Ndryshimi mes inspektimeve të "Sporti"

334 bytes added ,  10 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
v (roboti shtoj: new:कासा)
{{shkronja}}
{{Portal|Sport}}
'''Sporti''' është veprimtari njerëzore qëllimi i së cilës është argëtimi dhe zhvillimi apo krahasimi i aftësive psiqike dhe fizike. Sporti në histori na jep të dhëna te rëndësishme mbi ndryshimet shoqërore te cilat me kalimin e shekujve kane ndikuar mbi konceptimin e sportit ne varesi te kulturave te ndryshme. Sporti si aktivitet qe perfshin aftesite fizike e mendore te njeriut, me qellim për ti ushtruar dhe permiresuar vazhdimisht, e për ti perdorur me pas ne nje menyre me frytdhenese na jep idenë se sporti është pothuajse aq antik sa edhe zhvillimi i inteligjences se njeriut. Për njeriun primitiv aktiviteti fizik, ishte vetem nje menyre shume e dobishme për te zjgeruar njohjet e tij mbi natyren.
 
'''Sporti''' është veprimtari njerëzore qëllimi i së cilës është argëtimi dhe zhvillimi apo krahasimi i aftësive psiqikepsikike dhe fizike. Sporti në histori na jep të dhëna te rëndësishme mbi ndryshimet shoqërore te cilat me kalimin e shekujve kanekanë ndikuar mbi konceptimin e sportit ne varesivarësi te kulturave te ndryshme. Sporti si aktivitet qe perfshinpërfshin aftesiteaftësitë fizikefizikë e mendore te njeriut, me qellim për ti ushtruar dhe permiresuarpërmirësuar vazhdimisht, e për ti perdorurpërdorur me pas ne njenjë menyremënyre me frytdhenesefrytdhënëse na jep idenë se sporti është pothuajse aq antik sa edhe zhvillimi i inteligjencesinteligjencës se njeriut. Për njeriun primitiv aktiviteti fizik, ishte vetemvetëm njenjë menyremënyre shumeshumë e dobishme për te zjgeruarzgjeruar njohjet e tij mbi natyrennatyrën.
== Histori ==
 
== Histori ==
:''Artikulli kryesor [[Historia e Sportit]]''
 
=== Parahistoria ===
GjateGjatë shekullit te XIX nga shumeshumë kerkimekërkime te kryera ne [[FranceFrancë]], [[Afrika|AfrikeAfrikë]] dhe [[Australi]], është arritur ne perfundimpërfundim se në tempujt parahistorike, zhvilloheshin ceremoni dhe rituale te cilat perfshininpërfshinin aktivitet fizik nga ana e pjesemarresvepjesëmarrësve. Disa nga ketokëto gjetje i perkasinpërkasin njenjë epoke gati 30 mije vjet me pareparë. Ka ilustrime qe i perkasinpërkasin epokesepokës se gurit te cilat janë gjetur ne shkretetirenshkretëtirën e [[Libi]]së, ku shfaqen qarteqartë njereznjerëz duke notuar apo duke perdorurpërdorur harkun. Po ketokëto grafitegrafitë tregojnetregojnë qartë interesin e njeriut te shpellave për aktivitete te cilat nuk ishin te lidhura ne menyremënyre te drejte për drejte me qelliminqëllimin për tu ushqyer por ishin thjesht njenjë zbavitje edhepseedhe pse nga ketokëto burime nuk mund te nxjerrim ndonjendonjë prove te pakundershtueshmepakundërshtueshme mbi aktivitetin sportiv ne ateatë epoke.
 
MegjithateMegjithatë askush nuk mund te na pengoje te mendojmë se gjategjatë asaj periudhe praktikoheshin aktivititeteaktivitete te cilat lidheshin ngushte me ritualet mistike. Ketu Këtu mund te perfshihenpërfshihen edhe qyteterimetqytetërimet euro-asiatike.
 
=== Kina antike ===
Zbulimet e kryera ne ndertesatndërtesat antike na çojnë në perfundiminpërfundimin se qytetërimi kinez ka praktikuar aktivitete sportive duke u nisur qe nga vitviti [[4000 p.e.s]]. Zhvillimi i disiplinave antike ne [[Kina|Kinë]] mendohet se ka qeneqenë i lidhur ngushtë me veprimtari te tjera te jetesjetës se njeriut si : agrikultura, artizanati, luftratluftërat etj.
 
Nga dokumentatdokumentet dhe provat e tjera te gjetura ne tempuj rezulton se sporti me popullor ka qeneqenë gjimnastika, zhvillimi i se cilescilës ka çuar ne lindjen e arteve marciale. Stili me i njohur, pa dyshim qe ska si te jetejetë tjetertjetër pervecpërveç Kung-Fu-se ne tempullin Shaolin, qe perfaqesonpërfaqëson me se miri traditentraditën akrobatike te artisteve te cirkut kinez, njenjë nga me te famshmit edhe ne ditetditët e sotme.
Zbulimet e kryera ne ndertesat antike na çojnë në perfundimin se qytetërimi kinez ka praktikuar aktivitete sportive duke u nisur qe nga vit [[4000 p.e.s]]. Zhvillimi i disiplinave antike ne [[Kina|Kinë]] mendohet se ka qene i lidhur ngushtë me veprimtari te tjera te jetes se njeriut si: agrikultura, artizanati, luftrat etj.
Nga dokumentat dhe provat e tjera te gjetura ne tempuj rezulton se sporti me popullor ka qene gjimnastika, zhvillimi i se ciles ka çuar ne lindjen e arteve marciale. Stili me i njohur, pa dyshim qe ska si te jete tjeter pervec Kung-Fu-se ne tempullin Shaolin, qe perfaqeson me se miri traditen akrobatike te artisteve te cirkut kinez, nje nga me te famshmit edhe ne ditet e sotme.
 
=== Egjipti i lashtë ===
Shkrimet ne monumentet e vjetra egjiptase tregojnetregojnë qarteqartë se qe ne kohenkohën e faraonevefaraonëve praktikoheshin njenjë sere aktivitetesh si : [[mundja]], [[gjimnastika]], [[boksi]], [[noti]], [[kanotazhi]], [[peshkimi]], [[atletika]] dhe lloje te ndryshme te sporteve me [[top]]. [[Faraoni]], se bashku me burrat e shtetit te [[Egjipti]]t te VjeterVjetër asistonin shpesh ne gara sportive duke i mbeshteturmbështetur fuqimisht ato pasi i shikonin si njenjë bazebazë e miremirë për formimin e njeriut.
 
[[Hieroglifi|HieroglifetHieroglifët]] e gjetura provojneprovojnë se egjiptasit kanekanë shpikur rregulla për sporte disa mijramijëra vjet para grekeve e jo vetemvetëm kaq por për respektimin e tyre caktohej njenjë arbiterarbitër neutral ndersandërsa skuadrat kundershtarekundërshtare duhet te kishin secila njenjë uniforme. Edhe vleresimivlerësimi i skuadrave me njenjë çmim është njenjë tjetër tradite egjiptase. Fituesi vleresohejvlerësohej për superioritetin e treguar ne fushenfushën e lojeslojës ndersandërsa humbesihumbësi për shpirtin e garesgarës.
Shkrimet ne monumentet e vjetra egjiptase tregojne qarte se qe ne kohen e faraoneve praktikoheshin nje sere aktivitetesh si: [[mundja]], [[gjimnastika]], [[boksi]], [[noti]], [[kanotazhi]], [[peshkimi]], [[atletika]] dhe lloje te ndryshme te sporteve me [[top]]. [[Faraoni]], se bashku me burrat e shtetit te [[Egjipti]]t te Vjeter asistonin shpesh ne gara sportive duke i mbeshtetur fuqimisht ato pasi i shikonin si nje baze e mire për formimin e njeriut.
[[Hieroglifi|Hieroglifet]] e gjetura provojne se egjiptasit kane shpikur rregulla për sporte disa mijra vjet para grekeve e jo vetem kaq por për respektimin e tyre caktohej nje arbiter neutral ndersa skuadrat kundershtare duhet te kishin secila nje uniforme. Edhe vleresimi i skuadrave me nje çmim është nje tjetër tradite egjiptase. Fituesi vleresohej për superioritetin e treguar ne fushen e lojes ndersa humbesi për shpirtin e gares.
 
=== Greqia antike ===
[[Greqia]] dallohet për shumellojshmerineshumë llojshmërinë dhe veçcantineveçantinë e sporteve. Me teMë të praktikuarat ishin : [[garat e vrapit]], [[kercimikërcimi se gjati]], [[mundja]], [[boksi]], [[hedhja e shtizesshtizës]], [[hedhja e diskut]] dhe [[garat me karroca]]. Shumica e sporteve lidhenlidhën ngushtengushtë me kulturenkulturën luftarake te qyteterimitqytetërimit antik Grek.
 
[[LojratLojërat Olimpike]] mendohet te jenejenë zhvilluar për hereherë te pareparë ne njenjë fshat te vogelvogël te [[Peloponezi]]t ne vitin [[776 p.e.s]] për te nderuar [[Zeusi]]n. Olimpiada nuk ishte vetemvetëm njenjë aktivitet sportiv por edhe perfaqesimpërfaqeshim i aftesiveaftësive individuale te pjesemarresvepjesëmarrësve, te kultureskulturës por mbi te gjitha për te treguar respektin ndaj perendiveperëndive.
[[Greqia]] dallohet për shumellojshmerine dhe veçcantine e sporteve. Me te praktikuarat ishin: [[garat e vrapit]], [[kercimi se gjati]], [[mundja]], [[boksi]], [[hedhja e shtizes]], [[hedhja e diskut]] dhe [[garat me karroca]]. Shumica e sporteve lidhen ngushte me kulturen luftarake te qyteterimit antik Grek.
 
[[Lojrat Olimpike]] mendohet te jene zhvilluar për here te pare ne nje fshat te vogel te [[Peloponezi]]t ne vitin [[776 p.e.s]] për te nderuar [[Zeusi]]n. Olimpiada nuk ishte vetem nje aktivitet sportiv por edhe perfaqesim i aftesive individuale te pjesemarresve, te kultures por mbi te gjitha për te treguar respektin ndaj perendive.
Ne rast se gjategjatë periudhesperiudhës se zhvillimit te lojaravelojërave lindnin armiqesiarmiqësi, kjo cilesohejcilësohej si sakrilegj duke qeneqenë se ato sherbeninshërbenin për te nderuar Zeus-in. Qe nga fillimi e deri ne perfundimpërfundim te LojaraveLojërave Olimpike shpallej njenjë armpushimarmëpushim qe perfshintepërfshinte çdo lloj lufte apo mosmarrveshjemosmarrëveshje midis popujve greke. Edhe nesenëse dikush denohejdënohej me vdekje, ekzekutimi i tij behejbëhej ne perfundimpërfundim te aktivitetit olimpik. I ashtuquajturi “armepushim"armëpushim olimpik’olimpik" u lejonte grekeve te bashkkoheshinbashkoheshin ne menyremënyre paqesorepaqësore për te garuar midis tyre ne ditetditët e zhvillimit te LojraveLojërave Olimpike. Kampioneve olimpike u janë kushtuar shumeshumë kengekëngë shumica e te cilave janë shkruar nga [[Pindari]].
 
=== Perandoria romake ===
[[Kultura Romake]] ashtu si ajo helenehelenë e ka mbeshteturmbështetur gjithmonegjithmonë sportin megjithëse jo me aktivitete te kalibrit te LojraveLojërave Olimpike. Praktikimi i sporititsportit me shumeshumë se sa garegarë, ishte njenjë aktivitet qe ndihmonte ne rritjen e mirqeniesmirëqenies fizike, njenjë element i rendesishemrëndësishëm ky, i kultureskulturës romake.
 
Qe ne kohet e themelimit te [[Roma|RomesRomës]] shpesh hereherë organizoheshin aktivitete ose festa fetare ne qenderqendër te se cilave qendroninqëndronin garat ne sporte te ndryshme.
[[Kultura Romake]] ashtu si ajo helene e ka mbeshtetur gjithmone sportin megjithëse jo me aktivitete te kalibrit te Lojrave Olimpike. Praktikimi i sporitit me shume se sa gare, ishte nje aktivitet qe ndihmonte ne rritjen e mirqenies fizike, nje element i rendesishem ky, i kultures romake.
 
Qe ne kohet e themelimit te [[Roma|Romes]] shpesh here organizoheshin aktivitete ose festa fetare ne qender te se cilave qendronin garat ne sporte te ndryshme.
Termi "[[Ludi]]", qe shpesh perkufizontepërkufizonte sportin, rrjedh nga gjuha e etruskeve njenjë popull i cili ka sjellesjellë ne RomeRomë shumicenshumicën e sporteve. “Ludi” "Ludi" organizohej nga klasa e prifterinjevepriftërinjve ndersandërsa ne gara merrnin pjesepjesë vetemvetëm te rinjterinjtë qe rridhnin nga familjet e fisnikeve.
 
Edhe ne RomeRomë sporti konsiderohej si i shenjte ashtu si ne Greqi. Me kalimin e koheskohës ai u largua gjithnjegjithnjë e me shumeshumë karakterit fetar ndersandërsa njerezitnjerëzit filluan pelqeninpëlqenin aspektin e tij spektakolar...
 
Qe ne kohet me te lashta ne RomeRomë praktikoheshin pothuajse te gjitha sportet megjithatemegjithatë me te preferuarat ishin [[mundja]], [[boksi]] dhe njenjë perzjerjepërzierje e tyre e quajtur “[[pankrac]]” qe shpesh perfundontepërfundonte me vdekjen e njeritnjërit prej konkurentevekonkurrenteve. Deshira Dëshira e popullit romak për sportet e “dhunshme”"dhunshme" pasqyrohet me se miri me [[gladiatoretgladiatorët]] dhe anfiteatretanfiteatrët e krijuar enkas për duelet midis tyre njenjë nga te ciletcilët është dhe [[Koloseu]].
 
Qe ne kohet me te lashta ne Rome praktikoheshin pothuajse te gjitha sportet megjithate me te preferuarat ishin [[mundja]], [[boksi]] dhe nje perzjerje e tyre e quajtur “[[pankrac]]” qe shpesh perfundonte me vdekjen e njerit prej konkurenteve. Deshira e popullit romak për sportet e “dhunshme” pasqyrohet me se miri me [[gladiatoret]] dhe anfiteatret e krijuar enkas për duelet midis tyre nje nga te cilet është dhe [[Koloseu]].
== Shiko dhe këtë ==
* [[Sportistët më të dalluar shqiptar]]
 
{{Sport}}
 
10.357

edits