Dallime mes rishikimeve të "Fatimitët"

5.474 bytes added ,  11 muaj më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
[Redaktim i kontrolluar][Redaktim i kontrolluar]
v (Smallem: Përmirësime teknike dhe rregullime të gabimeve me referimet: (-(\{\{\s*cit[aeio][^\}]*)\|[^=]+=\s*([\|\}]) +\1\2))
No edit summary
Etiketa: Disambiguation links
{{Shtet historik
[[Skeda:White flag 3 to 2.svg|parapamje|Flamuri Fatimid]]
| EMRI_SHQIP = Kalifati Fatimid
'''Fatimidët''' ishin një dinasti [[egjipti]]ane-[[arab]]e e cila arriti të themeloi një [[Hilafeti|hilafet]] [[Shiitët|islam Shii]] që përfshinte një zonë të madhe të [[Afrika veriore|Afrikës]] së [[Afrika veriore|Veriut]], nga [[Deti i Kuq]] në lindje deri në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] në perëndim. Si një dinasti me origjinë [[Arabët|arabe]] <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=UgQMX0kELGAC&pg=PA43&dq=fatimid+arab+origin#v=onepage&q=fatimid%20arab%20origin&f=false|title=Ethnicities, Community Making, and Agrarian Change: The Political Ecology of a Moroccan Oasis|last=Ilahiane|first=Hsain|date=2004|publisher=University Press of America|isbn=9780761828761|page=43|language=en}}</ref> sundoi nëpër [[Deti Mesdhe|Mesdhe]], brigjet e Afrikës dhe në fund e bëri [[Egjipti|Egjiptin]] qendër të hilafetit. Në kulmin e saj, hilafeti përfshinte edhe zona të ndryshme të [[Magrebi|Magrebit]], [[Sudani|Sudanit]], [[Siçilia|Sicilisë]], [[Levanti|Levantit]] dhe Hixhazit.
| EMRI_NË_GJUHËN_VENDASE = الخلافة الفاطمية <br/> ''al-Ḫilāfa al-Fātimiyya''
| VITI_KRIJIMI = 909
| VITI_SHPËRBËRJA = 1171
| FLAMURI_FIGURA = White flag 3 to 2.svg
| FLAMURI_ARTIKULLI = Ngjyra e dinastisë fatimide ishte e bardha, në kundërshtim me të zezën [[Kalifati Abasid|abaside]], ndërsa pankartat e kuqe dhe të verdha lidheshin me personin e kalifit fatimid.
| HARTA = Fatimid.jpg
| PËRSHKRIMI_HARTËS = Evolucioni i shtetit Fatimid
| KRYEQYTETI = {{Plainlist}}
* [[Raqqada]] <small>(909–921)</small>
* [[Mahdia]] <small>(921–948)</small>
* [[Mansouria, Tunizi|el-Mansurije]] <small>(948–973)</small>
* [[Kajro]] <small>(973–1171)</small>
| GJUHË_TË_FOLURA = [[Arabishtja klasike]] (zyrtare) <br/> [[Gjuha berbe]] <br/> [[Gjuha kopte|Koptisht]] <br/> [[Dialektet judeo-arabe]]
| VALUTA = [[Dinari]]
| HISTORIA_M1 = Rënia e [[Aglabidët|Aglabidëve]]
| HISTORIA_D1 = 5 janar 909
| HISTORIA_M2 = [[Pushtimi fatimid i Egjiptit]] dhe themelimi i Kajros
| HISTORIA_D2 = 969
| HISTORIA_M3 = Rënia nga Salahudini
| HISTORIA_D3 = 17 shtator 1171
| SIPËRFAQJA_1 = 4,100,000
| SIPËRFAQJA_1_VITI = 969
}}
'''Kalifati Fatimid''' ([[Gjuha arabe|Arabisht]]: الخلافة الفاطمية, ''al-Ḫilāfa al-Fātimiyya'') ishte një [[Kalifati|kalifat]] [[Islami Shi'i|shiit]] [[Ismailizmi|ismailit]] që përfshinte një zonë të madhe të [[Afrika veriore|Afrikës së Veriut]], nga [[Deti i Kuq]] në lindje deri në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] në perëndim. Fatimidët, një dinasti me origjinë arabe,<ref>{{cite book|last= Ilahiane|first= Hsain|author-link= Hsain Ilahiane|title= Ethnicities, Community Making, and Agrarian Change: The Political Ecology of a Moroccan Oasis|url= https://books.google.com/books?id=UgQMX0kELGAC&pg=PA43|year= 2004|publisher= University Press of America|language= en|isbn= 978-0-7618-2876-1|page= 43}}</ref> e gjurmojnë prejardhjen e tyre tek vajza e [[Muhamedi]]t, [[Fatimah]] dhe burri i saj [[Aliu|Ali ibn Ebi Talib]], [[Imameti (doktrina Shiite)|imami]] i parë shiit. Fatimidët u pranuan si imamët e ligjshëm nga komunitete të ndryshme [[Ismailizmi|ismaili]], por edhe në shumë vende të tjera myslimane, duke përfshirë [[Persia|Persinë]] dhe rajonet ngjitur.<ref>Daftary, 1990, pp. 144-273, 615-59; Canard, “Fatimids,” pp. 850-62</ref> <ref>[https://books.google.co.uk/books/content?id=h8BmAAAAMAAJ&pg=PA67&img=1&pgis=1&dq=Kabylia&sig=ACfU3U31Ek2O3b4jr03AK900eC_mlN2CfA&edge=0 Ibn Khaldun: The Birth of History and the Past of the Third World: Pg 67]</ref> Me origjinë gjatë [[Kalifati Abasid|Kalifatit Abasid]], Fatimidët pushtuan Tunizinë dhe themeluan qytetin "[[Mahdia|el-Mahdije]]" (arabisht: المهدية‎). Dinastia shiite sundoi territoret përgjatë bregut të Mesdheut të Afrikës dhe përfundimisht e bëri Egjiptin qendrën e kalifatit. Në kulmin e tij, kalifati përfshinte – përveç Egjiptit – zona të ndryshme të [[Magrebi]]t, [[Sudani]]t, [[Siçilia|Siçilisë]], [[Levanti]]t dhe [[Hixhazi]]t.
 
Fatimidët pretendonin prejardhjen nga Fatimeja, vajza e [[Pejgamberët në Islam|profetit islam]] [[Muhamedi|Muhamed]]. Dinastia u themelua në vitin 909 të erës sonë nga kalifi [[Abdallah al-Mahdi Billah]], i cili e legjitimoi pretendimin e tij nëpërmjet prejardhjes nga Muhamedi me anë të vajzës së tij dhe burrit të saj [[Aliu]]t, [[Imameti (doktrina Shiite)|imamit]] të parë shiit, prandaj emri arabisht: فاطمي‎, romanizuar: ''fāṭyy'' , ndezur. 'mbiemër relativ i "Fāṭima"'. Midis 902 dhe 909 themelimi i shtetit Fatimid ishte realizuar nga [[Berberët]] [[Kutama]], pushtimi i të cilëve i [[Ifriqiya]] rezultoi në themelimin e Kalifatit.<ref>{{Cite book|last=Nanjira|first=Daniel Don|url=https://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&pg=PA92|title=African Foreign Policy and Diplomacy from Antiquity to the 21st Century|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37982-6|pages=92|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fage|first=J. D.|url=https://books.google.com/books?id=MN4EAQAAIAAJ&q=%22the+kutama+berbers+from+little+kabylia,+conquered+ifriqiya%22|title=An Atlas of African History|date=1958|publisher=E. Arnold|pages=11|language=en}}</ref> Pas pushtimit të Ifriqiya, mbretëria e Rustamidëve ishte pushtuar gjithashtu në rrugën për në Sijilmasa, ku Abdallāh al-Mahdi Billa, i cili në atë kohë ishte i burgosur, u lirua dhe më pas u pranua si Imam i lëvizjes, duke u bërë kalifi i parë dhe themeluesi i dinastia sunduese. Në vitin 921, qyteti [[Mahdia|el Mehdije]] u krijua si kryeqytet. Në vitin 948, ata e zhvendosën kryeqytetin e tyre në [[Mansour, Tunizi|el-Mansurije]], afër Kairouan. Në vitin 969, ata pushtuan Egjiptin dhe në 973 vendosën [[Kajro]]n si kryeqytetin e kalifatit të tyre. Egjipti u bë qendra politike, kulturore dhe fetare e perandorisë së tyre, e cila zhvilloi një kulturë të re dhe "indigjene arabe".
 
Kalifët Fatimidë i përkisnin degës ismaili të Islamit Shi'it, ashtu si edhe udhëheqësit e dinastisë. Ekzistenca e kalifatit shënoi të vetmen herë kur pasardhësit e Aliut dhe Fatimes u bashkuan në çfarëdo shkalle (përveç periudhës së fundit të [[Kalifati Rashidun|Kalifatit Rashidun]] nën vetë Aliun nga viti 656 deri në vitin 661). Emri "fatimid" i referohet Fatimes dhe autorët orientalistë ndonjëherë përdorin termin e veçantë Fatimi (ose "Fatimite") për t'iu referuar subjekteve të kalifatit.
 
Pas pushtimeve të tij fillestare, kalifati shpesh lejoi një shkallë të tolerancës fetare ndaj sekteve joshiite të Islamit, si dhe ndaj [[Jehudët|jehudëve]] dhe [[Krishterët|krishterëve]]. Megjithatë, udhëheqësit e saj bënë pak përparim në bindjen e popullsisë egjiptiane për të adoptuar besimet e saj fetare.
 
Gjatë fundit të shekullit të njëmbëdhjetë dhe të dymbëdhjetë, kalifati Fatimid ra me shpejtësi dhe në vitin 1171, [[Saladini]] pushtoi territorin e tij. Ai themeloi [[Dinastia Ejubide|dinastinë Ejubid]] dhe inkorporoi shtetin Fatimid në sferën nominale të autoritetit të [[Kalifati Abasid|Kalifatit Abasid]].
 
== Shih edhe ==
<references />
 
[[Kategoria:Dinasti ismailiste]]
[[Kategoria:Vende të mëparshme në Azi]]
[[Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë]]
[[Kategoria:Ismailizmi]]
[[Kategoria:Islami Shi'i]]
[[Kategoria:Shtete dhe territoreshuarathemeluara Evropë909]]
[[Kategoria:DinastiShtete myslimanedhe territore të shpërbëra më 1171]]
 
{{Cung/livadhi}}