Ndryshimi mes inspektimeve të "Hafiz Ibrahim Dalliu"

ska përmbledhje të redaktimeve
(Faqe e re: Teologu, përkthyesi, poeti, publicisti, mësuesi e patrioti Hafiz Ibrahim Dalliu, lindi më 1878 në një familje të nderuar e me tradita fetare. Ndjenjat fetare ia ushqyen prindërit ...)
 
Hafiz Ibrahim Dalliu (lindi më 1878), teologë, përkthyes, poet, publicist, mësues dhe aktivist shqiptar.
Teologu, përkthyesi, poeti, publicisti, mësuesi e patrioti Hafiz Ibrahim Dalliu, lindi më 1878 në një familje të nderuar e me tradita fetare. Ndjenjat fetare ia ushqyen prindërit qysh në fëmijëri, më vonë gjatë procesit të studimeve në Stamboll, Ibrahimi i ri u pajis me një kulturë të shëndoshë islame dhe kombetare e qytetare dhe që nga kjo kohë ai e përcaktoi rrugën e vet të një ndjekesi të vendosur të Islamit e të një mbrojtësi konsekuent të çështjes së Shqipërisë.
 
Hafiz Ibrahim Dalliu, lindi në një familje fetare. Si fëmijë u edukua në frymën fetare të familjes dhe duke ndjekur këtë rrugë vendosi të studionte në Stamboll. Gjatë këtyre studimeve, Ibrahimi në frymen islame u aktivizua për çështjen kombëtare shqiptare.
Hafiz Dalliu mendonte se funksionarët e Xhamisë dhe të gjithë besimtarët muslimanë kishin nevojë të menjëhershme për literaturë fetare në gjuhën shqipe, prandaj nxitonte qysh kur ishte në auditorët e shkollës që fillimisht djemve e vajzave t'u shkrimin e leximin e shqipes dhe për këtë sapo u kthye në atdhe, me shumë zell mori përsipër detyrën e mësuesit në një nga shkollat e para të Tiranës (1901), me gjithë vështirësitë e shumta e pa u shkëputur nga detyra e imamit në faltoret e qytetit të lindjes.
 
HafizNë këtë drejti Dalliu, mendonte se funksionarët e Xhamisë dhe të gjithë besimtarët muslimanë kishin nevojë të menjëhershme për literaturë fetare në gjuhën shqipe, prandaj nxitonte qysh kur ishte në auditorët e shkollës që fillimisht djemve e vajzave t'u mësoonte shkrimin e leximin e shqipes dhe për këtë sapo u kthye në atdhe, me shumë zell mori përsipër detyrën e mësuesit në një nga shkollat e para të Tiranës (1901), me gjithë vështirësitë e shumta e pa u shkëputur nga detyra e imamit në faltoret e qytetit të lindjes.
Në formimin me ndjenja patriotike te Dalliu ndikoi bashkëpunimi me atdhetarë shqiptare. Në librin e tij "Patriotizma në Tiranë", autori ka përmendur mbi 150 burra aktivistë e veprimtarë të vendosur të kombit. Këta qenë motivet që Hafiz Dalliu u zgjodh delegat i Tiranës në Kongresin e Elbasanit më 1909, ku u vendos hapja e Shkollës Normale (e para shkollë e mesme pedagogjike në gjuhën shqipe në Shqipëri) e ku Dalliu u emërua mësues i kësaj shkolle të re ku A.Xhuvani shkruan nder te tjera qe shkolla e normalen ka ne themelin esaj djersen dhe kontributin e H.Ibrahim Dalliut . Mirëpo këto bindje e qëndrime 'heretike' të një shqiptari të përkushtuar e çuan Hafiz Dalliun në burgje mizore deri në dënimin kapital dhe përndjekje të egra. U desh ndërhyrja e miqve dhe e shokëve si Hasan Prishtina, Mihal Grameno etj, që e detyruan gjyqësore ta nxirrte nga burgu. E gjithë jeta e Hafizit është e ngjeshur me ndjekje policore sepse ai luftonte padrejtësitë dhe mbronte interesat e Shqipërisë. Pas Luftës II Botërore u emërua mësues në Medresesnë e Përgjithshme të Tiranës për lëndët e Besimit Islam.
 
Në formimin me ndjenja patriotike te Dalliu ndikoi bashkëpunimi me atdhetarë shqiptare. Në librin e tij "''Patriotizma në Tiranë''", autori ka përmendur mbi 150 burra aktivistë e veprimtarë të vendosur të kombit. Këta qenë motivet që Hafiz Dalliu u zgjodh delegat i Tiranës në [[Kongresi i Elbasanit|Kongresin e Elbasanit]] më 1909, ku u vendos hapja e Shkollës Normale (e para shkollë e mesme pedagogjike në gjuhën shqipe në Shqipëri) e ku Dalliu u emërua mësues i kësaj shkolle të re ku A. Xhuvani shkruan, nderndër te tjera, qe shkolla e normalen''Normalja'' ka ne themelin esaje saj djersendjerseën dhe kontributin e H.Hafiz Ibrahim Dalliut . Mirëpo këto bindje e qëndrime 'heretike' të një shqiptarinjeriu të përkushtuar e çuan Hafiz Dalliun në burgje mizore deri në dënimin kapitaldënim dhe përndjekje të egra. U desh ndërhyrja e miqve dhe e shokëve si Hasan Prishtina, Mihal Grameno etj, që e detyruan gjyqësoregjykatën ta nxirrte nga burgu. E gjithë jeta e Hafizit është e ngjeshur me ndjekje policore sepse ai luftonte padrejtësitë dhe mbronte interesat e Shqipërisë. Pas Luftës II Botërore u emërua mësues në Medresesnë e Përgjithshme të Tiranës për lëndët e Besimit Islam.
 
E gjithë jeta e Dalliut, është e ngjeshur me ndjekje policore si pasojë e veprimeve të tij kundrejt padrejtësitë dhe veprimeve për mbrojen e interesave të Shqipërisë. Pas Luftës II Botërore u emërua mësues në Medresenë e Përgjithshme të Tiranës për lëndët e ''Besimit Islam''.
 
Zhvillimet politike-shoqërore që u vërtetuanvendin tonëShqipëri, pas Luftësluftës, në fundin e vitit 1944, ndryshuan strukturën sociale e të gjitha fushave të jetës në qytet e në fshat, në sistemin ekonomik, arsimor.., etj. deri në raportin e marrëdhënieve të individit me të tjerët. Vendosja e diktaturës së shtetit monist cenonte interesat e të gjitha shtresave dhe të drejtat e masave popullore, prandaj Hafiz Dalliu nuk mund të pajtohej me regjimin ateist, komunist e diktatorial dhe pikëpamjet e tij i shprehte hapur qoftë edhe përpara nxënësve gjatë orës së mësimit. Ai nuk mund ta mendonte shtetin të tillë që merr nëpër këmbë të drejtat më elementare të qytetarëve, ndërgjegjen dhe bindjet e tyre fetare. Eshtë thënë se atje ku ishin ngjarjet e mëdha të vendit, atje gjendej dhe Hafiz Dalliu. Vetë Hafiz Dalliu thoshte: "... Përderisa në vendin tonë do të dominojnë e do të administrojnë njerëz që nuk kanë menduar në të mirë të Atdheut, unë do të jem në opozitë...".
 
{{POV}}
 
Zhvillimet politike-shoqërore që u vërtetuan në vendin tonë pas Luftës, në fundin e vitit 1944, ndryshuan strukturën sociale e të gjitha fushave të jetës në qytet e në fshat, në sistemin ekonomik, arsimor... deri në raportin e marrëdhënieve të individit me të tjerët. Vendosja e diktaturës së shtetit monist cenonte interesat e të gjitha shtresave dhe të drejtat e masave popullore, prandaj Hafiz Dalliu nuk mund të pajtohej me regjimin ateist, komunist e diktatorial dhe pikëpamjet e tij i shprehte hapur qoftë edhe përpara nxënësve gjatë orës së mësimit. Ai nuk mund ta mendonte shtetin të tillë që merr nëpër këmbë të drejtat më elementare të qytetarëve, ndërgjegjen dhe bindjet e tyre fetare. Eshtë thënë se atje ku ishin ngjarjet e mëdha të vendit, atje gjendej dhe Hafiz Dalliu. Vetë Hafiz Dalliu thoshte: "... Përderisa në vendin tonë do të dominojnë e do të administrojnë njerëz që nuk kanë menduar në të mirë të Atdheut, unë do të jem në opozitë...".
 
Mirëpo ky lloj qëndrimi nuk i pëlqente diktaturës së kuqe, prandaj e arrestuan e burgosën dhe e torturuan pa asnjë argument ligjor; pas disa muaj mundimesh në duart e persekutorëve të birucave (nëpër qelitë e burgut), e liruan për mungesë faktesh dhe del nga burgu i sëmurë, i dobësuar sa nuk qëndronte dot në këmbë dhe për pasojë vdes në shkurt te vitin 1952.
 
Harmonizimi i veprimtarisë së tij të larmishme dhe botëkuptimit me prirje idealiste në një linjë të unifikuar te Hafiz Ibrahim Dalliu, është në radhë të parë një dhunti që vetë Zoti xh.sh. i dhuron pa masë një kategorie të veçantë njerëzish, të cilët dallohen prej të tjerëve nga shpirti i tyre i madh e i pakursyer, iu dhuron atyre që bëjnë më shumë për të tjerët sesa për vetveten.
* * *
 
Harmonizimi i veprimtarisë së tij të larmishme dhe botëkuptimit me prirje idealiste në një linjë të unifikuar te Hafiz Ibrahim Dalliu, është në radhë të parë një dhunti që vetë Zoti xh.sh. i dhuron pa masë një kategorie të veçantë njerëzish, të cilët dallohen prej të tjerëve nga shpirti i tyre i madh e i pakursyer, iu dhuron atyre që bëjnë më shumë për të tjerët sesa për vetveten.
 
Me Madhnin e Tij, kë don, Allahu xh.sh. e drejton në rrugën e mbarëisë. "... Jehdi men jeshau ila siratin mustekim..." (Kurani,) Eshtë thënë se bujaria i hap besimtarit musliman rrugën e Parajsës. Edhe Hafizi i tillë ishte. Ai nuk kurseu as pasurinë, as fuqitë fizike e as intelektin e tij me atë horizont të gjerë kulturor në të mirë të Islamit, në të mirë të Shqipërisë. H. I. Dalliu ishte i bindur se pa një shtet të stabilizuar, të qetë, të pasur e të sigurtë njeriu nuk mund të ushtrojë besimin fetar. Tek ai gjejmë të ngjizura në një ekuacion faktorët e binomit FE - ATDHE si zgjidhja më e mirë dhe e garantuar, ku asnjëra nga të dy kufizat nuk qëndron dot pa tjetrën.
 
Shkrirja në një front të vetëm të përpjekjeve për përparimin dhe konsolidimin e Islamit me luftën për çështjen kombëtare, pa zvogëluar rëndësinë e njërës në kurriz të tjetrës dhe pa i dhënë njërës më shumë prioritet se tjetrës, në këta motive konsistonte sekreti i mundit plot vetmohim i Hafiz Ibrahim Dalliut, mishërim i binomit "Fe-Atdhe" që bashkëjetojnë në të njëjtën kohë e vend e asnjëra nuk e përjashton tjetrën. Shqipëria dhe Islami janë dy nocione që detyrimisht qëndrojnë pranë njëri-tjetrit. I madhi Faik Konica ka thënë: "TE MOS ISHTE ISLAMI, POPULLI SHQIPTAR DO TE ISHTE SHUME ME TEPER NE NUMER POR JO SHQIPTAR". (Nënvizimet dhe kapitalet janë tonat, F.K.) Fjalë lapidare që sigurisht meritojnë të shkruhen me shkronja të mëdha.
==Veprimtaria letrare==
 
Hafiz Dalliu me shkrimet e tij u përpoq që të hapte shtigje drite në mendjet e në ndërgjegjen e bashkëatdhetarëve, në atë periudhë tranzicioni dhe tepër kritike të historisë së kombit shqiptar të mbetur pa përkrahje e pa mbrojtje, mes armiqsh të shumtë e të pangopur. Të flasësh për Hafiz Dalliun nuk është asnjëherë e tepërt, porse për të njohur më mirë këtë figurë madhore islame, këtë luftëtar trim të shqiptarizmës, këtë poet gojëmjaltë të vargut shqip, gjithsecili në mënyrën e vet do të arrijë vetëm duke njohur shkrimet e këtij mësuesi veteran. Për këtë qëllim po sjellim fare shkurt subjektet e disa prej veprave të tij fetare e letraro-patriotike:
 
Pas vendosjes së pluralizmit në Shqipëri janë bërë studime e hulumtime serioze për dijetarë e atdhetarë të veshur me petkun e nderuar fetar; janë botuar monografi, artikuj gazetash e studime të posaçme shkencore e veprimtari të tjera për aktivistë të shquar si: Haxhi Vehbi Dibra, Hafiz Ali Korça, Said Najdeni, Ferid Vokopola etj.
 
==Tituj të veprave==
Le të shpresojmë që edhe një monografi për Hafiz Ibrahim Dalliun të dalë sa më parë në dritë.
a):: ''''Veprat fetare''''
 
·* ''Texhvidi'' (Rregullat e leximit të Kuranit), botuar më 1921.
Krijimtaria e Hafiz Ibrahim Dalliut
·* ''Ilmihali'' (Mësime të Fesë Islame).
 
·* ''Dhanti e Ramazanit'', botimi i parë 1921.
a) Veprat fetare
·* ''Ajka e kuptimeve të Kur'ani Qerimit'' (U botuan vetëm shtatë xhuze, pjesa tjetër mbeti pa u botuar).
 
·* ''E lemja dhe jeta e të madhit Muhamed a.s.'' , 6143 vargje, 1934.
· Texhvidi (Rregullat e leximit të Kuranit), botuar më 1921.
·* C''Ç'është Islamizmi'', 1935.
· Ilmihali (Mësime të Fesë Islame).
·* ''Udha Muhamedane (Tarikati muhamedije) e Muhamed Bergjiviut'', përkthyer nga Dalliu dhe botuar më 1936. Ribotuar më 2000 nga AIITC.
· Dhanti e Ramazanit, botimi i parë 1921.
* ''Besimet e muselmanëve'', në vargje. Botimi IV më 1937.
· Ajka e kuptimeve të Kur'ani Qerimit (U botuan vetëm shtatë xhuze, pjesa tjetër mbeti pa u botuar).
* ''Libri i së falmes'', botuar më 1937.
· E lemja dhe jeta e të madhit Muhamed a.s., 6143 vargje, 1934.
b) ::'''''Krijimtari artistike e studime historike'''''
· C'është Islamizmi, 1935.
·* ''Grenxat e kuqe të Tiranës'', poem satirik në vargje, 1915.
· Udha Muhamedane (Tarikati muhamedije) e Muhamed Bergjiviut, përkthyer nga Dalliu dhe botuar më 1936. Ribotuar më 2000 nga AIITC.
·* Besimet''Dokrrat e muselmanëvehinit'', satirë në vargje. Botimi IV më, 19371922.
·* Libri''Patriotizma i së falmesTiranë'', botuar më 19371930.
c) ::'''''Publicistikë'''''
 
·* ''Gazeta "Dajti"'' 1924.
b) Krijimtari artistike e studime historike
·* ''Gazeta "Dajti në gaz"''.
 
· Grenxat e kuqe të Tiranës, poem satirik në vargje, 1915.
· Dokrrat e hinit, satirë në vargje, 1922.
· Patriotizma në Tiranë, botuar më 1930.
 
c) Publicistikë
 
[[Kategoria:Teologë]]
· Gazeta "Dajti" 1924.
· Gazeta "Dajti në gaz".