Dallime mes rishikimeve të "Përdoruesi:EdonaKaj/Kuzhina antike romake"

ska përmbledhje të redaktimeve
v
Kolonitë romake i dhanë shumë ushqime Romës; qyteti merrte proshutë nga Belgjika, goca deti nga Britania, garum nga Mauritania, gjah të egër nga Tunizia, silfium (lazer) nga Cyrenaica, lule nga Egjipti, marule nga [[Kapadokia]] dhe peshq nga [[Ponti]] .<ref>Patrick Faas, ''Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome'', University of Chicago Press (2005), p. 27.</ref>
 
Dieta antike romake përfshinte shumë sende që janë elemente kryesore të gatimit modern italian . [[Gai Plin Sekundi|Plini Plaku]] shqyrtoi më shumë se 30 lloje [[ulliri]], 40 lloje [[Dardha|dardhe]], [[Ficus|fiq]]<nowiki/>i (vendas dhe të importuar nga Afrika dhe provincat lindore) dhe një larmi të gjerë [[Perimet|perimesh]] . {{Efn|Jacques André listed 54 cultivated and 43 wild vegetables in ancient Rome.<ref>André, Jacques. ''L'alimentation et la cuisine à Rome''. Paris: Les Belles Lettres, 1981.</ref>}} <ref>Phyllis Pray Bober, ''Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy'', University of Chicago Press (2001), pp. 187–188.</ref> Disa nga këto perime nuk janë më të pranishme në botën moderne, ndërsa të tjerët kanë pësuar ndryshime të rëndësishme. Karotat me ngjyra të ndryshme janë konsumuar, por jo në portokalli.<ref>Phyllis Pray Bober, ''Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy'', University of Chicago Press (2001), p. 188.</ref> Shumë lloje perimesh janë kultivuar dhe konsumuar.<ref name="PatrickFaas">Patrick Faas, ''Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome'', University of Chicago Press (2005), p. 209.</ref> Këto përfshinin selino, hudhër, disa llamba lulesh, [[lakra]]sh dhe [[Brassica|bronzi të]] tjera (të tilla si lakër jeshile dhe brokoli ), [[Sallata|marule]], fundër, [[Qepa|qepë]], [[Preshi|presh]], [[Shpargulli mjekësor|shparg]], [[Rrepa|rrepkë]], rrepë, pastinaka, karrota, panxhar, bizele jeshile, panxhar me gjethe të bardha, fasule franceze , kartona, ullinj dhe [[Trangulli|kastravec]] . Disa perime u ilustruan në reliev .<ref name="PatrickFaas_a">Patrick Faas, ''Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome'', University of Chicago Press (2005), pp. 209, 210–239, 362–371</ref> Patatja, [[domatja]] dhe speci djegës nga Bota e Re nuk ishin të disponueshme në kohën antike Romake, as [[misri]] (burimi modern i polentës ).
 
Sidoqoftë, disa ushqime të konsideruara karakteristike të kuzhinës moderne italiane nuk përdoreshin.<ref name="PhyllisPray">Phyllis Pray Bober, ''Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy'', University of Chicago Press (2001), p. 187.</ref> Në veçanti, [[spinaqi]] dhe [[patëllxhani]] u prezantuan më vonë nga [[Bota arabe|bota Arabe]], dhe [[Domatja|domatet]] dhe [[Capsicum|specat kapsakum]] u shfaqën vetëm në Evropë pas zbulimit të Botës së Re dhe Shkëmbimit Kolumbian . Romakët dinin për orizin, por ai ishte shumë rrallë i disponueshëm për ta. Kishte edhe pak fruta [[Citrus|agrumesh.]] Limonët ishin të njohur në Itali nga shekulli i dytë pas Krishtit, por nuk ishin kultivuar gjerësisht.<ref>Julia F. Morton, ''Lemon in Fruits of Warm Climates'', 1987 pp. 160–168|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/lemon.html#Description%7Cpublisher=Purdue University}</ref>
Në Romën e Lashtë, vera zakonisht përzihej me ujë menjëherë para se të pihej, pasi fermentimi nuk kontrollohej dhe shkalla e alkoolit ishte e lartë. Vera ndonjëherë rregullohej dhe "përmirësohej" nga prodhuesit e saj: ekzistonin udhëzimet për të bërë verë të bardhë nga e kuqja dhe anasjelltas, si dhe për shpëtimin e verës që niste të kthehej në uthull. Këto udhëzime, si dhe përshkrimet e hollësishme të vreshtarisë romake datojnë që nga viti 160 para Krishtit në tekstin e parë të njohur të shkruar në prozë latine.<ref>{{Cito web|last=Stilo|first=Aelius|title=Wine and Rome|url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/wine.html|access-date=11 December 2014|publisher=University of Chicago}}</ref>
 
Vera ishte gjithashtu me aromë të ndryshme. Për shembull, kishte ''pasum'', një verë e fortë dhe e ëmbël me rrush të thatë, për të cilën receta më e hershme e njohur është me origjinë Kartagjenase; ''mulsum'', një përzierje e freskët e verës dhe mjaltit ( sot quhet një kënaqësi); dhe konditum, një përzierje vere, mjalti dhe erëza të bëra paraprakisht dhe të pjekura. Një recetë specifike, Conditum Paradoxum, është për një përzierje të verës, mjaltit, piperit, [[Dafina (bimë)|dafinës]], hurmave, mastikës dhe shafranit, i gatuar dhe i ruajtur për përdorim të mëvonshëm. Një recetë tjetër kërkonte shtimin e ujit të detit, katranit dhe kolofonit në verë. Një udhëtar grek raportoi se pija ishte me sa duket një shije e fituar. Vera e thartë e përzier me ujë dhe barishte ( ''posca'' ) ishte një pije popullore për klasat e ulëta dhe një pjesë kryesore e racionit të ushtarëve romakë.<ref>{{Cite book|last=Dalby|first=Andrew|title=Posca|date=2003|work=Food in the Ancient World from A to Z|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-23259-3|page=270}}</ref>[[Birra]] ( ''cerevisia'' ) ishte e njohur por konsiderohej vulgare dhe ishte e lidhur me [[Barbarët|barbarë]] .
 
== Ëmbëlsirat ==