Dallime mes rishikimeve të "Gjuhët tokariane"

No change in size ,  2 muaj më parë
v
ska përmbledhje të redaktimeve
v
{{Kutia gjuhë|emri=Tokarianishtja <br> (e njogur edhe si Agnean-Kuchean)|shtetet=[[Karasahr#Historia|Agni]], [[Kucha#Historia|Kucha]], [[Turpan|Turfan]] dhe [[Loulan Kingdom|Krorän]]|dia1=Agnean (Tokarianishtja A)|dia2=Kuchean (Tokarianishtja B)|dia3=Kroränian (Tokarianishtja C)|linglist=xto|glotto=tokh1241}}
'''Gjuhët tokariane''' (disa herë ''Tokhariane''), e njohur gjithashtu si '''''Arsi-Kuçi''''' '(''Agnean-Kuchean''' ose '''Kuchean-Agnean,'''), janë një degë e shuar e [[Gjuhët indo-evropiane|familjes gjuhësore indo-evropiane]] që flitet nga banorët e Tarim Basen, Tokarianët.<ref name="DD">{{Cite book|last=Diringer|first=David|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042/page/n349/mode/2up|title=Alphabet A Key To The History Of Mankind|date=1948|pages=347–348}}</ref> Ato janë të njohura nga dorëshkrimet që datojnë nga shekulli V deri në VIII pas Krishtit, të cilat u gjetën në [[Oazi|qytete oaze]] në skajin verior të pellgut Tarim (tani pjesë e [[Sinkiang|Xinjiang]] në Kinën[[Kinë]]n veriperëndimore) dhe shkretëtirën Lop. Zbulimi i kësaj familje gjuhësore në fillim të shekullit të 20-të kundërshtonte idenë e mëparshme të përhapura të një ndarjeje lindje-perëndimore të familjes gjuhësore indo-evropiane në [[Gjuhët kentum dhe satem|izoglosin centum-satem]], dhe nxiti studimin e gjallëruar të familjes. Identifikimi i gabuar i autorëve me njerëzit ''Tokharoi'' të Bactria antike ( Tokharistan ), autorët e hershëm i quajtën këto gjuhë "Tokare". ''Ky emërim'' ka mbetur, megjithëse emrat Agnean dhe ''Kuchean'' janë propozuar si një zëvendësim.<ref>{{Cite journal|last=Namba Walter|first=Mariko|date=October 1998|title=Tokharian Buddhism in Kucha: Buddhism of Indo-European Centum Speakers in Chinese Turkestan before the 10th Century C.E.|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp085_tokharian_buddhism_kucha.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|volume=85|page=2-4}}</ref>
 
Dokumentet regjistrojnë dy gjuhë të lidhura ngushtë, të quajtur Tokarianishtja A (edhe ''Tokarianishtja Lindore,'' ''Agnean'' ose ''Turfanian)'' dhe Tokarianishtja B ''(Tokarianishtja Perëndimore'' ose ''Kuchean).'' Lënda e teksteve sugjeron që Tokarianishtja A ishte më arkaike dhe përdorej si [[Budizmi|gjuhë liturgjike [[Budizmi|Budiste]], ndërsa Tokarianishtja B flitej më aktivisht në të gjithë zonën nga Turfan në lindje deri në Tumshuq në perëndim. Një grup fjalësh huazimi dhe emrash që gjenden në dokumentet e Prakrit nga pellgu i Lop Nor janë quajtur Tokarianishtja C (''Kroränian''). Një zbulim i pretenduar i dhjetë teksteve nga Tokarianishtja C të shkruara në shkrimin Kharoṣṭhī është diskredituar.<ref name="adams-tocharian-c-again">{{Cito web|last=Adams|first=Douglas Q.|title='Tocharian C' Again: The Plot Thickens and the Mystery Deepens|url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=44503|access-date=25 September 2019|website=Language Log}}</ref>
 
Dorëshkrimet më të vjetra ekzistuese në Tokarianishten B datohen tani në shekullin V ose madje në fund të shekullit të 4 pas Krishtit, duke e bërë Tokarianishten një gjuhë të Antikitetit të Vonë bashkëkohore me [[Gjuha gotike|Gotiken]], [[Armenishtja klasike|Armenishten Klasike]] dhe [[Irlandishtja primitive|Irlandishten Primitive]].<ref>{{Cite book|last=Kim|first=Ronald I.|title=100 Jahre Entzifferung des Hethitischen. Morphosyntaktische Kategorien in Sprachgeschichte und Forschung. Akten der Arbeitstagung der Indogermanischen Gesellschaft vom 21. bis 23. September 2015 in Marburg|date=2018|publisher=Reichert Verlag|editor-last=Rieken|editor-first=Elisabeth|location=Wiesbaden|page=170 (footnote 44)|chapter=One hundred years of re-reconstruction: Hittite, Tocharian, and the continuing revision of Proto-Indo-European|access-date=13 September 2019|chapter-url=https://www.academia.edu/37844928}}</ref>
 
[[Skeda:IE1500BP.png|majtas|parapamje| Përhapja gjeografike e [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]]]]
 
== Referime ==
{{reflist}}
 
== Lidhje të jashtme ==
 
* [http://www.omniglot.com/writing/tocharian.htm Alfabeti Tokarian (nga Omniglot)]
* Teksti Thesaurus Indogermanischer- und Sprachmaterialien (TITUS):
* {{Cito web|last=Kim|first=Ronald I.|year=2012|title=Introduction to Tocharian|url=http://enlil.ff.cuni.cz/system/files/tocharian.pdf|publisher=Institute for Comparative Linguistics, Charles University}}
* [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/lng-toc.html glototekë - Gramatikat antike indo-evropiane në internet], një koleksion në internet i videove hyrëse për gjuhët antike indo-evropiane prodhuar nga Universiteti i Göttingen
 
== Referime ==
{{reflist}}
 
[[Kategoria:Gjuhët indo-evropiane]]
[[Kategoria:Gjuhë të vdekura]]