"/><ref name="Frashëri"/><ref name="Clements">{{cite book|url=https://books.google.com/books?hl=it&id=zuYjAQAAIAAJ&dq=%22principality+of+Shkodra%22&focus=searchwithinvolume&q=%22principality+of+Shkodra%22|title=Clements' Encyclopedia of World Governments, Vol.10|last=Clements|first=John|publisher=Political Research, Incorporated|accessdate=20 March 2019|year=1992|page=31}}</ref><ref name="Pipa">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Mim5AAAAIAAJ&q=%22principality+of+Shkod%C3%ABr%22&dq=%22principality+of+Shkod%C3%ABr%22&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwjT4oP45ZDhAhWh1aYKHSqWCXMQ6AEIJTAA|title=Studies on Kosova|last1=Pipa|first1=Arshi|last2=Repshiti|first2=Sami|publisher=East European Monographs|accessdate=20 March 2019|year=1984|isbn=9780880330473|page=12}}</ref> nga 1362 deri më 1421, gjatë dhe pas rënies së [[Perandoria Serbe|Perandorisë serbe]].
 
Me origjinë nga Balëzi i [[Shkodrës]], pas shembjes së perandorisë së [[Stefan Dushani|Car Dushanit]], Balshajt shtinë në dorë disa qytete si Shkodra, [[Ulqini]] dhe [[Tivari]] dhe formuan një principatë të pavarur. Ata prenë çdo lidhje me oborrin e carit të ri serb, [[Stefan Uroshi|Stefan Uroshit]], i cili i konsideronte "rebelë" dhe i trajtonte si kundërshtarë të tij. Ky i fundit u përpoq t'i nxiste sundimtarët sllavë dhe [[Republika e Venedikut|Venedikun]] kundër Balshajve, kurse Venediku nga ana e tij nxiti dhe mbështeti kundër tyre sundimtarë sllavë si carin serb Stefan Uroshin.<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=301}}</ref>
 
Për të zgjeruar ambiciet e tyre bregdetare dhe për t'i forcuar lidhjet me Perëndimin, në vitin [[1369]] kaluan në ritin katolik, megjithatë, ata nuk dëtyruan vartësit e tyre ortodoks të bënin të njëjtën gjë kësodore duke u dëshmuar tolerantë ndaj besimeve tjera, për dallim prej mbretërve serbë që mëtonin të çrrënjosnin herezitë.<ref>Fine (1994), f. 362. </ref><ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=302}}</ref> madje ndihmuan që të ngrihej një manastir ortodoks në [[Ulqini|Ulqin]].<ref name=":3">{{Cite book|title=Shpikja e Mesjetës|last=Dani|first=Doan|publisher=Pika pa sipërfaqe|year=2016|isbn=9789928185303|location=Tiranë|pages=69}}</ref> Zotërimet e tyre u shtrinë nga [[Zeta]] (pjesë të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] të sotëm), pjesë të [[Kosovës]] dhe [[Shqipërisë]], por ndikimi i tyre shtrihej edhe në [[Çamëri|Çamërinë]] e sotme, duke bashkuar kësisoj pjesën më të madhe të trojve shqiptare në një zotërim. Së bashku me sundimtarë tjerë arbërshqiptarë luftuan kundër mbetjeve të perandorisë së [[Car Dushani|Car Dushanit]], duke u shkëputur mbretërvezhupanëve serbë Vukashin dhe Marko disa qytete që ata nuk arritën t'i rikthenin përkundër ndihmës që u erdhi nga [[Perandotria Osmane|osmanët]]. Në vitin [[1385]] ushtria e Balshajve u përball me [[Ushtria osmane|ushtrinë osmane]] në [[Beteja e Savrës|Savër]] duke pësuar disfatë. Si rrjedhojë humbën pjesën më të madhe të zotërimeve të tyre.
 
Mbi origjinën e tyre ka disa hipoteza por shumica e burimeve të sotme mbështesin origjinën shqiptare të tyre.
Mbi diplomacinë e tyre, Shuflaj konstaton se ashtu si [[Dukagjinët]] dhe [[Kastriotët]], Balshajt kishin kancelari sllave.<ref name=":1" /> Sipas studimeve të fundme, ndër dokumente zyrtare, përveç gjuhës sllavonike kishtare, përdorën edhe latinishten.<ref name=":4">{{Cite book|title=Reinstating the Ottomans: Alternative Balkan Modernities, 1800-1912|last=Blumi|first=Isa|publisher=Springer|year=2011|isbn=9780230119086|location=|pages=37-38}}</ref>
 
Origjina e tyre nuk njihet me saktësi, studiuesit shprehen me hipoteza të ndryshme asnjëra prej të cilave duket përfundimtare, megjithëse shumica e burimeve të sotme i përshkruajnë si familje [[Shqiptarët|arbërore]].
 
== Origjina ==
Qëndrimet ndaj origjinës së kësaj familjeje janë të shumta dhe autorë të ndryshëm shprehen me hipotezat e mëposhtmendryshme, asnjëra prej të cilave duket përfundimtare.<ref name=":4" /><ref name="Blumi">{{Cite book|title=Reinstating the Ottomans: Alternative Balkan Modernities, 1800-1912|last=Blumi|first=Isa|publisher=Springer|year=2011|isbn=9780230119086|location=|pages=37-38}}</ref> por pjesa më e madhe janë të mendimit se kanë origjinë shqiptare.<ref name="Xhufi2019"/>
 
====Hipoteza e origjinës shqiptare====
Në vitin 1398 përmendet një djalë i paligjshëm i Gjergj Balshës, i quajtur Zasso Albanesi. Në "Jetëshkrimin e Stefan Lazareviçit" nga kronisti sllav i shekullit XV, Konstantin Filozofi, Balshajt njihen "si zotër shqiptarë": (Бальша Арбанашьскыи господинь -Balša arbanašski gospodin). Dokumente të Republikës së Raguzës bëjnë fjalë për zakone shqiptare (costumi albanesi) të Balshajve. Edhe në shkrimet e vjetra serbe ndodhet trajta ''Balsha''- Балша (L.Stojanovic, Stari srpski rodoslovi i letopisi, Beograd, 1927, f.118, 225)<ref name="Xhufi2019">{{cite book|last1=Xhufi|first1=Pëllumb|title=Skënderbeu|year=2019|publisher=Dituria|pages=50}}</ref> Konsulli rus në [[Shkodra|Shkodër]] dhe [[Prizreni|Prizren]] gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], Ivan Stepanoviç Jastrebov, e lidh mbiemrin e familjes me toponimin ''Baleč'' (shq. ''Balec'') pranë Shkodrës, në Rrjoll.<ref>Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë 1985, [https://books.google.com/books?id=N5q4AAAAIAAJ p. 323]: "Whereas JS Jastrebov, when speaking of the Balshaj of Shkodra calls then Balesium, Balezza, Balezum, Balezo and adds that the Greeks in Dukel74 called them Barizi."</ref>
Gjuhëtari gjerman [[Gustav Weigand]] pandehte një prejardhje të përzier shqiptaro-vllehe kur pa që mbiemri Balsha figuronte në një listë të hershme mbiemrash shqiptarë në Rumani.<ref name="Malcolm">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GGQ_AQAAIAAJ&q=Bertrand|title=Kosovo: a short history|last=Malcolm|first=Noel|publisher=Macmillan|accessdate=5 May 2012|year=1998|isbn=978-0-333-66612-8|pages=62, 368}}</ref> [[Eqrem bej Vlora]], i prirë të besojë në pohimet e [[Charles du Fresne, sieur du Cange|Du Cange]] tek vepra ''Illyricum vetum et novum'' që për Balshajt shkruan "Quidam ex Albaniae proceribus cognomento Balsa" dhe të Orbinit "ex indigenis nobilibus Albaniae", sepse sipas tij vetëm një prejardhje shqiptare përputhet me veprën dhe sjelljen e Balshajve. Vlora gjithashtu pohon për pasuesit rumunë të Balshajve.<ref name="Vlora562" /> Sipas burimeve të përdorura nga historiani asokohe françeskan [[Athanas Gegaj]], Skënderbeu pohonte se ishte trashëgues i Balshajve, së paku kjo në dobi të centralizimit të fuqisë së tij.<ref>{{Cito web|url=http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_XIV_1938_10/|title=Diletantizem historik|date=tetor 1938|accessdate=16 prill 2018|website=bibliotekashkoder.com|publisher=[[Hylli i Dritës]] vj. XIV, nr. 10|last=Gegaj|first=P. Athanas|page=554}}</ref> Joseph Swire pohon që Balshajt formuan një shtet shqiptar dhe u përpoqën ta mbronin nga "hordhitë pushtuese" turke.<ref name="Swire">{{cite book|last1=Swire|first1=Joseph|title=King Zog's Albania|date=1937|publisher=R.Hale|location=Tirana|page=69|language=en|quote=While the Turkish tide was flowing into the Balkan Peninsula, while the Balsha Princes were striving to preserve from the invading hordes the Albanian state they had established}}</ref> Balshajt ishin shqiptarë edhe sipas autorit serb I.Bozic ("Nevera Vuka Brankovica", në "O Knjezu Lazaru", Krusevac, 1977).<ref name="Xhufi2019"/>
 
Për origjinë shqiptare flasin edhe dy studiues bashkekohorë, Gazmend Shpuza dhe Pranvera Bogdani,<ref name="Shpuza">{{cito lajm|last1=Shpuza|first1=Gazmend|title=Balshajt cliruan Kosoven|url=https://telegrafi.com/balshajt-cliruan-kosoven/|accessdate=14 April 2018|agency=Telegrafi|date=20 May 2017}}</ref> dhe në përgjithësi historiografia shqiptare mbështet hipotezën e prejardhjes shqiptare.<ref name="Iseni2008">{{cite book|author=Bashkim Iseni|title=La question nationale en Europe du Sud-Est: genèse, émergence et développement de l'indentité nationale albanaise au Kosovo et en Macédoine|url=https://books.google.com/books?id=gAdlqwCm_9sC&pg=PA60|year=2008|publisher=Peter Lang|isbn=978-3-03911-320-0|pages=60–}}</ref> Nga historianë bashkëkohorë të specializuar në fushën e mesjetës, konsiderohen sundimtarë shqiptarë. Më tej përmendet fakti që tek Balshajt qeverisja bëhej nga të tre vëllezërit: Strazimiri, Gjergji dhe Balsha II, të cilët nënshkruanin të tre së bashku dokumentet dhe përdornin të njëjtën vulë. Xhufi vë në dukje se institucioni i bashkëqeverisjes hasej edhe tek fisnikët tjerë shqiptarë dhe ishte karakteristik për familjet e mëdha patriarkale shqiptare. Si rezidenca të përkohshme u shërbenin Tivari, Ulqini, Shkodra dhe Vlora, kurse në muajt e verës shpërnguleshin në rezidencën e tyre në malësinë e Tivarit<ref>{{Harvnb|Xhufi|2002|p=301}}</ref>
 
Origjinën shqiptare sipas Shpuzës e konfirmon edhe toleranca fetare që treguan Balshajt pas konvertimit në katolikë, e cila dallonte nga intoleranca e tejskajshme e mbretërve serbë të cilët ishin të dhënë pas çrrënjosjes së herezive.<ref name="Shpuza"/>
*** [[Voisava Topia]]
{{Tree list/end}}
 
=== Diplomacia ===
Mbi diplomacinë e tyre, Shuflaj konstaton se ashtu si [[Dukagjinët]] dhe [[Kastriotët]], Balshajt kishin kancelari sllave.<ref name=":1" /> Sipas studimeve të fundme, ndër dokumente zyrtare, përveç gjuhës sllavonike kishtare, përdorën edhe latinishten.<ref name=":4">{{Cite book|title=Reinstating the Ottomans: Alternative Balkan Modernities, 1800-1912|last=Blumi|first=Isa|publisher=Springer|year=2011|isbn=9780230119086|location=|pages=37-38}}</ref>
 
== Referimet ==