Ndryshimi mes inspektimeve të "Tomas Akuinas"

364 bytes added ,  10 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
v (roboti shtoj: qu:Tommaso d'Aquino)
[[Skeda:Carlo Crivelli 007.jpg|thumb|180px|Tomas Akuini (pikturepikturë pasvdekjes e [[Karlo Kriveli]]t).]]
 
'''Tomas Akuini''' (edhe ''Tomas Akuinas'' ose ''Thomas Aquinas'' ose ''Tommaso d'Aquino'') lindi ne [[Roccasecca]], [[Napoli]], [[Italia|Itali]], [[1225]] dhe vdiq me [[7 mars]] [[1274]] ne [[Fossanova]].
<!-- TEXT TO BE MERGED :
është nje nga shtyllat kryesore [[Teologjia|teologjike]] te [[Kisha katolike romake|katolicizmi]]t, [[Shenjtori|shenjt]] dhe nje prej tridhjete e tre [[Doktor i Kishës|Doktoreve te kishes]] , si edhe pika lidhese mes [[krishterimi]]t dhe [[Filozofia klasike|filozofise klasike]] dorezuar pasrdhesve nga [[Aristoteli]] dhe nga [[Helenizmi]] i [[Greqia|greqishtes]] se vone. Ai la pas nje vepër shume te gjere, qe vepron deri ne ditet e sotme.
Shume institucione mesimdhenese mbajne emrin e tij.
*========================================= -->
 
Ai ka qenë një [[Filozofia|filozof]] [[Kisha katolike romake|katolik]] italian dhe teolog, i cilidhe njihejnjihet me termintitullin latin ''Doctor Angelicus'' (mësues engjëllor), ''Doctor Universalis'' (mësues botëror).
'''Tomas Akuini''' (edhe ''Tomas Akuinas'' ose ''Thomas Aquinas'' ose ''Tommaso d'Aquino'') lindi ne [[Roccasecca]], [[Napoli]], [[Italia|Itali]], [[1225]] dhe vdiq me [[7 mars]] [[1274]] ne [[Fossanova]].
 
ështëTomasi njeka qenë themeluesi i shkollës filozofike “Tomiste”, e cila ishte afrimi i parë i filozofisë me kishën katolike. Është një nga shtyllat kryesore [[Teologjia|teologjike]] te [[Kisha katolike romake|katolicizmi]]t, [[Shenjtori|shenjt]] dhe nje prej tridhjetetridhjetë e tre [[Doktor i Kishës|DoktoreveDoktorëve te kisheskishës]] , si edhe pika lidheselidhëse mes [[krishterimi]]t dhe [[Filozofia klasike|filozofisefilozofisë klasike]] dorezuardorëzuar pasrdhesvepasardhësve nga [[Aristoteli]] dhe nga [[Helenizmihelenizmi]] i [[Greqia|greqishtes]] se vonevonë. Ai la pas njenjë vepër shumeshumë te gjeregjerë, qe vepron deri ne ditetditët e sotme.
Ai ka qenë një filozof katolik italian dhe teolog, i cili njihej me termin latin ''Doctor Angelicus'', ''Doctor Universalis''.
ShumeShumë institucione mesimdhenesemësimdhënëse mbajnembajnë emrin e tij.
==Jeta==
ThomasTomas ka qenë themeluesi i shkollës filozofike “Thomiste”, i cili ishte afrimi i parë i filozofisë me kishën katolike. Ai u konsiderua nga kisha katolike si teologu me te mire i saji dhe një prej 33 Doktorëve te Kishës. Thomas AquinasAquini ka lindur në një familje ne jug te Italisë, ne kështjellën Roccasecca ne Napoli. Familja e tij ishte aristokrate, e ëma ishte kontesha Theadora ofe TheateTheatës, e cila kishte lidhje me dinastinë HohenstaufenHohenshtaufen e MbreteriseMbretërisë se ShenjteShenjtë Romake, kurse i ati ishte Konti Landulf. Xhaxhai i ThomasitTomasit, SinibaldSinibaldi, ishte përgjegjësi Ii Manastirit BenedictinBenediktin në Monte Cassino, dhe familja dëshironte që edhe ThomasTomasi te ndiqte shembullin e tij.
 
Ne moshën pesë vjeçare, ThomasTomasi u dërgua në manastir, për te marremarrë bazat e njohurive shkollore. Vite me vonevonë, pasi kishte studiuar për gjashtë vjet ne [[Universiteti i Napolit|Universitetin e Napolit]], ai largohet. Ne këtë Universitetuniversitet ai ka pasur influencendikim te madhemadh prej Dominikanevedominikanëve, te cilët po kryenin një revolucion kundrejt sistemit klerik te [[EvropëEvropa|Evropës]]s mesjetare, duke rekrutuar te rinj. Ky ndryshim ne mendimet e ThomasitTomasit, nuk Ii pëlqeu familjes së tij. Kështu qe atë e detyruan te kthehej tek prindërit, ne kështjellën San Giovani, ku ai u mbajt për një vit, me qellimqëllim qe te hiqte doredorë nga mendimet e tij te influencuarandikuara prej Domenikanevedomenikanëve. Familja e tij u detyrua te merrte një prostituteprostitutë, për te tunduar ThomasinTomasin, por ai e dëboi atë me një pishtar te ndezur, me te cilin ne fund vizatoi një fryq ne derederë. Kjo fazefazë ne jetenjetën e ThomasitTomasit perfundoipërfundoi si rezultat Ii ndërhyrjes se [[Papa Inoçenti IV|Papa Inoçentit IV]], Ii cili e emëroi ThomasinTomasin 17 vjeçar, Shën DominicDominik.
Thomas ka qenë themeluesi i shkollës filozofike “Thomiste”, i cili ishte afrimi i parë i filozofisë me kishën katolike. Ai u konsiderua nga kisha katolike si teologu me te mire i saji dhe një prej 33 Doktorëve te Kishës. Thomas Aquinas ka lindur në një familje ne jug te Italisë, ne kështjellën Roccasecca ne Napoli. Familja e tij ishte aristokrate, e ëma ishte kontesha Theadora of Theate, e cila kishte lidhje me dinastinë Hohenstaufen e Mbreterise se Shenjte Romake, kurse i ati ishte Konti Landulf. Xhaxhai i Thomasit, Sinibald, ishte përgjegjësi I Manastirit Benedictin në Monte Cassino, dhe familja dëshironte që edhe Thomas te ndiqte shembullin e tij.
 
SuperioretEprorët e ThomasitTomasit, duke parë që djali kishte dëshiredëshirë te studionte [[teologji]], e dërguan atë në një shkollë në [[Kolonja|Kolonjë]], ku Albertus Magnus jepte mësim filozofie dhe teologjie. Thomas shoqeroishoqëroi Albertusin ne [[Universiteti i Parisit |Universitetin e Parisit]] në [[1245]], dhe qëndroi atje me mësuesin e tij për tre vjet. Ne fund te kësaj periudhe ai u diplomua në teologji. NeNë vitin [[1248]] ai u kthye ne Kolegjkolegj, dhe u emërua si asistent profesor dhe ''Magister studentium''. Përpara se te largohej nga [[ParisParisi]]i, ai mori pjesepjesë ne debate te rëndësishme, për Lirinëlirinë e Mësimdhëniesmësimdhënies, dhe arriti te fitonte respektin e [[Papa|papës]], duke hedhur poshtë argumentat e disa personave qe e rivalizuan, përfshi edhe Guillaume de St Amour, një nga njerëzit me te rëndësishëm te asaj kohe. Në vitin [[1252]] AquinasAquini u kthye ne Paris për te kryer masterin. Pasi e mori atë, ai nisi mesimdhenienmësimdhënien nenë vitin [[1256]]. Ai quhej doktor Ii teologjisë dhe nisi te jepte kurse mbi këtë degë, në Paris, [[Roma|RomeRomë]] dhe ne qytete te tjera ne Itali. Qe prej kësaj periudhe, ai ishte ne punepunë te vazhduar ne shërbim te urdhrit qe kishte. Ai shpesh kryente udhëtime te gjata dhe me te konsultoheshinkëshilloheshin priftërinjtë qe bënin pjesepjesë ne papat, për punët e shtetit. GjateGjatë viteve [[1269]] - [[1271]] TomasTomasi rikthehet ne Paris, ku fillon mesimdheninmësimdhënien, menaxhimindrejtimin e biznesevepunëve te kishës, dhe behetbëhet këshilltar Ii mbretit [[Luixhi VIII]]. Por kërkesat e drejtuesit te tij dhe te Princit Charles, e rikthyen ThomasinTomasin ne postin e profesorit, ne Napoli. GjateGjatë kësaj periudhe ai mbante fjalime për zotin[[Zoti]]n, shkruante instruksioneudhëzime fetare, debate ku mbronte arsyet e tij, kritika dhe punonte për realizimin e një prej shkrimeve te tij, Summa‘‘”Summa TheologiaeTheologiae”’’. Kishte fituar kaq shumeshumë rendësirëndësi dhe sukses, sa kisha Ii kishte ofruar poste te rëndësishme, ku ThomasTomasi refuzoinuk tepranoi behej bëhej [[Ipeshkvi|ipeshkv]] Ii Napolit, si dhe përgjegjës i manastirit ne Monte Cassino.
Ne moshën pesë vjeçare, Thomas u dërgua në manastir, për te marre bazat e njohurive shkollore. Vite me vone, pasi kishte studiuar për gjashtë vjet ne Universitetin e Napolit, ai largohet. Ne këtë Universitet ai ka pasur influence te madhe prej Dominikaneve, te cilët po kryenin një revolucion kundrejt sistemit klerik te [[Evropë]]s mesjetare, duke rekrutuar te rinj. Ky ndryshim ne mendimet e Thomasit, nuk I pëlqeu familjes së tij. Kështu qe atë e detyruan te kthehej tek prindërit, ne kështjellën San Giovani, ku ai u mbajt për një vit, me qellim qe te hiqte dore nga mendimet e tij te influencuara prej Domenikaneve. Familja e tij u detyrua te merrte një prostitute, për te tunduar Thomasin, por ai e dëboi atë me një pishtar te ndezur, me te cilin ne fund vizatoi një fryq ne dere. Kjo faze ne jeten e Thomasit perfundoi si rezultat I ndërhyrjes se Papa Inoçentit IV, I cili e emëroi Thomasin 17 vjeçar, Shën Dominic.
 
AquinasAquini ka kaluar një eksperiencepërvojë mistike gjategjatë disa festimeve, me [[6 Dhjetor]] [[1273]], ku pas se cilës ai nuk shkruajti me për veprën e tij “Summa Theologiae”. Kur e pyeten pse e la punën pergjysmepërgjysmë, AquinasAquini u përgjigj : "Nuk mundja te vazhdoja me... Gjithshka qe unë kisha shkruajtur mu duk shumeshumë pak, ne krahasim me çfarë unë kisha pareparë dhe kaluar". Ai ka kaluar edhe eksperiencapërjetime te tjera mistike, si p. sh. dëgjimi i një zëri, i cili i kishte folur prej një kryqi, dhe i kishte thënethënë qe ai kishte shkruajtur drejtedrejtë mbi zotinZotin. Ne [[Shekulli XX|shek. e 20]], është shkruajtushkruajtur, prej Katolikevekatolikëve te RomesRomës, për këto ngjarje mistike te cilat Ii kishte kaluarpërjetuar ThomasTomasi AquinasAquini, si një burim fantazie.
Superioret e Thomasit, duke parë që djali kishte dëshire te studionte [[teologji]], e dërguan atë në një shkollë në [[Kolonjë]], ku Albertus Magnus jepte mësim filozofie dhe teologjie. Thomas shoqeroi Albertusin ne Universitetin e Parisit në [[1245]], dhe qëndroi atje me mësuesin e tij për tre vjet. Ne fund te kësaj periudhe ai u diplomua në teologji. Ne [[1248]] ai u kthye ne Kolegj, dhe u emërua si asistent profesor dhe ''Magister studentium''. Përpara se te largohej nga [[Paris]]i, ai mori pjese ne debate te rëndësishme, për Lirinë e Mësimdhënies, dhe arriti te fitonte respektin e papës, duke hedhur poshtë argumentat e disa personave qe e rivalizuan, përfshi edhe Guillaume de St Amour, një nga njerëzit me te rëndësishëm te asaj kohe. Në [[1252]] Aquinas u kthye ne Paris për te kryer masterin. Pasi e mori atë, ai nisi mesimdhenien ne [[1256]]. Ai quhej doktor I teologjisë dhe nisi te jepte kurse mbi këtë degë, në Paris, [[Roma|Rome]] dhe ne qytete te tjera ne Itali. Qe prej kësaj periudhe, ai ishte ne pune te vazhduar ne shërbim te urdhrit qe kishte. Ai shpesh kryente udhëtime te gjata dhe me te konsultoheshin priftërinjtë qe bënin pjese ne papat, për punët e shtetit. Gjate viteve [[1269]] - [[1271]] Tomas rikthehet ne Paris, ku fillon mesimdhenin, menaxhimin e bizneseve te kishës, dhe behet këshilltar I mbretit Luixhi VIII. Por kërkesat e drejtuesit te tij dhe te Princit Charles, e rikthyen Thomasin ne postin e profesorit, ne Napoli. Gjate kësaj periudhe ai mbante fjalime për zotin, shkruante instruksione fetare, debate ku mbronte arsyet e tij, kritika dhe punonte për realizimin e një prej shkrimeve te tij, Summa Theologiae. Kishte fituar kaq shume rendësi dhe sukses, sa kisha I kishte ofruar poste te rëndësishme, ku Thomas refuzoi te behej ipeshkv I Napolit, si dhe përgjegjës i manastirit ne Monte Cassino.
 
Ne Janarjanar te [[1274]]s [[Papa GregoryGregori X]], vendosi që ThomasTomasi te merrte pjesepjesë ne “Këshillin e DyteDytë te Lionit”, te bënte kërkime mbi ndryshimet e kishës Grekegreke dhe atë Latinelatine. Ai e nisi këtë udhëtim, por pasi kishte pushuar për disa ditë ne keshtjellenkështjellën e një te afërtiafërmi, ThomasTomasi u sëmuresëmur renderëndë. Ai dëshironte qe ti kalonte ditët e fundit në një manastir, ku pas një javë semundjeje te renderëndë, me [[7 Marsmars]] te [[1274]], ThomasTomasi ndahet nga jeta. Pas vdekjes së ThomasTomas AquinasAquini pati shumë supozimethashetheme, qe atë mund ta kishin vrarevrarë. Shkrimtari [[Dante AligheriAligeri|Dante Aligieri]] mendonte qe ThomasinTomasin e kishin helmuar njerëz te urdhrit te “Charles“Karlit te Anjou-it”Anzhusë”. AquinasAquini Ii kishte bërë përshtypje kujtdo që e kishte njohur, dhe e kishin ngritur ne te njëjtin nivel me Shën Palin dhe Augustinin. Ne [[1319]],Shën [[Kisha Katolike RomakePali]] nisi te merrej me shenjtërimin e Thomas,n dhe ne [[18Shën gushtAgostini]] të [[1323]] ai emërohet i shenjte, prej Papa Johnit XXII në Avignonn. Ne Këshillin e Trentit, vetëm dy libra ndodheshin mbi altar, Bibla dhe “Summa Theologiae” e Shen Thoma Aquinit. Në [[1880]] Aquinas u deklarua si protektori i te gjithë edukimit Katolik Romak. Në manastirin e Napolit, pranë Katedrales se “Shën Januarius”, ndodhet një dhome e vogël, ku thuhet qe ka jetuar Thoma Aquinas. Dita e tij e shenjte festohet me [[28 Janar]].
Aquinas ka kaluar një eksperience mistike gjate disa festimeve, me [[6 Dhjetor]] [[1273]], ku pas se cilës ai nuk shkruajti me për veprën e tij “Summa Theologiae”. Kur e pyeten pse e la punën pergjysme, Aquinas u përgjigj : "Nuk mundja te vazhdoja me... Gjithshka qe unë kisha shkruajtur mu duk shume pak, ne krahasim me çfarë unë kisha pare dhe kaluar". Ai ka kaluar edhe eksperienca te tjera mistike, si p. sh. dëgjimi i një zëri, i cili i kishte folur prej një kryqi, dhe i kishte thëne qe ai kishte shkruajtur drejte mbi zotin. Ne [[Shekulli XX|shek. e 20]], është shkruajtu, prej Katolikeve te Romes, për këto ngjarje mistike te cilat I kishte kaluar Thomas Aquinas, si një burim fantazie.
==Veprat==
==Nderimet==
Në vitin [[1319]], [[Kisha Katolike Romake]] nisi të merrej me [[shenjtërimi]]n e Tomasit, dhe në [[18 gusht]] të [[1323]] ai emërohet i shenjtë, prej [[Papa Gjoni XXII|Papa Gjonit XXII]] në Avinjon. Në [[Këshilli i Trentit|Këshillin e Trentit]], vetëm dy libra ndodheshin mbi altar, [[Bibla]] dhe “Summa Theologiae” e Shën Tomas Aquinit. Në [[1880]] Aquini u shpall si mbrojtësi i të gjithë edukimit katolik romak. Në manastirin e Napolit, pranë katedrales së “Shën Januariusit”, ndodhet një dhomë e vogël, ku thuhet se ka jetuar Tomas Aquini. Dita e tij e shenjtë festohet çdo [[28 Janar]].
 
==Shiko edhe==
* [[Doktor i kishës]]
* [[Shenjtori]]
==Lidhje të jashtme==
 
Ne Janar te [[1274]] Papa Gregory X, vendosi që Thomas te merrte pjese ne “Këshillin e Dyte te Lionit”, te bënte kërkime mbi ndryshimet e kishës Greke dhe atë Latine. Ai e nisi këtë udhëtim, por pasi kishte pushuar për disa ditë ne keshtjellen e një te afërti, Thomas u sëmure rende. Ai dëshironte qe ti kalonte ditët e fundit në një manastir, ku pas një javë semundjeje te rende, me [[7 Mars]] te [[1274]], Thomas ndahet nga jeta. Pas vdekjes së Thomas Aquinas pati shumë supozime, qe atë mund ta kishin vrare. Shkrimtari [[Dante Aligheri|Dante]] mendonte qe Thomasin e kishin helmuar njerëz te urdhrit te “Charles te Anjou-it”. Aquinas I kishte bërë përshtypje kujtdo që e kishte njohur, dhe e kishin ngritur ne te njëjtin nivel me Shën Palin dhe Augustinin. Ne [[1319]], [[Kisha Katolike Romake]] nisi te merrej me shenjtërimin e Thomas, dhe ne [[18 gusht]] të [[1323]] ai emërohet i shenjte, prej Papa Johnit XXII në Avignon. Ne Këshillin e Trentit, vetëm dy libra ndodheshin mbi altar, Bibla dhe “Summa Theologiae” e Shen Thoma Aquinit. Në [[1880]] Aquinas u deklarua si protektori i te gjithë edukimit Katolik Romak. Në manastirin e Napolit, pranë Katedrales se “Shën Januarius”, ndodhet një dhome e vogël, ku thuhet qe ka jetuar Thoma Aquinas. Dita e tij e shenjte festohet me [[28 Janar]].
 
[[Kategoria:Filozofë italianë]]