Dallime mes rishikimeve të "Friedrich Schiller"

v
roboti shtoj: fy:Friedrich von Schiller; cosmetic changes
v (roboti shtoj: af:Friedrich Schiller)
v (roboti shtoj: fy:Friedrich von Schiller; cosmetic changes)
{{Infobox shkrimtar
| emri =Friedrich Schiller
| foto = [[FiguraSkeda:Friedrich Schiller2.jpg|200px]]
| titulli =
| emri i lindjës = Friedrich Schiller
| ditëlindja = [[10 nëntor]] [[ 1759 ]]
| vendlindja = [[Marbach am Neckar]]
| ditëvdekja = [[9 maj]] [[ 1805]]
| vendvdekja = [[Weimar]]
| pseudonimi =
Johann Christoph '''Friedrich Schiller''' ([[shqiptimi|lexo:]] Johan Kristof Fridrih Shiler), kurse nga viti [[1802]] njohursi '''von Schiller''' ([[shqiptimi|lexo:]] fon Shiler), lindi më [[10 nëntor]] të vitit [[1759]] në [[Marbach am Neckar]] dhe vdiq më [[9 maj]] të vitit [[1805]] në [[Weimar]] ([[shqiptimi|lexo:]] Vaimar) ishte poet, [[dramaturg]] dhe [[historian]] [[aleman]] dhe gjerman i shquar. Njihet pranë Goethe (Gëtes) si autori më i shquar i klasikes gjermane. Shumë pjesë teatrale të tijat i përkasin [[repertorit]] standard të teatrit të gjuhës gjermane. Baladat e tij radhiten tek më të dashurat e poemave gjermane.
 
== Jeta ==
Lindi në Marbah (Marbach) si i djalë i një oficeri dhe një vajze bukëpjekësi. Shilerit, përderisa ishte në akademinë ushtarake të themeluar nga hercogu Karl Eugeni prej Vyrtembergut (von Wurternberg), në vitet 1773-1780, ju deshtë të studionte judikaturën dhe mjekësinë. Urdhri ushtarak i pashpirt i shkollës, shumë herët e detyrojë Shilerin që të merrte një qëndrim opozitar. Ai lexoi veprat e Zhakues Rouseseut, Gëtes, dhe Uiliam Shekspirit dhe më 1779/80 mësheftas përmblodhi veprën e parë ''Grabitqarët'' e cila u botua anonime më 1781. Suksesi sensacional i kësaj pjese që shfaq më 1782 në Manhaim, e popullarizuan shumë shkrimtarin e ri mirëpo në Vyrteberg i sollën ndalesën e shkrimeve, arrestim dhe përjashtim. Shiler iku në Manhaim dhe nga aty shkoi në rezidencën Henriete von Volcogens. Gjatë kësaj kohe ai përfundojë pjesën pikëlluese ''Betimi I Fieskos Së Guinesë'' dhe përpiloi ''Thashethëna E Dashuri''. Më 1783 Shileri u bë shkrimtar i teatrit në Manhaim. Ai e lëshoi këtë vend pasi që kishte papajtueshmëri me itendatin e Dalbergut, i cili për dallim nga planet e Shilerit për teatrin si qendër edukative nacionale, mendonte më shumë për arkën e teatrit. Gjatë 1785-1787 Shileri gëzojë mikpritjen e familjes Kërner në Lajpcig dhe në Dresden nga ku më 1787 arriti të mbaroi pjesën ''Don Kalos'' dhe filloj që më me intensitet të merret me studimin e historisë. Pas suksesit të tij me ''Historia E Shkatërrimit Të Holandës Së Bashkuar Nga Qeveria Spanjolle'' filloj punën si profesor i historisë në Universitetin e Jenës dhe më 1790 u martua me Sharloten e Lengfeldit (Charlotte von Lengfeld). Në vitet pasuese krijoj veprat mbi historinë, si bie fjala ''Historia E Luftës Tridhjetëvjeçare'' (1792); përmbajtje rreth çështjes etike si ''Tuta dhe Krenaria'' (1793), ''Mbi Edukatën Etike Të Njeriut'' (1795) si dhe vepra me mendime lirike. Miqësinë me Gëten e filloi më 1794. Ndërsa më 1799 u shpërngulë në Vaimarë ku i realizojë disa preokupime rreth teatrit në teatrin e oborrit të Vaimarës. Përpos përpunimit të pjesëve të autorëve tjerë ai krijoj edhe veprat e mëdha, dramën historike të tij ''Valenshtain''-trilogji (1798/99), ''Maria Stuart'' (1800), ''E Virgjëra e Orleansit'' (1801), dhe ''Uiliam Tel'' (1804). Me dramën ''Nusja E Mesinës'' (1803) Shileri provoj që të zgjonte për gjeneratat e tij, formën e tragjedive të grekëve antikë. Vepra e tij e fundit ''Demetrius'' - një tragjedi rreth një kandidati të rrejshëm për fronin rus - mbete një fragment.<ref>Bibliotek der Meisterwerke SCHAUSPIEL, autor Harald Buhlan dhe Ralf Leppin, "NAUMANN GOBEL", ISBN 3-625-10457-1</ref>
 
== Burimi i të dhënave ==
<references/>
 
[[CategoryKategoria:Shkrimtarë gjermanë]]
 
[[Kategoria:Lindje 1759]]
[[Category:Shkrimtarë gjermanë]]
[[CategoryKategoria:LindjeVdekje 17591805]]
[[Category:Vdekje 1805]]
 
[[af:Friedrich Schiller]]
[[fi:Friedrich Schiller]]
[[fr:Friedrich von Schiller]]
[[fy:Friedrich von Schiller]]
[[ga:Friedrich Schiller]]
[[gl:Friedrich Schiller]]