Ndryshimi mes inspektimeve të "Kanadaja"

45 bytes added ,  10 vjet më parë
U kthye versioni 861956 i bërë nga Falgburg (diskutimet)
(U kthye versioni 861956 i bërë nga Falgburg (diskutimet))
{{KUTIAKanadaja}}
Kanada
'''Kanada''' është shtet në kontinentin[[kontinenti]]n e [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]]. Kryeqyteti i saj është Otava[[Ottawa]].
 
 
== Historia ==
NdërsaNdersa traditat e aborigjenëve ishte që banorët e hershëm kishin trashëguartrasheguar pjesë te Kanada-së qe nga agu i kohës, studimet e arkeologjistëve tregojnë ndodhinëprezencen njerëzore ne veri Jukon[[Yukon]] rreth 26,000 vjet më parë, dhe ne jug të Ontarios[[Ontario]] rreth 9,500 vjet më parëpara. EvropianëtEvropianet e parëpare erdhën kur [[Vikingët]] u vendosën përkohësisht ne [[L'Anse aux Meadows]] pas vdekjes se Krishtit. Evropianët e ardhshëm që eksploruan bregdetin e KanadasëKanada-së Atlantike ishin [[John Cabot]] ne 1497 dhe [[Martin Frobisher]] ne 1576 nga Anglia, dhe [[Jacques Cartier]] ne 1534 dhe [[Samuel de Champlain]] në 1603 nga Franca. Ligjet e para te përhershmeperhershme europiane u themeluan nga francezëtfrancezet ne Portin[[Port MbretërorRoyal]] ne 1605 dhe [[Quebec qytetinCity]] Kebek nëne 1608, dhe nga britanikëtbritaniket ne Tokën e Re[[Newfoundland]] rreth 1610-ës. Eksploruesit europian sollënsollen sëmundjetsemuendjet europiane, te cilat u përhapënperhapen ne mënyrëmenyre te shpejtëshpejte midis aborigjenëveaborigjeneve, gjë e cila solli uljen e popullsisë aborigjene.
 
== Politika ==
== Gjeografia ==
 
Shteti i KanadasëKanadaja, së bashku me Alaskën, zë pjesën veriore të Amerikës së Veriut, pas Rusisë, është vendi më i madh në botë për nga sipërfaqja. Në jug dhe në veriperëndim kufizohet me SHBA dhe në tri anë laget nga deti: oqeani Paqësor në perëndim, oqeani i Ngrirë Arktik në veri dhe oqeani Atlantik në lindje.
 
Territori i Kanadasë mund të ndahet në tri zona. Në verilindje gjejmë zonën maloreme male të vjetër, të sheshuar nga erozioni, e cila quhet Mburojë Kanadeze. Në zonën qendrore, përreth gjirit të Hudsonit, shtrihet zona e sheshtë e Ultësirave Qendrore. Në perëndim ngrihen vargmalet e Brigjeve dhe malet Shkëmborë.
 
Kanadaja është e rrethuar nga ishuj të shumtë, sidomos në veri të vendit, që shtyhen deri pranë Polit të Veriut. Në lindje, në Atlantik, ndodhet ishulli më i madh: ishulli Toka e Veriut. Në perëndim brigjet janë shkëmbore, me fjorde të thellë.
Lumenj të shumtë e përshkojnë Kanadanë, shumica derdhen në veri dhe janë të ngrirë në shumicën e kohës. San Lorenci buron nga liqeni Ontario dhe derdhet në Atlantik. Ky lumë lidh oqeanin me pesë Liqenet e Mëdhenj.
 
Në Kanada në veri ndodhen plot 250 mijë liqene. Më kryesorët janë: Liqeni i Sipërm, Huron, Eire, MiçinganMiçigan dhe Ontario, që përbëjnë, në jug, një pjesë të kufirit me SHBA.
 
Kanadaja ka klimë të ftohtë dhe mbulohet nga pyjet. Më të përhapur janë pisha e bardhë dhe sidomos, panja e sheqerit, simbol i njohur i vendit: gjethja e saj është edhe në flamurin kanadez. Ultësira Qendrore përbëhen nga prerí të gjera.
Ekonomia e shtetit
Sot Kanadaja është një ndër shtatë vendet më të industrializuara të botës. Zhvillimi i saj ekonomik i përket kohëve të vona dhe ka ndodhur në sajë të lidhjeve të ngushta me ekonominë e SHBA. U zgjerua sektori industrial (siderurgji dhe metalurgji) dhe industria minerare. Nëntoka e Kanadasë është e pasur me ar, argjend, hekur, nikel, amiant, uranium dhe burime energjetike (qymyr, gaz natyror dhe naftë).
Sektori industrial i teknologjisë së lartë (informatika, elektronika, bioteknologjitë, telekomunikimitelekomunikacioni) dhe përpunimi i drurit ka bërë përparime të mëdha. Kanadaja prodhon 30% të letrës që përdorin gazetat në të gjithë botën. Vetëm një pjesë fare e vogël e tokës (rreth 10%) përdoret nga bujqësia. Mbillet gruri (prodhues kryesor në botë), elbi dhe tërshëra.
Kanadaja, Meksika dhe SHBA kanë krijuar NAFTA-n (North American Free Trade Agreement), një bashkim që i ka forcuar marrëdhëniet e tyre tregtare.
 
 
Demografia e shtetit
Kanadaja banohet thuajse tërësisht nga popullsia e bardhë, e formuar nga pasardhësit e kolonizatorëve evropianë. Sot, mbi 60 % e popullsisë flet anglisht, rreth 24% frëngjisht (KebekKubek). Grupe të tjera përbëhen nga gjermanëitalianë, holandezëgjermanë dhe italianëholandezë. Kohët e fundit janë shpërngulur edhe shumë shqiptarë.
Niveli i jetesës së kanadezëve është shumë i lartë dhe janë mjaft të zhvilluara shërbimet shoqëroresociale. Popullsia e dikurshme vendase, lëkurëkuqtë dhe eskimezët, jetojnë të mënjanuar dhe përbëjnë 0.5 milionë banorë.
Rajoni lindor, sidomos zona e Liqeneve të Mëdhenj në kufi me SHBA është pjesa më e populluar e Kanadasë, ku ndodhen edhe qytetet më të rëndësishme. Në pjesën tjetër të vendit, zona të gjera janë pak të ose aspak të populluara. Qyetet kryesore janë: Otava (340.000 banorë) kryeqyteti federal, Monteral (1.100.000 banorë), Toronto (2.800.000 banorë) dhe Vankuver (600.000 banorë).
 
== Kultura ==
Kanada është një vend mërgimtarësh (emigrantëve) dhe kultura e sajë është një mikro mozaik i kulturës botërore. Në këtë mozaik kanadezë edhe kultura e krijuar mbi themelet shqiptare ka arritur të zhvillohet në një shkallë organizimi shoqërorë në bashkësi kulturore. Për zhvillimin e më tutjeshëm të kësaj kulturekultre përkujdesen organizata e bashkësi të ndryshme shoqërore shqiptare dhe kandeze që në gjirin e vetvetë kanë shqiptarë dhe fëmijëtfëmijt e tyre me shtetësi kanadeze dhe pjestarë tjerë të kësaj shtetësie.
 
Si elemente të kësaj kulture është edhe shkolla shqipe "NënëNene Tereza" në Montreal, themelar më [[19 Janar]] [[2002]] nga [[Bashkësia Shqiptare e KebekutKubekut ne Montreal]]
 
== Të tjera ==
* Gjuha
Kanadaja ka dy gjuhëgjuhe zyrtare, anglishten dhe frengjishten, prej 59.7% dhe 23.2% e popullsisëpopullsise përkatësishtperkatesisht. Kjo e bënben KanadanëKanadane njënje shtet dygjuhësorbilingual.
* Himni Kanadez
 
 
 
* Telekomunikacioni
* Telekomunikimi
* Transporti