Dallime mes rishikimeve të "Musa Qazimi"

v
ska përmbledhje të redaktimeve
v
'''Musa Qazimi''' (1864-1915) ishte udhëheqës i rebelëve [[Shqiptarët|shqiptarë]] [[Turqit|turkofilë]].<ref name="Frashëri2008">{{cite book|title=Historia e qytetërimit shqiptar: nga kohet e lashta deri ne fund të Luftës së Dytë Botërore|author=Kristo Frashëri|publisher=Akademia e Shkencave e Shqipërisë|year=2008|p=245}}</ref>  Ai ishte fillimisht kryetar i bashkisë Tiranë (1904-1908), pastaj myfti (1908-1913), dhe në fund prefekti i Tiranës (1913-1914). Në periudhën e trazuar pas [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë|shpalljes së pavarësisë]] nga Perandoria Osmane, ai ishte në fillim mbështetës i [[Xhonturqit|xhonturqve]], pastaj i [[Esad pashë Toptani|Esat Pashës]]. Pasi u ftoh me Esat Pashën, ai dezertoi dhe u bë lider në kryengritjen sektare, reaksionare<ref name=Rrapaj/> dhe pro-osmane kundër autoriteteve të shtetit të ri shqiptar. Ndërsa kreu zyrtar i lëvizjes ishte Haxhi Qamili dhe kreu i forcave të armatosura ishte Mustafa Ndroqi, Qazimi konsiderohet frymëzuesi ideologjik i lëvizjes,<ref name="Frashëri2008"/> dhe "udhëheqësi real" i rebelimit.<ref name="Dodona">{{cite book|url=http://dodonanews.net/levizja-dumbabiste-turkomane-e-musa-qazimi-levizje-antishqiptare-1914-prof-abas-ermenji/|title=Vendi që zë Skënderbeu në historinë e Shqipërisë|author=Abas Ermenji|date=January 14, 2018|publisher=Çabej|chapter=LEVIZJA DUMBABISTE (TURKOMANE) E MUSA QAZIMI, LEVIZJE ANTISHQIPTARE (1914)|p=369}}</ref> Pasi rebelimi u shtyp nga një aleancë e përbërë nga katolikët nga Mirdita, rezistenca lokale rezistencës, [[Shqiptarët në Kosovë|shqiptarët e Kosovës]] të udhëhequr nga [[Isa Boletini]] dhe disa vullnetarë të huaj, kryesisht nga [[Rumania]], ai u shpall fajtor për orkestrimin e masakrës që kishte ndodhur ndaj mbështetësve të lëvizjes kombëtare shqiptare, si dhe [[Bektashi|bektashinjve]] dhe të krishterëve. Qazimi u ekzekutua më 7 korrik 1915.<ref name="BakiuDervishi"/>
 
== Jeta e hershme ==
 
== Aleanca me Esat Pashë Toptanin ==
Pas pavarësisë së Shqipërisë, disa pronarë të mëdhenj tokash, së bashku me disa [[Ylema|klerikë myslimanë]] si Musa Qazimi, i mbetën besnik [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] dhe kishin frikë për humbjen e statusit të tyre të privilegjuar pas nënshkrimit të Traktatit të Londrës. Ata ruanin kontakte të ngushta me qeverinë [[Xhonturqit|Xhonturke]] në [[Stambolli|Stamboll]], e cila ende shpresonte të rivendoste sovranitetin osman mbi Shqipërinë. Xhonturqit dërguan agjentë për të nxitur frikën e tyre, me qëllim që të rikthenin Shqipërinë prapë nën Perandorinë Osmane.<ref name=Dodona/><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&pg=PA82|title=The Albanians: a modern history|last=Vickers|first=Miranda|authorlink=|date=|publisher=I.B. Taurus|accessdate=January 8, 2011|others=|month=|year=2006|origyear=1995|isbn=1-86064-541-0|editor=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=London|page=82|pages=|nopp=|at=|chapter=|chapterurl=|type=|format=|bibcode=|doi=|oclc=|id=|quote=The Young Turks ... still had hopes for restoring Ottoman suzerainty over Albania. They therefore sent agents to encourage insurrection...|ref=|separator=|postscript=|laysummary=|laydate=|lastauthoramp=|authormask=|coauthors=|firstn=|lastn=|authorn-link=|editorn-last=|editorn-first=|editorn-link=|trans-title=|trans-chapter=}}</ref>
 
Ata gjetën një aleat tek [[Esad pashë Toptani|Esat Pashë Toptani]], pinjoll i [[Toptanajt|familjes Toptani]]. Serbia ishte dakord për të mbështetur qeverinë e Esat Pashës financiarisht, madje edhe ushtarakisht nëse ishte e nevojshme. Në këmbim, Esat Pasha ra dakord për të neutralizuar një grup të madh prej rreth 20.000 kaçakëve shqiptarë të udhëhequr nga[[ Isa Boletini]],<ref>{{cite book|url=http://balkania.tripod.com/resources/history/kosovo_chronicles/index.html|title=The Kosovo Chronicles|last=Bataković|first=Dušan|authorlink=Dušan T. Bataković|date=|publisher=Knjižara Plato|accessdate=January 8, 2011|others=|month=|year=1992|origyear=|isbn=86-447-0006-5|editor=Ivan Čolović|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=Belgrade|page=|pages=|nopp=|at=|chapter=Albanian Incursions into Serbia|chapterurl=http://balkania.tripod.com/resources/history/kosovo_chronicles/kc_part2d.html|type=|bibcode=|doi=|oclc=|id=|quote=around 20,000 ethnic Albanians who fled Old Serbia and Macedonia found themselves on Albanian soil, while their leaders Hasan Pristina and Isa Boljetinac sat in the government at Valona. Austro-Hungarian and Italian emissaries and agents, mostly the clergy and teachers, suppressed Essad Pasha's influence and appealed to the ethnic Albanians to rise against the Serbs|ref=|separator=|postscript=|laysummary=|laydate=|lastauthoramp=|authormask=|coauthors=|firstn=|lastn=|authorn-link=|editorn-last=|editorn-first=|editorn-link=|trans-title=|trans-chapter=}}</ref> dhe për të ndihmuar Serbinë të fitojnë një pjesë të zonave bregdetare në veri të [[Drini i Zi|Drinit të Zi]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&pg=PA82|title=The Albanians: a modern history|last=Vickers|first=Miranda|authorlink=|date=|publisher=I.B. Taurus|accessdate=January 8, 2011|others=|month=|year=2006|origyear=1995|isbn=1-86064-541-0|editor=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=London|page=82|pages=|nopp=|at=|chapter=|chapterurl=|type=|format=|bibcode=|doi=|oclc=|id=|quote=Serbia had come to an understanding with Essad. ...Essad Pasha will be sent money, military plan calls for the complete annihilation ..... of Ismail Kemal, Isa Boletini and their friends,.... to undertake boundary rectification, in accordance with Serbia's wishes, up to the Black Drin.|ref=|separator=|postscript=|laysummary=|laydate=|lastauthoramp=|authormask=|coauthors=|firstn=|lastn=|authorn-link=|editorn-last=|editorn-first=|editorn-link=|trans-title=|trans-chapter=}}</ref>
 
Qazimi simpatizonte fuqishëm Esat Pashën dhe dëshirën e tij për një princ [[mysliman]] në Shqipëri, prandaj ai u bë aleat i franksionit të Esat Pashës.<ref name="Dodona"/> Kur Esat Pashë Toptani mori Tiranën, ai largoi prefektin e mëparshëm Refik Toptanin dhe vendosi Musa Qazimin në vendin e tij.<ref name=BakiuDervishi/>
 
Megjithatë, kur Esat Pasha u afrua me princin "[[Kaurri|kaurr]]" Vilhelm Vid, ai humbi mbështetjen e klerikëve myslimanë dhe klasës së pronarëve të tokave<ref name="Dodona"/>; kurse Musa Qazimi u armiqësua me të.<ref name=BakiuDervishi/> Esat Pasha luajti një rol të rëndësishëm në përgatitjen psikologjike të kryengritjes së ardhme ku Musa Qazimi do të luante një rol shumë të rëndësishëm.<ref name="Dodona"/>