Hape menynë kryesore

Koordinatat: 35°32′V 14°18′L / 35.53°V 14.30°L / 35.53; 14.30

Republika e Maltës (maltezisht Repubblika ta' Malta) është shteti më i vogël që gjendet në ishujt e Evropës. Malta përbëhet nga tre ishuj të banuar, Ishulli Maltës (rreth 246 km²), Gozo (rreth 67 km²) dhe Kemna (rreth 3 km²) dhe ishujt e pabanuar: Kemunet, Filfola dhe ishulli i Shën Palit.

Republika e Malta
Repubblika ta' Malta
Flag of Malta.svg Coat of arms of Malta.svg
Flamuri i Maltës Stema e Maltës
Vendndodhja e Maltës
Vendndodhja e Maltës   (e gjelbër e errët)

–  në Europë   ( e gjelbër & gri e errët)
–  në Bashkimin Europian   (e gjelbër)

Himni Kombëtar L-Innu Malti (Himni Maltez)
Kryeqyteti Valeta
Qyteti më i madh Birkirkara
Gjuha zyrtare Maltezisht
Pavarësia 21 shtator 1964 (nga Britania e Madhe)
Anëtarësimi në OKB 1 dhjetor 1964
Forma e qeverisjes Republikë Parlamentare
President Marie Louise Coleiro Preca
Kryeministër Joseph Muscat
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i 207-të
316 km²
0,001
Popullsia (2014)
– totale
– dendësia
Vëndi i 171-të
445.426 banorë
1.410 banorë/km²
PBB (2014)
 PBB për banor
10,582 miliard dollarë
24.876 dollarë
Monedha Euro (€) (EUR)
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+1
UTC+2
Prefiksi telefonik +356
Kodi i internetit .mt
Kodi ISO 3166-1 MT

Përmbajtja

GjeografiaRedakto

 Artikulli kryesor: Gjeografia e Maltës.

SipërfaqjaRedakto

Sipërfaqja e përgjithshme e Maltës është 316 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35 50 V, 14 35 L. Vija bregdetare e Maltës është 196.8 km e gjatë duke mos llogaritur 56.01 km të ishujt e Gozosë (ang.: the island of Goz). Malta është një grup ishujsh dhe nuk ndanë kufi tokësorë me ndonjë vend.

Pjesa më e madhe e relievit të Maltës është terren i rrafshët dhe i lëmuar, të formuar si ujdhesa pranë bregut të detit. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregdetit (0m) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 253 metrave në vendin e quajtur Ta'Dmejrek.

KlimaRedakto

Klima e Maltës është klimë e mesdhetare e nxehtë me verë të thatë e dimër të butë me reshje shiu.

HistoriaRedakto

 Artikulli kryesor: Historia e Maltës.

Historia e Maltës është mijëra vjeçare. Ajo kaloi nga duart e grekeve tek romaket, pastaj tek bizantinet. Ne shekullin e 9 u pushtua nga arabet ndërsa ne shekullin XI u pushtua nga Mbretëria e Sicilisë. Në vitin 1282 kaloi tek spanjollët të cilët ua dorëzuan më 1530 Urdhërit të Maltës. Në vitin 1565 u rrethua nga osmanët mirëpo ky urdhër e mbrojti me sukses ishullin. Si rrjedhojë një vit më vonë u formua qyteti La Valleta që e mori emrin nga udhëheqësi i Urdhërit të Maltës, Zhan Parisot de la Valleta. Në vitin 1798, Urdhëri i Maltës u detyrua t'ua dorëzonte pa lufte francezëve. Mirëpo më 1800 u pushtua nga anglezët dhe qëndroi një kohe të gjatë nën sundimin e tyre. Gjate Luftës se Dyte Botërore ajo u be arene ndërluftuese. Më 21 shtator 1964, Malta shpalli pavarësinë nga Anglia ndërsa më 1 dhjetor 1964 u pranua si anëtare e OKB-së. Më 1974 u shall republikë, ndërsa pas 30 vjetësh, më 1 maj 2004 u pranua në Bashkimin Evropian. Nga 1 janari 2008 pranoi Euronë si valutë kombëtare dhe kësisoj u bë pjesë e Eurozonës.

PopullsiaRedakto

 Artikulli kryesor: Demografia e Maltës.
  • Malta ka 405.165 banorë (korrik 2009)[1]
  • Struktura e moshës:

Nga 0-14 vjet: 16,1% (33.526 meshkuj / femra 31780)

nga 15-64 vjet: 69,4% (142.491 meshkuj / femra 138769)

nga 65 vjeç e më tepër : 14,5% (25.406 meshkuj / femra 33193) (2009 )[1]

  • Mosha Mesatare e popullsisë:

e përgjithshme: 39,5 vite

e mashkujve : 38,1 vjet

e femrave: 40,9 vjet (2009 ) [1]

  • Shkalla e rritjes së popullsisë së Maltës është :

0,4% (2009 ).Në vendin e vend 163 në botë.[1]

  • Shkalla e lindjes:

10,36 lindje / 1000 popullsia (2009 )

Në vendin e vend 189 në botë.[1]

  • Shkalla e vdekshmërisë:

8,38 vdekje / 1000 popullsisë (korrik 2009 ) Radhitet në vendin e 98 në botë

  • Shkalla e vdekshmërisë së foshnjove:

shkalla e përgjithshme: 3,75 vdekje / 1000 lindje të gjalla

Radhitet në vendi e 213 në botë,

tek meshkujt: 4,2 vdekje / 1000 lindje të gjalla

tek femra: 3,27 vdekje / 1000 lindje të gjalla (2009 ) [1]

  • Jetëgjatësia :

Popullsia e përgjithshme: 79,44 vjet

Radhitet në vendin e 29 në botë

mashkujt: 77,21 vjet

femrat: 81,8 vjet (2009 ) [1]

  • Koeficientët total të fertilitetit:

1,51 fëmijët e lindur /nji grua (2009 )[1]

Qytetet e MaltësRedakto

 Artikulli kryesor: Lista e qyteteve të Maltës.

Përbërja etnikeRedakto

GjuhëtRedakto

Anglisht

Besimet fetareRedakto

 Artikulli kryesor: [[{{{1}}}|{{{1}}}]].

Feja zyrtare në shtetin e Maltës është ajo katolike. Malta është vendi me përqindjen më të madhe të popullsisë së saj të besimit katolik në Evropë dhe në botë.

Njësitë administrativeRedakto

Që nga 1993 Malta ndahet në 68 njësi administrative të quajtura konsuj lokal (org.:kunsill lokali. Kjo është edhe vetmja formë e administrimit pas decentralizimit që parashikonte të mos ketë ndonjë nivel më të lartë.

MaltaGħawdex

PolitikaRedakto

 Artikulli kryesor: Sistemi shtetëror në Maltë.

EkonomiaRedakto

 Artikulli kryesor: Ekonomia e Maltës.

KulturaRedakto

 Artikulli kryesor: Kultura e Maltës.

InfrastrukturaRedakto

TransportiRedakto

ArsimiRedakto

ShëndetësiaRedakto

Festat publikeRedakto

Lidhjet e jashtmeRedakto

BurimetRedakto

Shih edheRedakto

  Commons: Malta – Album me fotografi dhe/apo video dhe materiale multimediale
  Commons: Malta – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale