Ndryshimi mes inspektimeve të "Gjermania"

96.693 bytes added ,  6 vjet më parë
v
Reverted 1 edit by 109.69.6.73 (talk) identified as vandalism to last revision by 217.73.129.43. (TW)
v (Reverted 1 edit by 109.69.6.73 (talk) identified as vandalism to last revision by 217.73.129.43. (TW))
| ANËTARËSIA = <br />
}}
'''Gjermania''' ([[Gjuha gjermane|gjermanisht]]: ''Bundesrepublik Deutschland'' [[lexo:]] Bundesrepublik Dojçland ose ''Deutschland'' [[lexo:]] Dojçland), zyrtarisht '''Republika Federale e Gjermanisë''', ndodhet në pjesën qendrore të Evropës dhe kufizohet në veri me [[Danimarkë]]n, në lindje me [[Poloni|Poloninë]], në juglindje me [[Çeki|Çekinë]], në jug me [[Austri|Austrinë]] dhe [[Zvicra|Zvicrën]], në perëndim me [[Francë]]n, [[Luksemburgu]]n, [[Belgjikë]]n dhe [[Holandë]]n. Ndërsa në veri në anën perëndimore e përshkon kufiri natyral i [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]] dhe anën lindore [[Deti Baltik]]. Territori i Gjermanisë mbulon 357,021&nbsp;km² ai ndikohet nga klimat mesatare sezonale.
'''Germania ( tedesco : Bundesrepublik Deutschland leggere: Dojçland o Bundesrepublik Deutschland leggere: Dojçland), ufficialmente la Repubblica federale di Germania , che si trova nella parte centrale dell'Europa e confina a nord con la Danimarca , a est con la Polonia , a sud est di Repubblica Ceca , a sud con Austria e la Svizzera , a ovest con la Francia , il Lussemburgo , il Belgio e l'Olanda . Mentre nella parte nord occidentale del confine naturale attraversa il Mare del Nord e la parte orientale del Mar Baltico . Il territorio della Germania copre una superficie di 357.021 ☃☃km ², è influenzato da un clima temperato stagionale. ↵ Con oltre 82 milioni di abitanti, la Germania ha il più alto numero di persone in Europa, ed è la terza casa sul numero dei migranti internazionali in tutto il mondo. '''<ref>[http://www.migrationinformation.org/datahub/countrydata/country.cfm Germany: Inflow of foreign population by country of nationality, 1994 to 2003]</ref>
Me mbi 82 milion banorë, Gjermania ka numrin më të madh të popullsisë në [[Evropë]] dhe është e treta shtëpi për numrin e migrantëve ndërkombëtarë.<ref>[http://www.migrationinformation.org/datahub/countrydata/country.cfm Germany: Inflow of foreign population by country of nationality, 1994 to 2003]</ref>
 
Një regjion i quajtur [[Germania]], i banuar nga disa [[fise Gjermanike]] është njohur dhe [[Germania (libër)|dokumentuar]] para vitit 100 pas.e.s.. Prej shekullit X territoret Gjermane kanë formuar pjesën qendrore të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë së Shenjtë Romake]] që qëndroi deri më [[1806]]. Gjatë shekullit XVI, Gjermania veriore u bë qendra e [[Reformat Protestante|Reformave protestante]]. Si një [[shtet-komb]] modern, vendi fillimisht u [[Bashkimi i Gjermanisë|bashkua]] mes [[Lufta Franko-Prusiane|Luftës Franko-Prusiane]] më [[1871]]. Pas [[LDB|Luftës së dytë Botërore]], Gjermania u nda në dy shtete të veçanta përgjatë vijave të okupimit nga Aleatët më [[1949]].<ref>[[Gjyqi Kushtetues Federal i Gjermanise]] (2 BvF 1/73; BVerfGE 36, 1) : [[Rajhu Gjerman]] si nje shtet Gjerman është identikisht i njejte me [[Gjermania Peendimore|Republiken Federale te Gjermanise]] [sepse ekziston si nje komb-shtet dhe si nje ''personalitet legal nderkombetar'' ([[ligji publik nderkombetar]]) qe ne 1871]. Ne 1949, ndarja e [[Gjermania Lindore|lindjes]] – me perendimin tregoi se nuk kishte themele per nje shtet te ri Perendimor Gjerman si dhe mungesen e nje sukesori te Rajhut Gjerman, ne vend te asaj nje pjese e Gjermanise u riorganizua.</ref> Dy shtetet [[Ribashkimi i Gjermanisë|u ribashkuan]] më [[1990]]. [[Gjermania perëndimore]] ishte anëtare themeluase e Komunitetit Evropian më [[1957]], që më vonë u bë [[Bashkimi Evropian]] më [[1993]]. Gjermania është pjesë e [[Marrëveshja Schengen|zonës Schengen]], pa kufinj, dhe ka adoptuar valutën Evropiane, [[euro]]n më [[1999]].
 
Gjermania është një [[Republikë parlamentare]] [[Federata|federative]] prej [[Shtetet në Gjermani|gjashtëmbëdhjetë shtetesh]] ([[gjermanisht]]: ''Länder''). Kryeqyteti dhe qyteti më i madh është [[Berlini]].
Gjermania është anëtare e [[OKB|Kombeve të Bashkuara]], [[NATO]]s, [[G8|G8-ës]], dhe [[G4|G4-ës]], dhe ka nënshkruar [[Protokolli Kyoto|Protokollin Kyoto]]. Është ekonomia e tretë në botë për nga [[Bruto prodhimi vendorë]] (BPV) dhe eksportuesi më i madh në botë i të mirave më [[2007]]. Në terme absolute, Gjermania ka buxhetin vjetor për [[ndihma zhvillimore]] të dytin në botë (pas [[SHBA]]-ve),<ref> [http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 Germany world's second biggest aid donor after US] TopNews, India, Retrieved 2008, [[April 10|04-10]].</ref>. Vendi ka ndërtua një standard të lartë jetese dhe ka themeluar një sistem gjithëpërfshirës të [[Sigura sociale|sigurisë sociale]]. Ajo ka një pozicion kyç në afera Evropaine dhe mirëmban një partnership të ngushtë nivel ndërkombëtar.<ref>[http://www.iht.com/articles/2008/04/04/europe/poll.php The leader of Europe? Answers an ocean apart] International Herald Tribune. April 4, 2008. Retrieved 2008, [[April|04-04]].</ref> Gjermania njihet si lider shkencorë dhe teknologjik në disa fusha.<ref>[http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html Confidently into the Future with Reliable Technology] www.innovations-report.de. May 7, 2008. Retrieved 2008, [[May|04-04]].</ref>
 
== Historia ==
{{Kryesor|Historia e Gjermanisë}}
 
=== Fiset gjermanike ===
Etnogjeneza e [[Populli gjermanik|fiseve gjermanike]] thuhet të ketë ndodhur gjatë Kohës së Bronzit, ose më së voni, gjatë kohës Para-Romake të Hekurit. Nga [[Skandinavia]] jugore dhe Gjermania veriore, fiset filluan të zgjeroheshin në jug, lindje dhe perëndim në shekullin e parë &nbsp;Par.K., ata erdhën në kontakt me fiset [[Keltët|Kelte]] të [[Gaul]]it si dhe me fiset [[Popujt Iranian|Iranian]], [[Baltikë|Baltike]], dhe [[Popujt Sllavë|Sllave]] në [[Evropa Lindore|Evropën Lindore]]. Pak dihet për historinë e lashtë gjermanike, përveç bashkëveprimeve të tyre me [[Perandoria Romake|Perandorinë Romake]], nga hulumtimet etimologjike dhe arkeologjike.<ref name="Claster">Jill N. Claster: ''Medieval Experience: 300–1400''. NYU Press 1982, p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.</ref>
 
[[Skeda:Germanic tribes (750BC-1AD).png|parapamje|majtas|Zgjerimi i [[Popujt Gjermanikë|fiseve gjermanike]]]]
 
Nën sundimin e [[Augusti]]t, "[[Publius Quinctilius Varus]]" filloi të pushtonte Germanian (një term i përdorur nga romakët për të definuar një territor nga [[Lumi Rin]] tek [[Malet Urale]]), dhe në këtë periudhë fiset gjermanike i mësuan taktikat luftarake të [[Perandoria Romake|Romës]] derisa ruanin identitetin e tyre të klanit. Në vitin 9 pas erës sonë, tri legjione Romake të udhëhequra nga Vari u mposhtën nga udhëheqësi i klanit [[Keruskët|Kerusk]] [[Armini]] në [[Beteja e Pyellit Teutoburg|Betejën e pyellit Teutburg]]. Si rezultat, Gjermania moderne, prej [[Rini]]t tek [[Danubi]], mbeti jashtë [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]. Në vitin 100 pas [[Krishti]]t, fiset gjermanike filluan të vendoseshin përgjatë [[Rini]]t dhe [[Danubi]]t, duke okupuar pjesën më të madhe të asaj çfarë sot njihet si Gjermania moderne. Në shekulli III erdhën shumë fise gjermanike perëndimore: [[Alamanni]], [[Frankët]], [[Chatti]], [[Saksonët]], [[Frisianët]], [[Sicambri]], dhe [[Thuringii]]. Rreth vitit 260, Popujt gjermanikë depërtuan kufijtë Romakë të [[Danubi]]t dhe hynë në tokat e kontrolluara nga romakët.<ref name="Cambridge ancient history">The Cambridge Ancient History, vol. 12, p. 442. ISBN 0-521-30199-8.</ref>
 
=== Perandoria e Shenjtë Romake (962–1806) ===
 
[[Skeda:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|parapamje|"Zgjedhësit e princëve" të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë së Shenjtë Romake]]]]
 
Perandoria mesjetare ishte rezultat i ndarjes së [[Perandoria Karolingiane|Perandorisë Karolingiane]] më [[843]], e cila ishte themeluar nga [[Karli i Madh]] më 25 Djetor [[800]], dhe ekzistoi në forma të ndryshme deri më [[1806]], territori i saj shtrihej nga [[Lumi Eider]] në veri deri tek [[Deti Mesdhetar]] në jug. Shpesh i referuar si [[Perandoria e Shenjtë Romake]] (ose Perandoria e vjetër), ajo zyrtarisht ishte quajtur "Pernadoria e Shenjtë Romake e Kombit Gjerman ("[[Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ]]") duke filluar më [[1448]], për t'ia përshtatur titullin territorit atëherë të zvogëluar.
 
Nën sundimin e perandorëve [[Perandoria Osmane|Osmanë]] (919–1024), [[Lorraine]], [[Saksonia]], [[Frankonia]], [[Suabia]], [[Thuringia]], dhe [[Bavaria]] u konsoliduan, dhe mbreti Gjerman u kurorëzua [[Perandori i Shenjtë Romak]] i këtyre regjioneve më [[962]]. Nën sundimin e perandorëve [[Salianët|Salianë]] (1024–1125), [[Perandoria e Shenjtë Romake]] "thithi" [[Italia|Italinë]] veriore [[Burgundia|Burgundinë]], megjithëse perandorët humbën fuqi gjatë "Mosmarrëveshjes Investiture". Nën perandorët e [[Shtëpia Hohenstaufen|Shtëpisë Hohenstaufen]] (1138–1254), princat Gjermanë rritën influencën e tyre në territoret në jug dhe lindje të banuara me [[Popujt Sllavë|Sllavët]], duke vazhduar me ngulimin Gjerman në këto zona dhe ende më në lindje ''([[Ostsiedlung]])''. Qytetet gjermane veriore u rritën me prosperitet si anëtarë të [[Liga Hanseatike|Ligës Hanseatike]].
 
[[Skeda:Martin Luther by Lucas Cranach der Ältere.jpeg|parapamje|majtas|130px|[[Martin Luter]], (1483–1546) filloi [[Reformat Protestante]].]]
 
Edikti i [[Demi i Artë 1356|Demit të Artë]] më [[1356]] mundësoi kushtetutën bazë të perandorisë që zgjati deri në rënien e saj. Ajo kodoi zgjedhjen e perandorit nga shtatë [[princ-zgjedhës]] të cilët sundonin disa nga principatat dhe kryepeshkopatat më të fuqishme. Duke filluar nga shekulli XVI (15), perandorët u zgjodhën pothuajse ekskluzivisht nga dinastia [[Habsburg]]e e [[Austria|Austrisë]].
 
Murgu [[Martin Luter]] publikoi "95 Tesest" më [[1517]], duke sfiduar praktikat e [[Kisha Katolike Romake|Kishës Katolike Romake]], dhe duke filluar kështu [[Reformat Protestante]]. Një kishë [[Luterianizmi|Luteriane]] e ndarë nga [[Kisha Katolike Romake]] u bë feja zyrtare në shumë shtete Gjermane pas vitit [[1530]]. Konflikti fetar shpur tek [[Lufta Tridhjetëvjeçare]] (1618–1648) , e cila shkatërroi tokat Gjermane.<ref>[http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html Lufta Tridhjetëvjeçare], Gerhard Rempel, Kolegji Anglia e re Perëndimore.</ref> Popullsia e shteteve Gjermane u zvogëlua për rreth 30%.<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#30YrW Lufta Tridhjetëvjeçare (1618–48)], Alan McFarlane, Luftërat e egëra të Paqes: Anglia, Japonia dhe Kurthi Malthusian (2003)</ref> [[Paqja e Westfalisë]] (1648) ndaloi luftërat fetare mes shteteve Gjermane, por perandoria ishte ende ''de facto'' e ndarë në disa principata të pavarura. Nga viti [[1740]] e tutje, [[Dualizmi Gjerman|dualizmi]] mes [[Monarkia Habsburge|Monarkisë Habsburge]] [[Austria]]ke dhe [[Mbretëria e Prusisë|Mbretërisë Prusiane]] dominoi [[Historia e Gjermanisë|historinë Gjermane]]. Më [[1806]], ''Imperiumi'' u rrëzua si rezultat i [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]].<ref name="concise h">Fulbrook, Mary: ''A Concise History of Germany'', Cambridge University Press 1991, p. 97. ISBN 0-521-54071-2</ref>
 
=== Restaurimi dhe revolucioni (1814–1871) ===
 
[[Skeda:Nationalversammlung in der Paulskirche.jpg|parapamje|djathtas|200px|Parlamenti i Frankfurtit më [[1848]].]]
 
Pas rënies së [[Napoleon Bonaparte]], [[Kongresi i Vjenës]] u mblodh më [[1814]] dhe themeloi [[Konfederata Gjermane|Konfederatën Gjermane]] (Deutscher Bund) , një ligë e [[Lista e anëtarëve të Konfederatës Gjermane|39 shteteve sovrane]]. Mosmarrëveshja me [[Restaurimi Evropian|politikat e restaurimit]] pjesërisht çoi tek ngritja e lëvizjeve [[Liberalizmi në Gjermani|liberale]], të cilat kërkonin bashkim dhe liri. Këto, sidoqoftë, u ndoqën nga masa të reja të shtypjes nga ana e burrështetasit [[Austria]]k [[Klemens Wenzel von Metternich]]. ''[[Zollverein]]'', një bashkim tariforë, thellësisht zgjeroi bashkimin ekonomik mes shteteve Gjermane. Gjatë kësaj ere shumë Gjermanë të pasionuar nga idealet e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]], dhe [[nacionalizmi]]t u bënë forcë më e rëndësishme, veçanërisht mes intelektualëve të rinj. Për herë të parë, ngjyra e zezë, e kuqe dhe e artë u zgjodhën që të përfaqësonin lëvizjen, që më vonë u bënë [[Flamuri i Gjermanisë|ngjyrat kombëtare gjermane]].<ref>Martin, Norman. [http://www.fotw.net/flags/de1848.html German Confederation 1815–1866 (Germany)] Flags of the World. Oct. 5, 2000. Retrieved 2006, [[December 7|12-07]].</ref>
 
Nën ndriçimin e [[Revolucionet e 1848|një serie lëvizjesh revolucionare në Evropë]], të cilat me skuses e themeluan një [[republikë]] në [[Francë]], intelektualët dhe njerëzit e zakonshëm filluan [[Revolucionet e vitit 1848 në shtetet Gjermane]]. Monarkët fillimisht i hapën rrugën kërkesave liberale të revolucioneve. Mbretit [[Frederick William IV i Prusisë]] iu ofrua titulli [[Perandor]], por me një humbje në fuqi; ai kundërshtoi kurorën dhe kushtetutën e propozuar, duke çuar tek një ngadalësim i përkohshëm për lëvizjen. Konflikti mes Mbretit [[William I, Perandor Gjerman|William I]] të Prusisë dhe parlamentit gjithnjë më liberal shpërtheu mbi reformat ushtarake më [[1862]], dhe mbreti caktoi [[Oto von Bizmarku]]n si Kryeministër të ri të [[Prusia|Prusisë]]. Bizmarku me sukses bëri [[Lufta e dytë e Shlesvigut|luftë me Danimarkën]] më [[1864]]. Fitorja Prusiane në [[Lufta Austro-Prusiane|Luftën Austro-Prusiane]] më [[1866]] e lejoi atë të krijojë [[Federata Veriore Gjermane|Federatën Veriore Gjermane]] (Norddeutscher Bund) dhe të përjashtonte [[Perandoria Austriake|Perandorinë Austriake]], që dikur ishte shteti kryesor Gjerman, nga punët e shteteve të tjera Gjermane.
{{clear}}
 
=== Perandoria Gjermane (1871–1918) ===
[[Skeda:Wernerprokla.jpg|parapamje|djathtas|Themelimi i Gjermanisë moderne në Versajë-Francë, 1871. [[Oto von Bizmark|Bizmarku]] është në qendër në unformë të bardhë.]]
 
Shteti i njohur si ''Gjermania'' ishte [[union politik|i bashkuar]] si një shtet-komb modern më [[1871]], kur lindi [[Perandoria Gjermane]], ndërsa [[Mbretëria e Prusisë]] ishte përbërësi kryesor.
Pas mposhtjes së [[Franca|Francezëve]] në [[Lufta Franko-Prusiane|Luftën Franko-Prusiane]], [[Perandoria Gjermane]] u shpall në [[Pallati i Versajës|Versajë]] më [[18 Janar]] [[1871]]. Dinastia [[Shtëpia Hohenzollern|Hohenzollern]] nga [[Prusia]] sundoi perandorinë e re, kryeqyteti i së cilës ishte [[Berlini]]. Kjo perandori ishte bashkim i të gjitha pjesëve të ndara të Gjermanisë me përjashtim të [[Austria|Austrisë]] ([[gjermanisht]]: [[Kleindeutsche Lösung|''Kleindeutschland'']], ose "Gjermania e vogël"). Duke filluar më [[1884]], Gjermania filloi të themelonte [[Lista i ish-kolonive Gjermane|disa koloni]] jashtë [[Evropë]]s.
 
Në periudhën e njohur si ''[[Gründerzeit]]'' pas [[Bashkimi i Gjermanisë|bashkimit të Gjermanisë]], politika e jashtme e Perandorit [[William I, Perandor Gjerman|William I]] e siguroi pozitën e Gjermanisë si një komb i mrrekullueshëm nga bashkimi, duke izoluar [[Republika e Tretë Franceze|Republikën e Tretë Franceze]] me mjete diplomatike, dhe duke iu shmangur luftës. Nën Perandorin [[William II, Perandor Gjerman|William II]], sidoqoftë, Gjermania, [[Imperializmi i Ri|si fuqitë e tjera Evropiane]], mori një rrugë [[Imperializmi|imperialiste]] që shpuri në një "fërkim" me shtetet fqinje. Shumica e aleancave në të cilat Gjermania kishte marrë pjesë më parë nuk ishin ringjallur, dhe aleancat e reja e përjashtonin. Specifikisht, Franca themeloi marrëdhënie të reja duke nënshkruar "[[Entente Cordiale]]" me [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]] dhe duke siguruar lidhjet me [[Perandoria Ruse|Perandorinë Ruse]]. Përkrah kontakteve me [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarinë]], Gjermania po bëhej gjithnjë e më e izoluar.
 
[[Skeda:Deutsches Reich1.png|majtas|parapamje|Gjermania Imperialiste (1871–1918), me [[Mbretëria e Prusisë|Mbretërinë e Prusisë]] në të kaltër.]]
 
Imperializmi i Gjermanisë arriti jashtë shtetit të vet dhe u bashkua me fuqitë e tjera të [[Evropë]]s për të marrë pjesën e saj të [[Afrikë]]s. [[Konferenca e Berlinit]] e ndau [[Afrikë]]n mes fuqive Evropiane. Gjermania zotëroi disa toka në [[Afrikë]] përfshirë [[Afrika Lindore Gjermane|Arikën Lindore Gjermane]], [[Afrika Jugperëndimore Gjermane|Afrikën Jugperëndimore]], [[Togoland|Togon]], dhe [[Kameruni]]n. [[Trazira për Afrikën]] shkaktoi tension mes [[fuqitë e mëdha|fuqive të mëdha]] që mund të ketë marrë pjesë në kushtet që çuan tek [[Lufta e Parë Botërore]].
 
[[Atentati në Sarajevë|Atentati]] i [[Franz Ferdinandi i Austrisë|Franz Ferdinandit]], princit të Austrisë më [[28 Qershor]] [[1914]] shkaktoi [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]]. Gjermania, si pjesë e [[Fuqitë Qendrore|fuqive qendore]] të pasuksesshme, vuajti mposhtje nga [[Aleatët e Luftës së parë Botërore|Fuqitë Aleates]] në një nga konfliktet më të mëdha dhe më me pasoja të të gjitha kohërave. [[Revolucioni Gjerman]] shpërtheu në Nëntor [[1918]], dhe Perandori William II dhe gjithë princat sundues të Gjermanisë lëshuan fronin. Një [[Armëpushim me Gjermaninë (Compiègne)|armëpushim]] që i vinte fund luftës u nënshkrua më [[11 Nëntor]] dhe Gjermania u detyrua të nënshkruante [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]] në Qershor [[1919]]. Negociatat e saj, kundrejt diplomacisë tradicionale post-luftarake, përjashtoi mposhtjen e [[Fuqitë Qendrore|Fuqive Qendrore]]. Traktati u perceptua në Gjermani si një vazhdim poshtërues i luftës, në anën tjetër poshtërsia e tij shpesh citohet të ketë shkaktuar ngritjen e mëvonshme të [[Nazizmi]]t në këtë vend.<ref name="lee h">Stephen J. Lee: ''Europe, 1890–1945''. Routledge 2003, p. 131. ISBN 0-415-25455-8.</ref>
 
=== Republika e Wiemarit (1919–1933) ===
 
Pas suksesit të [[Revolucioni Gjerman|Revoluciont Gjerman]] në Nëntor të vitit [[1918]], u shpall [[Republika e Wiemarit]]. [[Kushtetuta e Wiemarit]] hyri në fuqi me nënshkrimin e saj nga [[Presidenti i Gjermanisë|Presidenti]] [[Friedrich Ebert]] më [[11 Gusht]] [[1919]]. [[Partia komuniste e Gjermanisë]] u themelua nga [[Rosa Luxemburg]] dhe [[Karl Liebknecht]] më [[1918]], dhe Partia Punëtore Gjermane, më vonë e njohur si [[Partia Nacional Socialiste Punëtore Gjermane]] ose [[Partia Naziste]], u themelua në Janar [[1919]].
 
Duke vuajtur nga [[Depresioni i Madh]], kushtet e rënda të paqes të vendosura nga [[Traktati i Versajës]], dhe një pasim i qeverive paka shumë jostabile, forcat politike në Gjermani gjithmonë e më shumë u mungonte identifikimi me sistemin e tyre të [[demokracia parlamentare|demokracisë parlamentare]]. Kjo u keqësua nga një krah i djathtë i përhapur gjërë ([[Monarkizmi|monarkist]], ''[[Lëvizja Völkisch|völkisch]]'', dhe Naziste) ''[[Dolchstoßlegende]]'', një mit politik që pretendonte se Gjermania e kishte humbur [[Lufta e Parë botërore|Luftën e Parë Botërore]] për shkak të revolucionit gjerman, e jo për shkak të mposhtjes ushtarake. në anën tjetër, [[komunizmi|komunistët]] radikalë të krahut të majtë, si [[Liga Spartakiste]], donin të rrëzonin atë çfarë ata e perceptonin si "[[Kapitalizmi|sundim kapitalist]]" në favor për një ''[[Räterepublik]]''. Trupat parlamentare u organizua nga disa parti dhe ndodhën mijëra vrasje politikisht të motivuara. Paramilitarët frikësuan votuesit dhe shkaktuan dhunë nervozë mes publikut, i cili vuante nga papunësia dhe varfëria e madhe. Pas një serie kabinetesh qeveritare të pasuksesshme, Presidenti [[Paul von Hindenburg]], duke parë një alternativë dhe duke u shtyrë nga këshilltarët e krahut të djathtë, caktoi [[Adolf Hitleri]]n si [[Kancelarii Gjermanisë|Kancelar të Gjermanisë]] më [[30 Janar]] 1933.
 
=== Gjermania Naziste ===
 
[[Skeda:Flag of Germany 1933.svg|parapamje|djathtas|150px|Flamuri i Nazistëve]]
 
Më [[27 Shkurt]] [[1933]], [[Zjarri i Reichstag|Reichstag u vu në zjarr]]. Disa të drejta demokratike bazë shpejt u abroguan më pas nën një dekret emergjent. Një [[Akti i Lejes 1933|Akt i Lejes]] i dha qeverisë së [[Hitleri]]t fuqi të plotë legjislative. Vetëm [[Partia Social Demokratike e Gjermanisë]] votoi kundër; komunistët nuk ishin në gjendje të prezantonin opozitën sepse 81 ulëset e tyre në parlament ishin anulluar në bazë të [[Dekreti i Zjarrit të Reichstag|Dekretit të Zjerrit të Reichstag]].<ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html An der Abstimmung nicht teilnehmen konnten die 81 Abgeordneten der Kommunistischen Partei Deutschlands (KPD). Ihre Mandate waren auf Basis der Reichstagsbrandverordnung bereits am 8. März 1933 annulliert worden.]<br />Roderick Stackelberg, ''Hitler's Germany: origins, interpretations, legacies''. Routledge 1999, p. 103. ISBN 0-415-20114-4. <br />Scheck, Raffael. [http://www.colby.edu/personal/r/rmscheck/GermanyE1.html Establishing a Dictatorship: The Stabilization of Nazi Power] Colby College. Retrieved 2006, [[7 December|07-12]].</ref> Një shtet [[totaliterian]] i centralizuar u themelua nga një seri lëvizjesh dhe dekretesh duke e shndërruar Gjermaninë në një [[shtet një-partiak]]. Industria ishte e rregulluar nga afër me kuota dhe kërkesa, për të shndërruar ekonominë drejt një [[ekonomi lufte|baze prodhimi luftarak]].<ref>{{cite web | url = http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html | title = Industrie und Wirtschaft | accessdate = 2008-09-12 | author = Deutsches Historisches Museum | last = | first = | authorlink = Deutsches Historisches Museum | coauthors = | date = | year = | month = | format = | work = | publisher = Deutsches Historisches Museum| language = German| quote = Der Vierjahresplan sollte ab 1936 die wirtschaftliche Kriegsfähigkeit Deutschlands herbeiführen. . . .Bereits im Februar 1933 erklärte Hitler, dass alle öffentlichen Maßnahmen zur Arbeitsbeschaffung zugleich der "Wehrhaftmachung" zu dienen hätten und den Interessen des Staates untergeordnet seien. . . . }}</ref> Më [[1936]] trupat Gjermane hynë në [[Rhineland]]in e demilitizuar, dhe politikat e "marrjes me të mirë" të [[Kryeministri i Britanisë së Madhe|Kryeministri Britanik]] [[Neville Chamberlain]] u provuan inadekuate. [Hitleri]] ndoqi nga viti [[1938]] e më tej një politikë ekspansioniste për të themeluar [[Gjermania e Madhe|Gjermaninë e Madhe]] ([[gjermanisht]]: '' [[Großdeutschland]]''). Për t'iu shmangur një lugte dy-frontesh, [[Hitler]]i konkludoi [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribbentrop]] me [[Bashkimi Sovietik|Bashkmin Sovietik]], një pakt të cilin më vonë e theu.
 
Më [[1939]], tensionet në rritje për nacionalizëm, ushtarakizëm, dhe probleme territoriale bënë që Gjermanët të [[pushtimi i Polonisë (1939)|lëshonin]] një [[blitzkrieg]] ("luftë rrufesh") më [[1 Shtator]] kundër [[Republika e dytë Polake|Republikës së dytë Polake]], vepprim ky që pasoi me shpalljen e luftës nga [[Britania e Madhe]] dhe [[Franca]], duke shënuar fillimin e [[Lufta e dytë Botërore|Luftës së dytë Botërore]]. Gjermania shpejt mori kontroll direkt ose indirekt të [[Evropa e okupuar|pjesën më të madhe]] të [[Evropë]]s.
 
[[Skeda:Potsdamer Platz 1945.jpg|parapamje|majtas|[[Berlini]] nën rrënoja pas [[Lufta e dytë Botërore|Luftës së dytë Botërore]], Potsdamer Platz [[1945]].]]
 
Më [[22 Gusht]] [[1941]], [[Hitleri]] theu paktin me [[Baashkimi Sovietik|Bashkimin Sovietik]] duke hapur [[Fronti Lindor (Lufta e dytë Botërore)|Frontin Lindor]] dhe duke [[Operacioni Barbarosa|pushtuar Bashkimin Sovietik]]. Pak pasi [[Perandoria e Japonisë]] [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi bazën Amerikane në Pearl Harbor]], Gjermania i shpalli luftë [[SHBA|Shteteve të Bashkuara]]. Megjithëse fillimisht ushtria Gjermane shpejt avancoi në Bashkimin Sovietik, por gjatë dimrit te ftohtë dhe mungesës për furnizime, [[Beteja e Stalingradit]] shënoi një kthesë të madhe në këtë luftë. Më pas, Ushtria Gjermane nisi të tërhiqej në Frontin Lindor. [[Beteja e Normandisë]], e njohur si [[D-Day]] shënoi një kthesë të madhe në Fronti Perëndimor, ndërsa Forcat Aleate zbarkuan në plazhet e [[Normandia|Normandisë]] dhe bënë avancime të shpejta në territorin Gjerman. Mposhtja e Gjermanisë pasoi. Më [[8 Maj]] [[1945]], [[Fitorja në Ditën e Evropës|Forcat e armatosura Gjermane u dorëzuan]] pasi [[Ushtria e Kuqe]] okupoi [[Berlini]]n.
 
Në atë çfarë më vonë u bë e njohur si [[Holokausti]], Regjimi i Reichit të Tretë dekretoi politikat qeveritare që direkt të diskriminoni disa pjesë të shoqërisë: [[Hebrenjët]], [[Komunistët]], [[populli Roma|Roma]], [[homoseksualizmi|homoseksualët]], [[Frimasonria|frimasonët]], priftërinjët, [[Kisha e Dëftimit|kundërshtarët fetarë]], dhe [[njerëzit me aftësi të kufizuara]], mes tjerëve. Gjatë periudhës Naziste, mbi njëmbëdhjetë milion (11,000,000) njerëz u vranë në Holokaust, përfshirë gjashtë milion (6,000,000) Hebrenjë dhe tre milion (3,000,000) [[Polonia|Polakë]]. [[Lufta e dytë Botërore]] dhe gjenocidi Nazist ishin përgjegjës për rreth 35 million (35,000,000) të vrarë në [[Evropë]].
{{clear}}
 
=== Ndarja dhe ribashkimi (1945–tani) ===
[[Skeda:Deutschland Bundeslaender 1957.png|parapamje|lartdjathtas|pas vitit [[1949]] dy shtete gjermane dhe qyteti i ndarë i [[Berlini]]t evolvuan përkrah [[Zonat e Okupuara Aleate në Gjermani|zonave të okupuara aleate]]. [[Gjermania Perëndimore]] u formua nga zonat Amerikane, Britanike dhe Franceze derisa [[Gjermania Lindore]] u formua nga zona Sovietike.]]
 
Lufta rezultoi në vdekjen e rreth 10 milionë ushtarëve dhe civilëve Gjermanë; [[Linja Oder-Neisse|humbje të mëdha territoriale]]; [[Përjashtimi i Gjermanëve pas Luftës së dytë Botërore|përjashtimin e rreth 15 milionë gjermanëve]] nga [[Ish-Territoret Lindore GJermane|ish-territoret lindore]] dhe shtete të tjera; dhe shkatërrimin e shumë qyteteve të mëdha. Pjesa e mbetur e territorit kombëtar dhe [[Berlini]] u ndanë nga [[Aleatët e Luftës së dytë Botërore|Aleatët]] në katër zona të okupuara ushtarake.
 
Sektorët e kontrolluar nga [[Franca]], [[Britania e Madhe]], dhe [[Shtetet e Bashkuara]] u bashkuan më [[23 Maj]] [[1949]], për të formuar ''[[Gjermanina Perëndimore|Republikën Federale të Gjermanisë]]''; më [[7 Tetor]] [[1949]], Zona Sovjetike themeloi ''[[Gjermania Lindore|Republikën Demokratike Gjermane]]''. Ato u njohën jozyrtarisht si "[[Gjermania Perëndimore]]" dhe "[[Gjermania Lindore]]" dhe dy pjesët e [[Berlini]]t si "[[Berlini Perëndimor]]" dhe "[[Berlini Lindor]]". Shtetet perëndimore dhe lindore kërkuan [[Berlini Lindor|Berlinin Lindor]] dhe [[Boni]]n si kryeqytetet e tyre respektivisht. Sidoqoftë, Gjermania Perëndimore e shpalli statusin e kryeqytetit të saj si të përkohshëm,<ref name="provisional">Britannica http://www.britannica.com/eb/article-9080620/Bonn</ref> në mënyrë që të theksonte qëndrimin e saj se zgjidhja dy-shtete ishte një ''status quo'' artificiale që një ditë do të tejkalohej.
 
Gjermania Perëndimore, e themeluar si republikë federale parlamentare me një "[[ekonomi sociale të tregut]]" — u bë aleate me [[Shtetet e Bashkuara]], [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]] dhe [[Francë]]n. Shteti eventualisht filloi t% gëzonte një rritje ekonomike në vitet 1950-ta ([[gjermanisht]]: ''[[Wirtschaftswunder]]''). Gjermania Perëndimore iu bashkangjit [[NATO]]s më [[1955]] dhe ishte anëtare themeluese e [[Komuniteti Ekonomik Evropian|Komunitetit Ekonomik Evropian]] më [[1958]].
 
Gjermania Lindore ishte një shtet i [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]] nën kontrollin politik dhe ushtarak të [[BRSS]]-së përmes forcave të saja okupuese dhe [[Traktati i Varshavës|Traktatit të Varshavës]]. Derisa pretendonte të ishte [[demokraci]], fuqia politike ekzekutohej vetëm nga anëtarët udhëheqës (''[[Politburo]]'') të [[Partia e Bashkimit Socialist e Gjermanisë|PBS (''Partia e Bashkimit Socialist e Gjermanisë'')]] ([[anglishtja|ang.]]: ''Socialist Unity Party of Germany'' ose ''SED'') e kontrolluar nga komunistët. Fuqia e tyre ishte e siguruar nga [[Stasi]], një shërbim sekret i përmasave të mëdha, dhe një shumllojshmëri e suborganizatave të PBD-së, të cilat kontrollonin çdo aspekt të shoqërisë. Në anën tjetër, nevojat themelore të popullsisë u përmbushën në masë të vogël nga shteti. U themelua një [[ekonomi komanduese]] e stlit Sovietik, më vonë Gjermania Lindore u bë një shtet [[Comecon]]. Ndërsa [[Propaganda Komuniste|propaganda Gjermano-lindore]] u bazua në përfitimet e programeve sociale dhe kërcënimi i pretenduar konstant i një pushtimi nga Gjermania Perëndimore, shumica nga qytetarët e Gjermanisë Lindore shikonin në perëndim për liri politike dhe prosperitet ekonomik.<ref>Colchester, Nico. [http://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=6f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html D-mark day dawns] [[Financial Times]]. January 1, 2001. Retrieved 2006, [[December 7|12-07]]</ref> [[Muri i Berlinit]], i ndërtuar më [[1961]] për të ndaluar Gjermanët Lindorë që të arratiseshin për në Gjermaninë Perëndimore, u bë një simbol i [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]].
 
Tensionet mes dy Gjermanive u ulën paksa në vitet 1970-ta nga ''[[Ostpolitik]]'' e Kancelarit [[Willy Brandt]], e cila përfshiu një pranim ''de facto'' për humbjet territoriale të Gjermanisë në [[Lufta e dytë Botërore|Luftën e dytë Botërore]].
 
[[Skeda:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|parapamje|majtas|[[Muri i Berlinit]] pra [[Portës së Brandenburgut]], pak pas hapjes më [[1989]].]]
 
Nën rritjen e migrimit të Gjermanëve lindorë në Gjermaninë perëndimore nëpërmes [[Hungaria|Hungarisë]] dhe [[Demonstratat e së Hënës në Gjermaninë Lindore|demonstratave masive gjatë verës së vitit 1989]], autoritetet Gjermano-lindore papritur lehtësuan kufizimet e kufirit në Nëntor, duke lejuar qytetarët Gjermanë lindorë të udhëtojnë në Perëndim. Origjinalisht e menduar si valë presioni për të mbajtur Gjermaninë Lindore si shtet, hapja e kufirit në fakt çoi tek një akselerim e [[Die Wende|procesit reformues ''Wende'']] në Gjermanië Lindore, që në fund konkludoi me ''Traktatin Dy plus Katër'' një vit më vonë më [[12 Shtator]], [[1990]] dhe [[ribashkimi Gjerman]] më [[3 Tetor]] [[1990]]. Nën termet e traktatit, katër fuqitë okupuese hoqën dorë nga të drejtat e tyre nën Instrumentin e Dorëzimit, dhe Gjermania rifitoi [[sovranitet]] të plotë. E bazuar në aktin Bon-Berlin, të miratuar nga parlamenti më [[10 Mars]] [[1994]], kryeqyteti i shtetit të bashkuar u zgjodh [[Berlini]], derisa [[Boni]] mbajti statusin unik ''Bundesstadt'' (qytet federal) duke mbajtur disa ministri federale.<ref name="BBG">WDR http://www.wdr.de/themen/kultur/stichtag/2004/03/10.jhtml Eine "faire Arbeitsteilung"
Vor 10 Jahren: Bundestag beschließt Bonn-Berlin-Gesetz . 10 March 04.</ref> Lëvizja e qeverisë u përfundua më [[1999]].
 
Qysh nga ribashkimi, Gjermania ka marrë një rol udhëheqës në [[BE|Bashkimin Evropian]] dhe [[NATO]]. Gjermania ka dërguar trupa paqeruajtëse për të siguruar stabilitet në [[Ballkan]] dhe ka dërguar një forcë të [[Bundeswehr|trupave Gjermane]] në [[Afganistan]] si pjesë e një mundimi të [[NATO]]s për të mundësuar siguri në atë shtet pas kërcënimeve që paraqiten nga [[Talebanët]].<ref name="ARM">Dempsey, Judy. [http://www.iht.com/articles/2006/10/31/news/germany.php Germany is planning a Bosnia withdrawal] International Herald Tribune. Oct. 31, 2006. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]]</ref> Këto dislokime ishin të diskutuara, meqënëse pas luftës, Gjermania u lidh që të dërgonte trupa vetëm për role mbrojtëse. Dislokimet në territore të huaja u kuptuan të mos mbuloheshin nga mbrojtjet e përkohshme; sidoqoftë, vota parlamentare në këtë çështje efektivisht legalizoi pjesëmarrjen në kontekstin paqeruajtës.
{{clear}}
 
== Gjeografia ==
{{Artikulli kryesor|Gjeografia e Gjermanisë}}
[[Skeda:Deutschland topo.png|parapamje|djathtas|200px|right|Hartë Fizike e Gjermanisë.]]
 
Sipërfaqja e përgjithshme e Gjermanisë është 357,021 km<sup>2</sup>, 349,223 km2 nga kjo është tokë kurse 7,798 km2 është ujë. Vija bregdetare e Gjermanisë është 2,389 km e gjatë. Gjermania është shteti i shtatë në [[Evropë]] dhe i 63-ti në botë sipas sipërfaqes. Relievi dallon nga [[Alpet]] e larta (pika më e lartë: [[Zugspitze]], 2,962 m) në jug e deri tek bregdeti i [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]] (Nordsee) në veriperëndim dhe [[Deti Baltik]] (Ostsee) në verilindje. Në mes shtrihen rrafshnaltat pyjore të Gjermanisë qendrore dhe ultësirat e Gjermanisë veriore (pika më e ulët: [[Wilstermarsch]], 3.54m nën nivelin e detit). Gjermania përshkohet nga disa nga lumenjtë kryesorë të [[Evropë]]s si [[Rine]], [[Danubi]] dhe [[Elba]].<ref name="CIA">[https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html Germany] CIA Factbook. November 14, 2006. Retrieved 2006, [[November 29|11-29]].</ref>. Për shkak të pozitës së saj në qendër të [[Evropë]]s, Gjermania ndan kufinjë me më shumë vende se secili shtet tjetër në [[Evropë]]. Fqinjët e saj janë [[Danimarka]] në veri, [[Polonia]] dhe [[Republika Çeke]] në lindje, [[Austria]] dhe [[Zvicra]] në jug, [[Franca]] dhe [[Luksemburgu]] në jugperëndim dhe [[Belgjika]] dhe [[Holanda]] në veriperëndim. Gjermania shtrihet rreth koordinatave gjeografike 51 00 '''V''', 9 00 '''L'''
 
:''Shiko edhe këtë: [[Lista e majave malore në Gjermani]]''
 
=== Klima ===
[[Skeda:Hintersee.jpg|parapamje|majtas|Peisazh në [[Alpet]] e [[Bavaria|Bavarisë]].]]
 
Pjesa më e madhe e Gjermanisë ka një klimë mesatare sezonale, në të cilën dominojnë erërat e lagështa perëndimore. Klima varet prej [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], përkatësisht [[Rryma Veri-Atlantike|Rrymës Veri-Atlantike]], që është pjesa veriore e [[Rryma e Golfit|Rrymës së Golfit]]. Ky ujë i ngrohtë i prek zonat që kanë dalje në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] përfshirë gadishullin [[Jutland]] dhe zonën përgjatë [[Rini]]t, që derdhet në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]]. Rrjedhimisht në veriperëndim dhe në veri, klima është [[Klima Oqeanike|oqeanike]]; Reshjet i hasim gjatë tërë vitit me maksimumin gjatë verës. Dimrat në këtë pjesë janë kryesisht të butë kurse verërat priren si të freskëta, megjithëse temperaturat mund të tejkalojnë 30&nbsp;°[[Celsius|C]] (86&nbsp;°[[Fahrenheit|F]]) në disa periudha. Në lindje, klima është më shumë [[Klima Kontinentale|kontinentale]]; dimrat mund të jenë shumë të ftohtë kurse verërat shumë të ngrohta, dhe periudha të gjata thatësie janë shënuar shpesh. Gjermania qendrore dhe jugore janë regjione tranzite ku mund të ketë si klimë oqeanike ashtu edhe kontinentale. Sërish, temperatura maksimale mund të arrijë 30&nbsp;°C (86&nbsp;°F) gjatë verës.<ref> [http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html Germany For Dummies, 3rd Edition]</ref><ref>[http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate/ German Climate and Weather] World Travels. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref>
{{clear}}
 
=== Mjedisi ===
 
[[Skeda:Windgermany.JPG|parapamje|[[Ferma e erës]] dhe kapaciteti për [[energji solare]] më i madh në botë është i instaluar në Gjermani. [[Energjia e ripërtëritshme]] gjeneroi 14% të të gjithë konsuminit elektrik të vendit më 2007.<ref>[http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=10961890 German lessons], The Economist, Retrieved 2008, [[April 29|11-29]].</ref>]]
 
Fitogjeografikisht, Gjermania ndahet nga krahinat Atlantiko-Evropiane dhe Evropiane qendrore të [[Regjioni Circumboreal|Regjionit Circumboreal]] brenda [[mbretëria Boreal|Mbretërisë Boreal]]. Territori i Gjermanisë mund të ndahet në katër [[ekoregjion]]e: Pyjet e përziera të Atlantikut, pyjet e përziera të Baltikut, pyjet e përziera qendrore Evropiane dhe pyjet e shumllojshme perëndimore Evropiane.<ref> [http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/maps/index.cfm The Ecoregions] WWF, Retrieved 2008, [[June 05|12-28]].</ref>
 
Gjermania është e njohur për ndërgjegjen e saj mjedisore.<ref> [http://web.archive.org/web/20111013190022/http://www.dzforum.de/downloads/020101311.pdf Starting points and focus of environmental communication] German Federal Environmental Foundation, Retrieved 2007, [[November 25|12-28]].</ref> Gjermanët i konsiderojnë shkaktarët antropogjenë si faktorë kryesorë në [[ngrohja Globale|ngrohjen globale]].<ref>[http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep07/BBCClimate_Sep07_rpt.pdf All Countries Need to Take Major Steps on Climate Change: Global Poll 2008-02-11]</ref> Shteti është i përkushtuar ndaj [[Protokolli Kyoto|Protokollit Kyoto]] dhe disa traktateve të tjera që promovojnë biodiversitet, standarde të ulëta emisioni, riqarkullimin, përdorimin e energjisë së ripërtërishme dhe përkrah zhvillimin në nivel global.<ref>[http://www.umweltbundesamt.de/uba-info-presse-e/2004/pe04-056.htm Reinforcing Germany's environmental protection industry] Umweltbundesamt, Retrieved 2007, [[November 25|11-25]].</ref>
 
Qeveria Gjermane ka filluar reduktimin e emisionit në nivel të gjërë me aktivitete të ndryshme, kështu që emisionet e përgjithshme të vendit po bien.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Earth/Germany_greenest_country_in_the_world/articleshow/3151766.cms Germany greenest country in the world] Times of India, Retrieved 2008, [[June 22|11-25]]</ref> Megjithatë emisioni i dioksidit të karbonit për kokë në Gjermani është ndër më të lartat në [[BE]] por mbetet dukshëm më i ulët krahasuar me [[Australia|Australinë]], [[Kanada|Kanadanë]], [[Arabia Saudite|Arabinë Saudite]] ose [[Shtetet e Bashkuara]].
 
Emisionet nga djegia e qymyrit dhe industria kontribuojnë në ndotjen e ajrit. Shiu acidik, që rezulton nga emisionet e dioksidit të sulfurit po shkatërron [[pyje]]t. Ndotja në [[Deti Baltik|Detin Baltik]] nga ujërat e zeza dhe mbetjet industriale nga lumenjtë në ish-Gjermaninë Lindore janë zvogëluar. Qeveria nën kancelarin Schröder shpalli synim për ndalimin e përdorimit të energjisë nukleare për prodhimin e energjisë. Gjermania po punon që të arrijë përkushtimin e [[BE]]-së për të identifikuar zonat e ruajtjes së natyrës në vijë me Florën, Faunën, dhe direktivin Habitat të [[BE|Bashkimit Evropian]]. Akullnajat e fundit të Gjermanisë në regjionet Alpine po i nënshtrohen shkrirjes. Rreziqet natyrore janë vërshimet e lumenjve në pranverë dhe erëra stuhie që hasen në të gjitha regjionet.
 
== Politika ==
{{Artikulli kryesor|Sistemi shtetëror në Gjermani}}
 
[[Skeda:Berlin reichstag CP.jpg|parapamje|[[Reichstag (ndërtesë)|Reichstag]] është ndërtesa e vjetër dhe e re e parlamentit Gjerman.]]
 
Gjermania është republikë [[Republika federale|federale]], [[Demokracia parlamentare|parlamentare]], [[Demokracia reprezentative|reprezentative]] [[Demokracia|demokratike]]. Politika gjermane funksionon nën kuadrin e një [[kushtetuta|dokumenti kushtetues]] të miratuar më [[1914]] dhe të njohur si [[Ligji themelor për Republikën Federale të Gjermanisë]] ose ''[[Grundgesetz]]'' ("[[Ligji themelor]]"). Duke e quajtur këtë dokument ''Grundgesetz'', në vend të ''Verfassung'' ([[kushtetutë]]), autorët shprehën qëllimin se ajo do të zëvendësohej nga një kushtetutë e duhur kur Gjermania të ribashkohej si një shtet. Amandamentet për Grundgesetz kërkojnë miratimin e dy të tretave (2/3) të shumicës (mazhorancës) në dy dhomat e parlamentit. Nenet që garantojnë të drejta themelore, ndarjen e fuqive, strukturën federale, dhe të drejtën për të rezistuar përpjekjet për të tejkaluar kushtetutën janë valide dhe nuk mund të amandamentohen.<ref>[www.gesetze-im-internet.de/gg/art_79.html Article 79 of the ''Grundgesetz''] (German) Bundesministerium der Justiz. Retrieved 2008, [[April 4|12-07]].</ref> Pavarësisht qëllimit që kur Gjermania të bashkohej ''Grundgesetz'' do të zëvendësohej me një kushtetutë të vërtetë, pas ribashkimit ai mbeti në fuqi me vetëm disa ndryshime të vogla në vitin [[1990]].
 
[[Skeda:Official portrait of Joachim Gauck.jpg|parapamje|majtas|150px|lartdjathtas|Presidenti [[Joachim Gauck]].]]
 
[[Kancelari i Gjermanisë|Kancelari]] ose ''Bundeskanzler'' (kancelar federal), aktualisht [[Angela Merkel]] është kreu i qeverisë dhe ushtron [[Ekzekutivi (qeveri)|fuqi ekzekutive]] shtetërore , ngjashëm me rolin e një [[Kryeministri]] në [[Sistemi parlamentar|demokracitë parlamentare]]. [[Fuqia legjislative]] federale është [[Bundestag]]u dhe ''[[Bundesrati Gjerman|Bundesrati]]'' (Këshilli Federal), që së bashku formojnë një trup unik legjislativ që nuk mund të krahasohet me asnjë sistem tjetër. [[Bundestagu]] zgjedhet përmes zgjedhjeve direkte, megjithatë mban përfaqësim proporcional. Antarët e Bundesratit përfaqësojnë qeveritë e 16 [[Njësitë federative të Gjermanisë|federatave gjermane]] dhe janë antarë të kabinetit shtetëror. Qeveritë federative kanë të drejtë t'i ndërrojnë përfaqësuesit e tyre në çdo kohë
 
[[Presidenti i Gjermanisë|Presidenti]] ose ''Bundespräsident'' (Presidenti Federal), aktualisht [[Christian Wulff]], është [[kreu i shtetit]], i "investuar" kryesisht për përgjegjësi dhe fuqi përfaqësuese. Ai zgjidhet nga ''[[Bundesversammlung (Gjermani)|Bundesversammlung]]'' (konvenda federale), një institut i përbërë prej anëtarëve të ''Bundestagut'' dhe një numër i barabartë me delegatët e shteteve federative. Zyrtari i dytë më i lartë në [[Presidenca Gjermane|presidencën Gjermane]] është ''Bundestagspräsident'' (presidenti i Bundestagut), i cili zgjidhet nga [[Bundestagu]] dhe është përgjegjës për udhëheqjen e seancave ditore. Zyrtari i tretë më i lartë është [[kreu i qeverisë]] ose Kancelari, i cili nominohet nga ''Bundespräsident'' (presidenti) pasi të jetë zgjedhur nga ''Bundestagu''. Kancelari mund të largohet nga një "mocion i mungesës së besimit" konstriktiv nga ''Bundestagu'', ku konstruktiv do të thotë që ''Bundestagu'' më pas zgjedh një pasues.
{{clear}}
 
== Njësitë shtetërore ==
 
{{Artikulli kryesor|Njësitë federative të Gjermanisë}}
 
Gjermania ndahet në 16 [[Njësit shtetërore|njësi shtetërore]] të quajtura "lender" (org.:''Länder''; njëjës ''Land'', ose ''Bundesländer''; njëjës:''Bundesland''). Këto njësi shtetërore ndahen në 439 [[Distriktet e Gjermanisë|distrikte]] (''Kreise'') dhe qytete (''kreisfreie Städte'') (2004) . Gjermania është një federatë dhe njësit shtetrore të saj kanë kompetenca të barabarta ndërmjet veti dhe po ashtu kanë përfqësuesit e tyre në dhomën federative.
 
{| style="background:transparent;" cellspacing="2px"
|
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%"
|- style="font-size:100%; text-align:left"
! width="140px"| [[Shtetet në Gjermani]] !!width="25px"|&nbsp;!!width="140px"| [[Shtetet në Gjermani|Shteti]] !!width="80px"| [[Kryeqyteti]] !!width="90px"| [[Sipërfaqja]] (km²)!!width="80px"| [[Popullsia]] </tr>
|-
| rowspan="17" width="40%"| {{GjerFiguraHarta|100px|center}}
|-
| align="right"|1 ||[[Baden-Württemberg]] || [[Stuttgart]] || style="text-align:right"|35,752|| style="text-align:right"|10,717,000
|-
| align="right"|2 ||[[Bavaria]] || [[Munich]] || style="text-align:right"|70,549|| style="text-align:right"|12,444,000
|-
| align="right"|3 ||[[Berlin]] || [[Berlin]] ||style="text-align:right"|892|| style="text-align:right"|3,400,000
|-
| align="right"|4 ||[[Brandenburg]] || [[Potsdam]] || style="text-align:right"|29,477|| style="text-align:right"|2,568,000
|-
| align="right"|5 ||[[Bremen (krahinë)|Bremen]] || [[Bremen]] || style="text-align:right"|404|| style="text-align:right"|663,000
|-
| align="right"|6 ||[[Hamburg]] || [[Hamburg]] ||style="text-align:right"|755|| style="text-align:right"|1,735,000
|-
| align="right"|7 ||[[Hesia]] || [[Wiesbaden]] || style="text-align:right"|21,115|| style="text-align:right"|6,098,000
|-
| align="right"|8 ||[[Mecklenburg-Vorpommern]] || [[Schwerin]] || style="text-align:right"|23,174|| style="text-align:right"|1,720,000
|-
| align="right"|9 ||[[Saksonia e Ulët]] || [[Hanover]] || style="text-align:right"|47,618|| style="text-align:right"|8,001,000
|-
| align="right"|10 ||[[Rini-Westphalia Veriore]] || [[Düsseldorf]] || style="text-align:right"|34,043|| style="text-align:right"|18,075,000
|-
| align="right"|11 ||[[Rhineland-Palatinate]] || [[Mainz]] || style="text-align:right"|19,847|| style="text-align:right"|4,061,000
|-
| align="right"|12 ||[[Saarland]] || [[Saarbrücken]] || style="text-align:right"|2,569|| style="text-align:right"|1,056,000
|-
| align="right"|13 ||[[Saksonia]] || [[Dresden]] || style="text-align:right"|18,416|| style="text-align:right"|4,296,000
|-
| align="right"|14 ||[[Saksonia Anhalt]] || [[Magdeburg]] || style="text-align:right"|20,445|| style="text-align:right"|2,494,000
|-
| align="right"|15 ||[[Schleswig-Holstein]] || [[Kiel]] || style="text-align:right"|15,763|| style="text-align:right"|2,829,000
|-
| align="right"|16 ||[[Turingia]] || [[Erfurt]] || style="text-align:right"|16,172|| style="text-align:right"|2,355,000
|}
 
== Marrëdhëniet e jashtme ==
{{Artikulli kryesor|Marrëdhëniet e jashtme të Gjermanisë}}
 
[[Skeda:Berlin auswaertigesamt kl.jpg|parapamje|Zyrat Gjermane për marrëdhënie të jashtme në [[Berlin]]]]
 
Gjermania ka luajtur rol kyç në [[BE|Bashkimin Evropian]] qysh nga fillimi dhe ka ruajtur [[Bashkëpunimi Franko-Gjerman|aleancë të fuqishme me Francën]] qysh nga përfundimi i [[Lufta e dytë Botërore|Luftë së dytë Botërore]]. Aleanca ishte veçantërisht afër në vitet 1980-ta dhe 1990-ta nën udhëheqjen e [[Unioni Demokratik Krishterë (Gjermani)|Demokratit Krishterë]] [[Helmut Kohl]] dhe [[Partia Socialiste (Francë)|Socialistit]] [[François Mitterrand]]. Gjermania është në krye të vendeve Evropiane që synojnë avancimin e krijimit të një aparati politik, të mbrojtjes dhe sigurisë të bashkuar Evropian.<ref> [http://www.elysee.fr/elysee/anglais/speeches_and_documents/2004/declaration_by_the_franco-german_defence_and_security_council.1096.html Declaration by the Franco-German Defence and Security Council] Elysee.fr May 13, 3004. Retrieved 2006, [[December 3|12-03]].</ref>
 
Qysh nga themelimi më [[23 Maj]] [[1949]], Republika Federale e Gjermanisë ka mbajtur profil të ulët në marrëdhënie ndërkombëtare, për shkak të historisë së vonshme dhe okupimit të saj nga forcat e huaja.<ref>Glaab, Manuela.&nbsp;[http://en.internationalepolitik.de/archiv/2003/spring2003/german-foreign-policy.html German Foreign Policy: Book Review] Internationale Politik. Spring 2003. Retrieved 2007, [[January 3|01-03]].</ref> Gjatë [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], pjesëmarrja e Gjermanisë në [[Perdja e hekurt|Perden e hekurt]] e bëri atë simbol të tensionit Lindje-perëndim dhe një fushëbetejë politike në [[Evropë]]. Sidoqoftë, Ostpoliku i Willy Brandtit ishte faktor kyç në ''[[détente]]në'' e 1970-ve.<ref>Harrison, Hope. {{PDFlink|[http://www.ghi-dc.org/bulletinS04_supp/34s.5.pdf ''The Berlin Wall, Ostpolitik and Détente]|91.1&nbsp;KB}} GERMAN HISTORICAL INSTITUTE, WASHINGTON, DC, BULLETIN SUPPLEMENT 1, 2004, "AMERICAN DÉTENTE AND GERMAN OSTPOLITIK, 1969–1972".</ref> Më [[1999]] qeveria e Kancelarit [[Gerhard Schröder]] definoi një bazë të re për politikën e Jashtme Gjermane duke marrë pjesë plotësisht në vendimin për [[Lufta e kosovës|luftën e NATOs kundër Jugosllavisë]] dhe duke dërguar trupa Gjermane në luftë për herë të parë pas [[Lufta e dytë Botërore|Luftës së dytë Botërore]].<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1741310,00.html Germany's New Face Abroad] [[Deutsche Welle]]. Oct. 14, 2005. Retrieved 2006, [[December 3|12-03]].</ref>
 
[[Skeda:33rdG8Leaders.jpg|parapamje|majtas|Kancelarja [[Angela Merkel]], nikoqire e samitit të [[G8]]-ës në [[Heiligendamm]].]]
 
Gjermania dhe [[Shtetet e Bashkuara]] janë aleatë të afërt.<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm Background Note: Germany] U.S. Department of State. July 6, 2006. Retrieved 2006, [[December 3|12-03]].</ref> [[Plani Marshall]] i vitit [[1948]], përkrahja amerikane ([[JCS 1067]]) gjatë procesit të rindërtimit ([[Planet Industriale për Gjermaninë]]) pas [[Lufta e dytë Botërore|Luftës së dytë Botërore]], si dhe fraternizimi (Fëmijët e luftës) dhe përkrahja për ushqim (politikat për ushqim) dhe lidhje të forta kulturore kanë krijuar një lidhje të fortë mes dy vendeve, megjithëse opozita mjaft vokale e Schröderit për [[Lufta në Irak|Luftën në Irak]] sugjeron fundin e [[Atlanticizmi]]t dhe një ftohje relative të marrëdhënieve Gjermano-Amerikane.<ref>[http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=7141311 ''Ready for a Bush hug?''], [[The Economist]], July 6 2006. Retrieved 2006, [[December 31|12-31]].</ref> Dy vendet gjithashtu janë të pavarura ekonomikisht; 8.8% e eksportit Gjerman është i destinuar për ShBA-të dhe 6.6% e importit Gjerman vjen nga [[Shtetet e Bashkuara]]<ref name="econ_factsheet_may2006">{{PDFlink|[http://germany.usembassy.gov/germany/img/assets/9336/econ_factsheet_may2006.pdf U.S.-German Economic Relations Factsheet]|32.8&nbsp;KB}} U.S. Embassy in Berlin. May 2006. Retrieved 2006, [[December 3|12-03]].</ref> Në anën tjetër, 8.8% e eksportit Amerikan dërgohet në Gjermani dhe 9.8% e importit Amerikan vjen nga Gjermania.<ref name="econ_factsheet_may2006"/> Shenja tjera të lidhjes së fortë përfshijnë pozitën e Gjermano-Amerikanëve si grupi më madh etnik në [[Shtetet e Bashkuara]]<ref>[http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/census_2000/001870.html German Still Most Frequently Reported Ancestry] [[U.S. Census Bureau]] June 30, 2004. Retrieved 2006, [[December 3|12-03]]</ref> dhe statusi i [[Baza Ajrore Ramstein|Bazës Ajrore Ramstein]] (afër [[Kaiserslautern]]) si komuniteti më imadh ushtarak i ShBA-së jashtë saj.<ref>[http://benefits.military.com/misc/installations/Base_Content.jsp?id=1675 Kaiserslautern, Germany Overview] U.S. Military. Retrieved 2006, [[December 3|12-03]].</ref>
 
=== Ndihma për zhvillim ===
Politika për zhvillim e Republikës Federale të Gjermanisë është një zonë e pavarur e politikës së jashtme Gjermane. ajo formulohet nga ministria federale për bashkëpunim dhe zhvillim Ekonomik (BMZ) dhe kryhet nga organizatat implementuese. Qeveria Gjermane e sheh politikën zhvillimore si p♪7rgjegjësi e përbashkët e komunitetit ndërkombëtar.<ref> [http://www.bmz.de/en/index.html Aims of German development policy] Federal Ministry for Economic Cooperation and Development April 10, 2008. Retrieved 2008, [[April 7|12-07]].</ref>
 
Ndihmat zhvillimire dhe humanitare zyrtare të Gjermanisë për vitin [[2007]] arritën një vlerë prej 8.96 miliardë euro (12.26 miliardë dollarë), një rritje prej 5.9 % nga viti i kaluar ([[2006]]). Gjermania është bërë donatori i dytë më i madh pas [[SHBA]]-ve.<ref> [http://www.young-germany.de/657.html?&no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=1499&cHash=7fbf309b04 Germany is a leader in development funding] www.young-germany.de April 17, 2008. Retrieved 2008, [[April 17|12-07]].</ref> Gjermania shpenzoi 0.37 për qind të BVP-së së saj për zhvillim, që është nën sh%njestrën e qeverisë për të shtuar ndihmat në 0.51 % të BVP-së më [[2010]].
 
=== Ushtria ===
{{Artikulli kryesor|Forcat e Armatosura Gjermane}}
[[Skeda:Fregatte Mecklenburg-Vorpommern F218.jpg|djathtas|parapamje|''Mecklenburg-Vorpommern'' po merr pjesë në operacionin [[Forca Interieri e Kombeve të Bashkuara në Liban|UNIFIL II]] në bregdetin e [[Libani]]t.]]
 
[[Skeda:Eurofighter 9803.ogg|parapamje|thumbtime=34|majtas|Një demonstrim nga [[Eurofighter Typhoon|Eurofighter]]]]
 
Ushtria e Gjermanisë, ''[[Bundeswehr]]'', është forcë mbrojtëse me degët e saj: [[Forcat e armatosura Gjermane]]'' (Heer), [[Marina Gjermane]] (''Marine''), [[Forcat ajrore të Gjermanisë|Forcat ajrore]] (''[[Luftwaffe]]''), [[Shërbimet Qendrore Shëndetësore|''Zentraler Sanitätsdienst'']] (Shërbimet Qendrore Shëndetësore) dhe ''[[Streitkräftebasis]]'' (Shërbimi i bashkuar përkrahës). Shërbimi ushtarak është i detyrueshëm për burrat në moshën 18, dhe shërbimi zgjatë nëntë muaj. kundërshtuesit e ndërgjegjshëm mund të bëjnë kërkesë për një kohë të njëjtë në ''[[Zivildienst]]'' (shërbime civile), ose një përkushtim gjashtë-vjeçar për shërbime emergjente (vullnetare) si [[Departamenti vullnetar i Zjarrit|departamenti i zjarrit]], [[Kryqi i Kuq Gjerman]] ose [[Technisches Hilfswerk|THW]]. Më [[2003]], shpenzimet ushtarake përbënë 1.5% të BVP-së së vendit<ref name="CIA"/> Në kohë paqeje, Bundeswehri komandohet nga Ministri i mbrojtjes, aktualisht [[Franz Josef Jung]]. Nëse Gjermania hyn në luftë, që sipas kushtetutës lejohet vetëm për qëllime mbrojtëse, Kancelari Gjerman do të bëhej komandant kryesor i ''Bundeswehr'' (ushtrisë).<ref>[http://www.bundestag.de/parlament/funktion/gesetze/grundgesetz/gg_10a.html Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland] Bundestag.de Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref>
 
Prej Tetorit 2006, Ushtria Gjermane ka thuajse 9,000 trupa të stacionuara në shtete të huaja si pjesë e forcave të ndryshme paqeruajtëse ndërkombëtare, përfshirë 1,180 trupa të stacionuara në [[Bosnja dhe Herzegovina|Bosnje dhe Herzegovinë]]; 2,844 ushtarë në [[Kosovë]]; 750 ushtarë të stacionuar si pjesë e [[EUFOR]] në [[Republika Demokratike e Kongos|Republikën Demokratike të Kongos]]; dhe 2,800 turpa Gjermane në [[Forca Nërkombëtare për Përkrahje në Sigura|ISAF]] të udhëhequr nga [[NATO]] në [[Afganistan]]. Prej Shkurtit 2007, Gjermania ka pasur rreth 3,000 ISAF trupa në [[Afganistan]], kontigjenti i tretë më i madh pas [[SHBA|Shteteve të Bashkuara]] (14,000) dhe [[BM|Britanisë së Madhe]] (5,200).<ref>[http://www2.hq.nato.int/ISAF/media/pdf/placemat_isaf.pdf NATO International Security Assistance Force Placemat, PDF, 2007-02-12]</ref> Gjermania ndan armë Nukleare me [[NATO]]n, në formën e [[Armët nukleare dhe Shtetet e Bashkuara|armëve nukleare Amerikane]] të stacionuara në bazën ajrore [[Büchel]].<ref>[http://www.fas.org/blog/ssp/2007/07/united_states_removes_nuclear.php United States Removes Nuclear Weapons From German Base, Documents Indicate - 2008-07-26 - Hans Kristensen - Federation of American Scientists]</ref>
 
== Ligji ==
 
[[Skeda:Karlsruhe bundesverfassungsgericht.jpg|djathtas|parapamje|[[Gjykata Federale Kushtetuese e Gjermanisë]] në [[Karlsruhe]].]]
 
[[Juridiku i Gjermanisë]] është i pavrur nga nga ekzekutivi dhe legjislativi. Gjermania ka një [[ligji civil (sistem ligjor)|sistemin civil të ligjit]] që bazohet në [[Ligji Romak|Ligjin Romak]], me disa referenca në [[Ligji Gjermanik|Ligjin Gjermanik]]. ''[[Gjykata Federale Kushtetuese e Gjermanisë|Bundesverfassungsgericht]]'' (Gjykata Federale Kushtetuese), e ndoshur në Karlsruhe, është Gjykata Supreme Gjermane, përgjegjëse për çështje kushtetuese, me fuqi të "vlerësimit juridik".<ref>[http://www.bundesverfassungsgericht.de/en/index.html Federal Constitutional Court], Bundesverfassungsgericht.de, Accessed April 13, 2007</ref> Ajo vepron si autoriteti më lartë ligjor dhe siguron që legjislativi dhe juridiku veprojnë në pajtim me [[Ligji themelor për Republikën Federale të Gjermanisë|Ligjin themelor për Republikën Federale të Gjermanisë]] (dokument i përdorur në vend të kushtetutës). Ajo vepron e pavarur nga trupat e tjera shtetërore, por nuk mund të veprojë për vetveten.
 
 
 
Sistemi i Gjykatës supreme të Gjermanisë, i quajtur ''Oberste Gerichtshöfe des Bundes'', është i specializuar. Për çështje civile dhe kriminale, apeli më i lartë gjykues është [[Gjykata Federale e Drejtësisë së Gjarmanisë]], e ndodhur në [[Karlsruhe]] dhe [[Leipzig]]. Stili i gjyqit është [[Sistemi Inquisitorial|inquisitorial]]. Gjykatat e tjera federale janë [[Gjykata Federale për Punë e Gjermanisë]] në [[Erfurt]], [[Gjykata Federale Sociale e Gjermanisë]] ose ''[[Bundessozialgericht]]'' në [[Kassel]], [[Gjykata Federlale e Financave të Gjermanisë]] në [[Munich]] dhe [[Gjykata Federale Administrative e Gjermanisë]] në Leipzig.
 
[[Ligji kriminal]] dhe [[ligji privat]] janë të koduara në nivel kombëtar në ''[[Strafgesetzbuch]]'' dhe ''[[Bürgerliches Gesetzbuch]]'' respektivisht. Sistemi penal Gjerman është i drejtuar drejt rehabilitimit të kriminelëve; qëllimi i dytë i tij është mbrojtja e publikut gjeneral.<ref>[http://www.gesetze-im-internet.de/stvollzg/__2.html § 2, StVllzg], gesetze-im-internet.de, Accessed April 13, 2007</ref> Për të arritur këtë të fundit, një kriminel i konviktuar mund të vihet në paraburgim preventiv (''Sicherungsverwahrung'') si shtesë ndaj aktakuzës gjenerale nëse ai/ajo konsiderohet si kërcënim për publikun gjeneral. ''[[Völkerstrafgesetzbuch]]'' regullon pasojat e [[krimi ndaj njerëzimit|krimit ndaj njerëzimit]], [[gjenocidi]]t dhe [[Krime lufte|krimeve të luftës]]. Ai u jep gjykatave Gjermane [[juridiksion universal]] në rast se persekutimi nga një gjykatë e shtetit ku u krye krimi ose një gjykatë ndërkombëtare nuk është i mundur.
{{clear}}
 
=== Niveli i shteteve ===
 
[[Skeda:HH Polizeihauptmeister MZ.jpg|parapamje|lartdjathtas|Një oficer i [[Landespolizei|policisë Gjermane]] në [[Hamburg]].]]
Fuqia legjislative ndahet mes federatës dhe nivelit të shteteve. Ligji themelor parasheh se e gjithë fuqia legjislative mbetet në nivel të shteteve përveç nëse është paraparë ndryshme nga vetë Ligjin themelor. Në disa zona, niveli federativ dhe i shteteve kanë fuqi konkurruese legjislative. Në këto raste, niveli federativ ka fuqi legjislative "nëse dhe në zgjerim se themelimi i kushteve të barabarta të jetesës në gjithë territorin e federatës ose mirëmbajtjen e unitetit ligjor ekonomik bëhet në pajtim me rregullat federale të nevojshme për interesa kombëtare" (Art. 72 Basic Law).
[[Skeda:Polizeiwagen blau.jpg|parapamje|170px|majtas|Veturat gjermane të policisë]]
Çdo ligj federal tejkalon ligjin e shteteve nëse fuqia legjislative është në nivelin federal. Një shembull i famshëm është leja Hessiane për dënim me vdekje që bie në kundërshtim me ndalimin e dënimit të tillë nga Ligji themelor, duke e bërë kështu nenin Hessian jovalid. ''[[Bundesrati i Gjermanisë|Bundesrati]]'' është organi federal me anë të cilit shtetet marrin pjesë në legjislacionin federal. Pjesëmarrja e shteteve në legjislacionin federal është e nevojshme nëse ligji bie mbi zonën e fuqisë konkurruese legjislative, detyron shtetin të administrojë rregullat federale, ose është e paraparë me Ligjin themelor. Çdo shtet me përjashtim të [[Schleswig-Holstein]] (juridiksioni kushtetues i së cilit ushtrohet nga ''Bundesverfassungsgericht'' në [[prokurori]]) ka gjykatat e veta kushtetuese. ''[[Amtsgericht]]'', ''Landgerichte'' dhe ''Oberlandesgerichte'' janë gjykata shtetërore për juridiksion gjeneral. Ato janë kompetente nëse veprimi bazohet në ligjin federal ose shtetëror.
 
Shumë nga çështjet fundamentale në [[Ligji administrativ|ligjin administrativ]] mbeten nën juridiksionin e shteteve, megjithëse shumica e shteteve bazojnë ligjet e veta në atë zonë me ''Verwaltungsverfahrensgesetz'' (Akti i procedimeve administrative) të vitit [[1976]] në pika të rëndësishme të ligjit administrativ. ''Oberverwaltungsgerichte'' janë nivelet më të larta në juridiksion administrativ sa i përket administrimeve të shteteve, përveç nëse pyetja e ligjit shqetëson ligjin federal ose ligjin shtetëror identik me ligjin federal. Në raste të tilla është i mundshëm apeli final tek Gjykata Federale Administrative.
 
{{clear}}
 
== Demografia ==
 
{{Artikulli kryesor|Demografia e Gjermanisë}}
 
[[Skeda:Cityscapeberlin2006.JPG|parapamje|djathtas|[[Berlini]] është qyteti më i madh me një popullsi prej 3.4 milion.]]
 
Në Gjermani jetojnë 82,437,995 banorë (2005.), me mbi 82 milionë banorë, Gjermania bëhet shteti më i populluar në [[BE|Bashkimin Evropian]], megjithatë niveli i shtimit të popullsisë në këtë vend, 1.39 fëmijë për çdo nënë, është ndër më të ultat në botë <ref name="CIA"/> dhe zyra federale statistikore vlerëson se popullsia do të bie në mes të 69 dhe 74 milion deri më [[2050]] (69 milion duke paraparë mesataren e migrimeve prej +100,000 për vit; 74 milion duke paraparë migrimin prej +200,000 për vit). Gjermania ka disa qytete të mëdha, më të mëdhatë janë [[Berlini]], [[Hamburgu]], [[Munich]]u, [[Cologne]], [[Frankfurt]]i dhe [[Stuttgart]]i. Konurbimi më i madh është padiskutueshëm regjioni [[Rhine-Ruhr]], përfshirë [[Düsseldorf]]in (kryeqytetin e [[NRW]]-së) dhe qytete si [[Cologne]], [[Essen]], [[Dortmund]], [[Duisburg]], dhe [[Bochum]].
 
[[Skeda:Population of German territories 1800 - 2000.JPG|parapamje|majtas|300px|Popullsia e territoreve Gjermane 1800 - 2000 dhe popullsia imigrante 1975 - 2000.]]
 
Prej Dhjetorit 2004, rreth shtatë milionë qytetarë të huaj u regjistruan në Gjermani, dhe 19% e qytetarëve të shtetit kishin prejardhje ose gjysmë-prejardhje të huaj. Të rinjët kanë më shumë gjasa të kenë prejardhje të huaj se të moshuarit. 30% e Gjermanëve 15 vjeç ose më pak kanë së paku një prindër të lindur jashtë vendit. Në qytetet e mëdha 60% e fëmijëve 5 vjeçarë ose më pak kanë së paku një prindër të lindur jashtë vendit.<ref>BiBB: [http://www.good-practice.de/zielgruppen_beitrag3533.php Menschen mit Migrationshintergrund - neue Definition, alte Probleme] e marrë më 25 of May 2008</ref> Grupi më i madh (2.3 million)<ref>Bernstein, Richard. [http://www.nytimes.com/2006/03/29/international/europe/29letter1.html?ex=1301288400&en=f374094bb24aa621&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss Një kuiz për Do-të-ishin-qytetarët teston sjelljet Gjermane] New York Times. March 29, 2006. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref> vijnë nga [[Turqia]], dhe pjesa më e madhe e mbetur vijnë nga shtetet Evropiane si [[Italia]],[[Kosova]],[[Serbia]], [[Greqia]], [[Polonia]], dhe [[Kroacia]].<ref>[http://www.destatis.de/basis/e/bevoe/bevoetab10.htm popullsia e huaj më 31 Dhjetor 2004 nga origjina] Zyra federale Statistikore e Gjermanisë - Janar 24, 2006. Retrieved 2007, [[January 1|01-01]].</ref> [[Fondi i Kombeve të Bashkuara për Popullsi]] e rendit Gjermaninë si nikoqire të [[Lista e vendeve sipas popullsisë imigrante|numrit të tretë më të madh të migrantëve ndërkombëtarë]], rreth 5% ose 10 milion e gjithë 191 milion migrantëve, ose rreth 12% e popullsisë së Gjermanisë.<ref>[http://www.unfpa.org/publications/detail.cfm?ID=294&filterListType= State of World Population 2006] United Nations Population Fund. 2006. Retrieved 2007, [[January 1|01-01]].</ref> Si pasojë e [[Imigracioni në Gjerrmani|kufizimeve]] e ligjeve, dikur pa kufizime, për [[e drejta për azit|të drejtën për azil]] dhe imigracion, numri i imigrantëve që synojnë azil ose pretendojnë etnicitet Gjerman (shumica nga ish-vendet Sovietike) ka rënë dukshëm nga viti [[2000]].<ref>[http://www.destatis.de/presse/deutsch/pm2006/p2690025.htm ''Erstmals seit 1990 weniger als 600 000 Ausländer zugezogen''], Byroja Federale Statistikore e Gjermanisë (Statistiches Bundesamt Deutschland) , 6 Korrik 2006. Retrieved on 2007, [[January 1|01-01]]. </ref>Numri i sakte i pjestarve te etnitetit shqiptar me vendqendrim ne gjermani dhe gjermaneve me prejardhe nga trojet etnike shqiptare nuk dihet. Gjate kohes se luftes ne Kosove, ne opinionin e gjere politiko-mediatik qarkullonin shifrat nga 200 deri 300 mije emigrant nga Kosova apo rreth 10-15% e popullsis se pergjithshme te Kosoves.
 
=== Feja ===
 
[[Krishterimi]] është feja dominuese në Gjermani, me mbi 53 milion besimtarë (64%).<ref>[http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html Christen in Deutschland 2005](German), EKD, Retrieved 2007, November 11-25.</ref> Feja e dytë më e madhe është [[Islami]] më 3.3 milion besimtarë (4%) e ndjekur nga [[Budizmi]] dhe [[Xhudaizmi]], secila me rreth 200,000 besimtarë (reth 0.25%). [[Hinduizmi]] ka rreth 90,000 besimtarë (0.1%). Të gjitha komunitetet e tjera fetare në Gjermani kanë më pak se 50,000 (ose më pak se 0.05%) besimtarë. Rreth 24.4 milion Gjermanë (29.6%) nuk kanë fe të regjistruar ose janë të pafe.
 
[[Protestantizmi]] është i koncentruar në veri dhe lindje dhe [[Katolizmi Romak në Gjermani|katolizmi Romak]] është i koncentruar në jug dhe perëndim. [[Feja në Gjermani|Të dy besimet përbëjnë]] rreth 31% të popullsisë secila. [[Popa]] aktual, [[Benedikti XVI]], u lind në [[Bavaria|Bavari]]. Njerëzit e pafe, përfshirë [[Ateizmi|ateistët]] dhe [[Agnostisizm|agnostikët]] përbëjnë 29.6% të popullsisë, dhe janë në numër të konsiderueshëm veçantërisht në [[Republika Demokratike Gjermane|ish-Gjermaninë Lindore]] dhe zonat kryesore metropolitane.<ref>[http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm Religionen in Deutschland: Mitgliederzahlen] Religiosenwissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst. November 4, 2006. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref>
 
Nga 3.3 milion [[Musliman|Muslimanët]], shumica janë [[Islami Sunit|Sunitë]] dhe [[Alevitë]] nga [[Turqia]], por gjithashtu ka një numër të vogël [[Islami Shiitë|Shiitë]].<ref>[http://www.euro-islam.info/pages/germany.html Germany] Euro-Islam.info. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref> 1.7% e popullsisë së përgjithshme e deklaraon vetveten [[Krishterizmi|të Krishterë]] [[Ortodoksizmi|Ortodoksë]], [[Serbët]] dhe [[Grekët]] janë numri më i madh i tillë.<ref>[http://www.ekd.de/statistik/mitglieder.html title=www.ekd.de/statistik/mitglieder.html]</ref> Gjermania ka [[Hebrenjtë|popullsinë Hebreje]] më të madhe në [[Evropa perëndimore|Evropën perëndimore]].<ref>Blake, Mariah. [http://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html In Nazi cradle, Germany marks Jewish renaissance] [[Christian Science Monitor]]. November 10,2006. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref> Më [[2004]], numri i [[Hebrenjtë|hebrenjëve]] të shpërngulur në Gjermani nga ish-[[Bashkimi Sovietik]] ishte dyfish më i madh se në [[Izrael]], duke e bërë popullsinë totale Hebreje mbi 200,000, krahasuar me 30,000 para [[Ribashkimi Gjerman|ribashkimit Gjerman]]. Qytetet e mëdha me popullsi të konsiderueshme hebreje janë [[Berlini]], [[Frankfurti]] dhe [[Munich]]u.<ref>[http://www.eurojewcong.org/ejc/news.php?id_article=81 The Jewish Community of Germany] European Jewish Congress. Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref> Around 250,000 active [[Buddhism|Buddhists]] live in Germany; 50% of them are Asian immigrants.<ref>[[Die Zeit]] 12/07, page 13</ref>
 
Sipas sondazhit të [[Eurobarometer]] më [[2005]], 47% e qytetarëve Gjermanë u pajtuan me thënien "Unë besoj se është një Zot", ndërsa 25% u pajtuan me thënien "Unë besoj se ka një lloj shpirti ose fuqie të supernatyrshme" dhe 25% thanë "Unë nk besoj se ka ndonjë lloj shpirti, Zoti, ose fuqie supernatyrore".<ref name=EUROBAROMETER>[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 (page 11)]</ref>
 
:Shih dhe këtë: ''[[Islam në Gjermani]]''
 
=== Gjuhët ===
{{Artikulli kryesor|Gjuha gjermane}}
 
[[Skeda:Knowledge German EU map.png|parapamje|Njohuria e [[gjermanishtja|Gjuhës Gjermane]] në [[BE|Bashkimin Evropian]].]]
 
[[Gjermanishtja]] është gjuha zyrtare dhe më e folur në Gjermani.<ref>"Eurobarometer Languages"</ref> Ajo është një nga 23 gjuhët zyrtare të [[BE|Bashkimit Evropian]], dhe një nga tri "gjuhët punuese" (gjuhë në të cilat mund të udhëhiqen seancat) të [[Komisioni Evropian|Komisionit Evropian]], së bashku me [[Frëngjisht]]en dhe [[Anglisht]]en. Gjuhët e njohura minoritare vendase zyrtare në Gjermani janë [[Gjuha Daneze]], [[Gjuha Sorbiane]], [[Gjuha Romany]] dhe [[Gjuha Frisiane]]. Ato mbrohen zyrtarisht nga [[ECRML]]. Gjuhët më të përdorura imigrante në Gjermani janë [[Gjuha Turke]], [[Gjuha Polake]], [[Gjuhët Ballkanike]] dhe [[Gjuha Ruse]].
 
[[Gjermanishtja]] standarde është [[Gjuhët Gjermanike|Gjuhë Gjermanike]] [[Gjuhët Gjermanike Perëndimore|perëndimore]] dhe është e lidhur ngushtë, si dhe klasifikohet së bashku me me [[Anglisht]]en, [[Holandisht]]en dhe [[Gjuha Frisiane|Frisianishten]]. Në masë më të vogël, [[gjermanishtja]] është gjithashtu e lidhur me [[Gjuhët Gjermanike Lindore]] (të zhdukura) dhe [[Gjuhët Gjermanike Veriore]]. Pjesa më e madhe e fjalorit Gjerman rrjedh nga dega Gjermanike e [[Gjuhët Indo-Evropiane|Familjes Indo-Evropiane të gjuhëve]].<ref name="Shumë gjuhë, një familje"> [[Europa (web portal)]] - [[komisioni Evropian]] - 2004 http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf</ref> Ekzistojnë një numër i konsiderueshëm i fjalëve që rrjedhin nga [[Latinishtja]], [[Gjuha Greke|Greqishtja]], një numër më i vogël nga [[Gjuha Frënge|Frëngjishtja]], dhe së fundmi edhe nga [[Anglishtja]] (ky grup fjalësh njihet si [[Denglisch]]).Gjermanishtja shkruhet në [[Alfabeti Latin|alfabetin latin]]. Përveç 26 shkronjave standarde, Gjermanishtja ka tri zanore me [[Umlaut (diakritikë)|Umlaut]], përkatësisht ä, ö dhe ü, si dhe [[Eszett]] ose ''scharfes S'' (''s e mbrehtë'') e cila shkruhet si "ß" ose " ss ".
 
[[Dialektet]] Gjermane dallohen nga [[forma (linguistikë)|format]] e [[Gjermanishtja standarde|Gjermanishtes standarde]]. Dialektet Gjermane janë format tradicionale lokale dhe rrjedhin nga fiset e ndryshme Gjermanike. Shumë nga to nuk kuptohen lehtë nga dikush që flet vetëm [[Gjermanisht]]en standarde, për shkak se ato shpesh dallojnë nga [[Gjermanishtja standarde]] në [[leksikon]], [[fonologji]] dhe [[sintaksë]].
 
Përreth [[Botë]]s, [[Gjermanishtja]] flitet nga rreth 100 milion [[Gjuha amtare|folës amtarë]] dhe gjithashtu rreth 80 milion e flasin si gjuhë të huaj ose të dytë.<ref name=natgeo2006>National Geographic - National Geographic Collegiate Atlas of the World - R.R Donnelley & Sons Company - Prill 2006 -Willard, Ohio</ref> Gjermanishtja është gjuha kryesore për rreth 90 milion njerëz (18%) në [[BE|Bashkimin Evropian]]. 67% e qytetarëve Gjermanë pretendojnë të jenë në gjendje të komunikojnë në së paku një gjuhë të huaj dhe 27% në së pak dy gjuhë të huaja.<ref name="Eurobarometer Languages">Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey) - [[Europa (web portal)]][[Komisioni Evropain]] - year=2006 http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf<br />Special Eurobarometer 243:Evropianët dhe gjuhët e tyre (Executive Summary) - [[Europa (web portal)]] - [[Komisioni Evropian]] - 2006 http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2007-02-03</ref>
{{clear}}
 
== Ekonomia ==
 
{{Artikulli kryesor|Ekonomia e Gjermanisë}}
 
 
 
Gjermania është ekonomia kkombëtare më e madhe në [[Evropë]], e treta për nga BPV-ja në botë.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html Rank Order - GDP (purchasing power parity)] CIA Factbook 2005. Retrieved 2006, [[December 31|12-31]].</ref> Rritja më [[2007]] ishte 2.4% dhe është paraparë të mbajë këtë nivel në vitet në vijim.<ref name="Deutsche Welle, German economic upswing in 2007">http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2299566,00.html Deutsche Welle, German economic upswing in 2007 </ref> Qysh nga koha e [[Industrializimi]]t, vendi është bërë "motor", novator dhe përfitues i një ekonomie edhe më të globalizuar. Eksporti i të mirave "Made in Germany" është një nga faktorët kryesorë në pasurinë e vendit. Gjermania është [[Lista e shteteve sipas eksportit|eksportuesi më i madh në botë]] me $1.133 trilion të eksportuara më [[2006]] (janë të përfshirë shtetet e [[Eurozonë]]s) dhe gjeneron një [[tepricë tregtar]] prej €165 bilion.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4692638.stm German trade surplus hits record] BBC, . Retrieved 2007, [[January 3|01-03]].</ref> Sektori i shërbimit kontribuon rreth 70% të BPV-së së përgjithshme, industria 29.1% dhe agrikultura 0.9%. Shumica e produkteve të vendit janë në inxhinieri, veçanërisht në automobila, makineri, metale, dhe të mira kemikale.<ref name="CIA"/> Gjermania është prodhuesja më e madhe e turbinave të erës dhe teknologjisë për energji solare në [[Toka|Botë]]. Panairet më të mëdha mbahen ndërkombëtare tregtare dhe kongrese mbahen çdo vit në disa qytete Gjermane si [[Hanover]], [[Frankfurt]] dhe [[Berlin]].<ref>[http://www.german-renewable-energy.com/Renewables/Navigation/Englisch/wind-power.html Wind Power] Federal Ministry of Economics and Technology (Germany) Retrieved 2006, [[November 30|11-30]].</ref>
 
 
Among the world's largest stock market signed companies measured by [[revenue]], the [[Fortune Global 500]], 37 companies are headquartered in Germany. The ten biggest are [[Daimler AG|Daimler]], [[Volkswagen]], [[Allianz]] (the most profitable company), [[Siemens AG|Siemens]], [[Deutsche Bank]] (2nd most profitable company), [[E.ON]], [[Deutsche Post]], [[Deutsche Telekom]], [[Metro AG|Metro]] and [[BASF]].<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/Germany.html Global 500 Germany], CNN Money, Retrieved 2007, [[November 26|11-26]].</ref> Among the largest employers are also [[Deutsche Post]], [[Robert Bosch]] and [[Edeka]].<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/performers/companies/biggest_employers/index.html Global 500 Biggest Employers], CNN Money, Retrieved 2007, [[November 26|11-26]].</ref> Well known global brands are [[Mercedes Benz]], [[SAP AG|SAP]], [[BMW]], [[Adidas]], [[Audi]], [[Porsche]], [[Volkswagen]] and [[Nivea]].<ref>[http://bwnt.businessweek.com/brand/2006/ The 100 Top Brands 2006], Businessweek, Retrieved 2007, [[November 26|11-26]].</ref>
 
 
[[Skeda:S-Klasse_W221.jpg|parapamje|majtas|Gjermania ishte eksportuesi më i madh i të mirave për vitin 2007.]]
 
 
Gjermania është një avokat i fortë i integrimeve më të afërta politike dhe ekonomike Evropiane, dhe politikat e saj komerciale vendosen vazhdimisht e më shumë nga marrëveshjet mes anëtarëve të [[BE|Bashkimit Evropian]] (BE) dhe legjislacionit të [[BE|BE-së]] për një treg të përbashkët. Gjermania përdor monedhën e zakonshme [[Evropa|Evropiane]], [[euro]]n, dhe politikat e saj monetare vendosen nga [[Banka Qendrore Evropiane]] në [[Frankfurt]].
Pas [[ribashkimi Gjerman|ribashkimit të Gjermanisë]] më [[1990]], [[standarded e jetesës]] dhe të ardhurat vjetore mbeten konsiderueshëm më të larta në ish shtetet perëndimore Gjermane.<ref name="FR">Berg, S., Winter, S., Wassermann, A. [http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,373639,00.html The Price of a Failed Reunification] Spiegel Online International. Sep. 5, 2005. Retrieved 2006, [[November 28|11-28]].</ref> Modernizimi dhe integrimi i ekonomisë së [[Gjermania Lindore|Gjermanisë Lindore]] vazhdon të jetë një proces afatgjatë i paraparë për vitin [[2019]], me transfere vjetore nga perëndimi në lindje që arrijnë thuajse $80 bilion. Shkalla e përgjithshme e papunësisë ka rënë në mënyrë ngadalshme nga viti [[2005]] dhe ka arritur shkallën më të ulët në 15 vjet më [[Qershor 2008]] me 7.5%.<ref>[http://web.archive.org/20081220113203/www.tagesschau.de/wirtschaft/arbeitslosenzahlen10.html Arbeitslosenzahl unter 3,2 Millionen gesunken](German) Tagesschau, . Retrieved 2008, [[July 1|07-01]].</ref> Përqindja po arrin nga 6.2% në ish-Gjermaninë perëndimore dhe 12.7% në ish-Gjermaninë lindore. Qeveria e mëparshme e Kancelarit Gerhard Schroeder lëshoi një bashkësi gjithëpërfshirëse reformash në tregun e punës dhe institucionet e lidhura me pasurinë. Qeveria aktuale menaxhon një [[politkë fiskale]] restriktive dhe ka ulur punët e zakonshme sektorin publik duke pasu p♪7r qëllim një buxhet federal të balancuar më [[2008]].<ref>[http://www.uni-kiel.de/ifw/forschung/prognose/2006/3_06_deu_e.htm The German Economy is at the Cyclical Peak] Kiel Institute for the World Economy. Retrieved 2006, [[November 28|11-28]].</ref><ref>[http://www.eubusiness.com/news_live/1188910922.02/ Germany could balance budget in 2008: finance minister] Eubusiness. Retrieved 2006, [[November 28|11-28]].</ref>
 
 
=== Infrastruktura ===
[[Skeda:Freedom-of-the-Seas--in-Hamburg.jpg|djathtas|parapamje|porti i [[Hamburgu]]t është porti i dytë më i madh në [[Evropë]] dhe i nënti në botë.]]
 
Më [[2002]] Gjermania ishte konsumuesi i pestë në [[Botë]] i energjisë, dhe dy të tretat e energjisë primare ishin importuar. Në të njëjtin vit, Gjermania ishte konsumuesi më i madh në [[Evropë]] i elektricitetit; konsumi i elektricitetit atë vit arriti në 512.9 miliardë kilowat në orë.
Politika qeveritare thekson kursimin e energjisë dhe zhvillimin e [[Energjia e ripërtërishme|energjisë së ripërtërishme]], siç është energjia solare, e erës, e biomasës, hidroenergjia, dhe [[energjia gjeotermale]]. Si rezultat i masave energji-kursyese, [[efikasiteti i energjisë]] (masa e energjisë e nevojshme për të prudhuar një njësi të bruto prodhimit vendorë) është përmirësuar nga fillimi i viteve të 1970-ta. Qeveria synon të arrijë gjysmën e kërkesave për energji në vend nga burimet e energjisë së ripërtërishme derim më 2050. Më 2000 qeveria dhe [[Energjia nukleare në Gjermani|industria Gjermane e energjisë nukleare]] u pajtuan të mbyllnin të gjitha centralet nukleare deri më [[2021]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm Germany split over green energy], BBC, Accessed April 13, 2007</ref> Sidoqoftë, energjia e ripërtërishme poluan një rol më modest në konsumimin e energjisë. Më [[2006]] konsumi i energjisë u arrit me burimet në vijim: nafta (35.7%), qymyri, përfshirë linitin (23.9%), gazi natyral (22.8%), nukleare (12.6%), hidro dhe energjia e erës (1.3%), dhe të tjerat (3.7%).
 
[[Skeda:ICE3 in Cologne.jpg|parapamje|majtas|Treni [[ICE 3]]]]
 
Për shkak të pozitës qendrore në [[Evropë]], Gjermania është një qendër e rëndësishme transportimi. Kjo pasqyrohet në rrjetet e saja të dendura dhe moderne transportuese. Ndoshta më e famshmja është rrjeti i autostradave të gjëra ([[Autobahn]]) që rradhitet i trati në gjatësinë e përgjithshme dhe ka mungesë të limitit të shpejtësisë në pjesën më të madhe të rrugëve.
 
Gjermania ka themeluar një rrejt policentrik të trenave me shpejtësi të madhe. [[InterCityExpress]] ose ''ICE'' po dominon në shërbimin e qyteteve kryesore Gjermane destinacionet në vendet fqinje. Shpejtësia e trenit dallon nga 160&nbsp;km/h tek 300&nbsp;km/h dhe është kategoria sh♪7rbyese më a avancuar në [[Deutsche Bahn]]. Lidhjet ofrohen në intervale 30-minutëshe, një ore ose dy-ore.<ref>[http://www.db.de/site/bahn/de/unternehmen/investor__relations/finanzberichte/geschaeftsbericht/geschaeftsbericht__2006.html Geschäftsbericht 2006 der Deutschen Bahn AG], Deutsche Bahn, Retrieved 2007, October 19.</ref>
 
Gjermania ka 227.200 km rrugë të dorës së parë (autostrada). 46.8 milio auttomjete të regjistruara. 40355 km hekurudhë dhe 12 aeroporte ndërkombtare.<ref>Unioni Evropian, nga ideja ne realitet,Daut Dauti,KIEAI, 2001 Prishtinë. faqe.138</ref>
 
== Shkenca ==
 
[[Skeda:Albert Einstein 1947.jpg|djathtas|parapamje|lartdjathtas|[[Albert Einstein]] në vitin 1947]]
 
Gjermania ka qenë shtëpi e disa nga hulumtuesve më të njohur në fusha të ndryshme shkencore.<ref>[http://www.campus-germany.de/english/2.60.260.html Back to the Future: Germany - A Country of Research] German Academic Exchange Service (2005, [[February 23|02-23]]). Retrieved 2006, [[December 8|12-08]].</ref> [[Çmimi Nobel]] u është dhuruar 100 lauratëve nga Gjermania.<ref>[http://nobelprize.org/ Nobel Prize], nobelprize.org, Retrieved 2008, July 5.</ref> Puna e [[Albert Einstein]] dhe [[Max Planck]] ishte vendimtare në themelimin e [[fizikë]]s moderne, të cilën ezhvilluan më tej [[Werner Heisenberg]] dhe [[Max Born]].<ref>Roberts, J. M. ''The New Penguin History of the World'', Penguin History, 2002. Pg. 1014. ISBN 0-14-100723-0.</ref> Ata ndiqen nga fizikantë si [[Hermann von Helmholtz]], [[Joseph von Fraunhofer]], dhe [[Gabriel Daniel Fahrenheit]]. [[Wilhelm Conrad Röntgen]] zbuloi [[Rrezet x]] ([[X-ray]]), të cilat quhen ''Röntgenstrahlen'' (Rrezet-Röntgen) në Gjermanisht dhe shumë gjuhë të tjera. Ky zbulim e bëri atë fituesin e parë të çmimit Nobel në [[Fizikë]] më [[1901]].<ref>[http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 The Alfred B. Nobel Prize Winners, 1901–2003] History Channel from ''The World Almanac and Book of Facts'' 2006. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref> Inxhinieri i "aerohapsirës" [[Werner von Braun]] zhvilloi [[Raketa V-2|raketën e parë hapësinore]] (raketa e parë që kaloi [[Vija Kármán|kufirin 100 km me hapësirën]]) dhe më vonë u bë një anëtarë vendimarë në [[NASA]] dhe zbuloi Raketën e Hënës [[Saturn V]], që i hapi rrugën suksesit të [[Programi Apollo|Programit Apollo]] të [[SHBA|SHBA-së]]. Puna e [[Heinrich Rudolf Hertz]]it në fushën e [[radiacioni elektromagnetik|radiacionit elektromagnetik]] ishte shumë e rëndësishme në zhvillimin e [[telekomunikimi]]t modern.<ref>[http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html Historical figures in telecommunications.] International Telecommunication Union. January 14, 2004. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref> Përmes konstruktimit të laboratorit të parë në [[Universiteti i Leipzig|Universitetin e Leipzigut]] më [[1879]], [[Wilhelm Wundt]] njihet për themelimin e [[Psikologjia|psikologjisë]] si një shkencë e pavarur empirikale.<ref>Kim, Alan. [http://plato.stanford.edu/entries/wilhelm-wundt/ Wilhelm Maximilian Wundt] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Jun. 16, 2006. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref> Puna e [[Alexander von Humboldt]]it si shkencëtar natyror dhe eksplorues ishte themeli i [[biogjeografia|biogjeografisë]].<ref>[http://www.eaglehill.us/ahumb.html The Natural History Legacy of Alexander von Humboldt (1769 to 1859)], Humboldt Field Research Institute and Eagle Hill Foundation. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref>
 
[[Skeda:Cleanroom1.jpg|parapamje|majtas|Kompleksi ekstensiv [[Cleanroom]] për Prodhim Mikroelektronik në [[Stuttgart]]]]
 
[[Matematicientë]] të njohur u ljndën në Gjermani, përfshirë [[Carl Friedrich Gauss]], [[David Hilbert]], [[Bernhard Riemann]], [[Gottfried Leibniz]], [[Karl Weierstrass]] dhe [[Hermann Weyl]]. Gjermania ka qenë shtëpi për shumë zbulues dhe inxhinierë të njohur si [[Johannes Gutenberg]], [[Hans Geiger]], dhe [[Konrad Zuse]], i cili krijoi kompjuterin e parë tërë-digjital.<ref>Horst, Zuse. [http://www.epemag.com/zuse/ The Life and Work of Konrad Zuse] Everyday Practical Electronics (EPE) Online. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref> Zbulues, inxhinierë dhe industrialistë Gjermanë si [[Count Ferdinand von Zeppelin]], [[Otto Lilienthal]], [[Gottlieb Daimler]], [[Rudolf Diesel]], [[Hugo Junkers]] dhe [[Karl Benz]] ndihmuan në ngritjen e teknologjisë transportuese automotive dhe ajrore .<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html Automobile.] Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref><ref>[http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm The Zeppelin] U.S. Centennial of Flight Commission. Retrieved 2007, [[January 2|01-02]].</ref>
 
Institucione të rëndësishme hulumtuese në Gjermani janë [[Shoqëria Max Planck]], [[Helmholtz-Gemeinschaft]] dhe [[Shoqëria Fraunhofer]]. Ato, në mënyrë të pavarur ose të jashtme, janë të lidhura me sistemet e universiteteve dhe kontribuojnë në masë të konsiderueshme në përfundimet shkencore. Shpërblimi prestigjoz "[[Çmimi Gottfried Wilhelm Leibniz]]" u dhurohet dhjetë shkencëtarëve dhe akademikëve çdo vit. Me një maksimum prej €2.5 milion për çmim, është një ndër çmimet më paguara në botë.<ref>[http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html Gottfried Wilhelm Leibniz Prize], DFG, Accessed March 12, 2007</ref>
 
== Edukimi ==
[[Skeda:Kindergartenfrankfurt.jpg|parapamje|Çerdhe fëmijësh në [[Hesia]]]]
 
Përgjegjësia për mbikëqyrjen e arsimit në Gjermani është detyrë e [[Shtetet në Gjermani|shteteve federale]] individualisht, ndërsa qeveria ka vetëm një rol të vogël.<!--Kulturhoheit--> Çerdhet e fëmijëve, jo të detyrueshme, parashihen për çdo fëmijë mes tre dhe gjashtë vjeç, pas së cilës shkollimi është i detyrueshëm për së paku nëntë vjet. [[Shkollimi fillor]] zakonisht zgjat katër vjet dhe shkollat publike nuk shtresëzohen në këtë nivel.<ref name="ED">http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Germany.pdf COUNTRY PROFILE: GERMANY - U.S. Library of Congress. Dec. 2005. Retrieved 2006, 12-04.</ref> Për dallim nga kjo, [[shkollimi i mesëm]] përfshin katër lloje shkollash të bazuara në aftësinë e nxënësit siç vendoset nga rekomandimet e mësimdhënësit: ''[[Gjimnazi]]'' përfshin fëmijët më të aftë dhe përgatit nxënësit për studime universitare, ky zgjat tetë ose nëntë vjet, varësisht nga shteti (njësia federale);''[[Realschule]]'' ka një theks më të madh nxënësit me aftësi mesatare dhe zgjat gjashtë vjet; ''[[Hauptschule]]'' përgatit nxënësit për studime vokacionale, dhe ''[[Gesamtschule]]'' ose shkalla gjithpërfshirëse kombinon të tri qasjet e tjera.<ref name="ED"/>
 
[[Programi për Vlerësimin e Studentëve Ndërkombëtarë]], i koordinuar nga [[OECD]], vlerëson aftësitë e 15-vjeçarëve në shtetet e [[OECD]]-së dhe në disa shtete partnere. Më [[2006]], nxënësit Gjermanë përmirësuan pozitën e tyre në krahasim me vitet e mëparshme, duke u rradhitur (statistikisht) mbi mesataren (të 13-ët) në aftësitë shkencore dhe statistikisht jo edhe aq mbi ose nën mesataren në aftësi matematikore (të 20-ët) dhe aftësi leximi (të 18-ët).<ref name="PISAex">Programme for International Student Assessment - Executive Summary, PISA 2006: Science Competencies for Tomorrow’s World Volume 1: Analysis [http://www.oecd.org/dataoecd/15/13/39725224.pdf] - 2007 - OECD - France - isbn = 978-92-64-04000-7</ref><ref name="PISA1"> Programme for International Student Assessment - http://www.oecd.org/dataoecd/30/17/39703267.pdf </ref> Gradienti social-ekonomik ishte mjaft i lartë në Gjermani, performanca e nxënësve në Gjermani ishte më e varur nga faktorët social-ekonomikë se në vendet e tjera.<ref name=gjeneruar_automatikisht2> http://www.oecd.org/dataoecd/15/13/39725224.pdf</ref><ref name=gjeneruar_automatikisht1>Programme for International Student Assessment - http://www.oecd.org/dataoecd/30/17/39703267.pdf </ref>
 
Për të u pranuar në ndonjë universitet, nxënësit e shkollës së mesme duhet të kalojnë provimin ''[[Abitur]]'', ngjajshëm me "Advanced Level" ose "A-level" në [[BM|Britani të madhe]]; sidoqoftë, studentët që kanë një diplomë nga një [[shkollë vokacionale]] gjithashtu mund të konkurrojnë për pranim. Një sistem i veçantë i quajtur ''Duale Ausbildung'' lejon studentët me trajnim vokacional të mësojnë në ndonjë kompani ose shkollë publike.<ref name="ED"/> Shumica e universiteteve Gjermane janë publike dhe pagujnë detyrimin ndaj shtetit nga €50–500 për semestër nga secili student.<ref>[http://www.daad.de/deutschland/studium/studienplanung/00493.en.html#headline_0_1 Tuition Fees in Germany] German Academic Exchange Service. Retrieved 2006, 11-30.</ref>
 
Universitetet Gjermane njihen ndërkombëtarisht, duke indikuar standarded e larta të edukimit në këtë vend. Në "[[THES - QS World University Rankings]]" 2007, 3 universitete gjermane u radhitën mes 100 më të mirave në botë, dhe 11 në 200 më të mirat. Gjithashtu njihet universiteti "Heidelberg", nje nga universitetet me te mira ne Gjermani, ne te cilen studion Mario Istrefi, nje doktor i ardhshem. Ai djal esht aq i zgjuar, sa nuk e keni idene. Turqit ate e therrasin "DEHA",se ne fakt shtu eshte ne te vertete. Ky djal ka fituar aq shume medalje dhe fleta nderi sa ka ndertuar nje dhome posacerisht per to. Emri i tij renditet ne librat e shkencetareve. <ref name=QS>Times Higher Education - QS World University Rankings 2007 - Top 400 Universities -[[Quacquarelli Symonds]] - http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/top_400_universities/</ref>
 
== Kultura ==
{{Artikulli kryesor|Kultura e Gjermanisë}}
 
[[Skeda:Beethoven.jpg|parapamje|djathtas|lartdjathtas|[[Ludwig van Beethoven]] (1770–1827) , kompozitor.]]
 
Gjermania historikisht quhet ''"Das Land der Dichter und Denker"'' (vendi i poetëve dhe mendimtarëve).<ref>Wasser, Jeremy. [http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html Spätzle Westerns] Spiegel Online International. Apr. 6, 2006. Retrieved 2006, 12-06.</ref> Nga viti [[2006]], ajo e quan veten ''Vendi i ideve''.<ref>[http://www.land-of-ideas.org/ "Land of Ideas" campaign] www.land-of-ideas.org, Retrieved 2007, 11-25.</ref> Kultura gjermane filloi shumë më herët se ngritja e Gjermanisë si [[shtet-komb]] dhe u përhap në të gjithë botën gjermanfolëse. Nga rrënjët e saja, kultura në Gjermani ka marrë formë nga rrymat kryesore intelektuale në [[Evropë]], si fetare edhe [[sekularizmi|sekulariste]]. Si rezultat, është vështirë të identifikosh një traditë të veçantë Gjermane të ndarë nga struktura më e gjërë e kulturës së lartë Evropiane.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576917_4/Germany.html Federal Republic of Germany: Culture.] Encarta Online Encyclopedia 2006. Retrieved 2007, 01-02.</ref> Një pasojë tjetër e këtyre rrethanave është në fakt, se disa figura historike, si [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Franz Kafka]] dhe [[Paul Celan]], megjithëse nuk ishin qytetarë të Gjermanisë në kuptimin modern, duhet të shikohen në kontekstin e sferës kulturore Gjermane për t'i kuptuar rrethanat dhe punën e tyre historike.
 
[[Skeda:Franz Marc 003.jpg|parapamje|lartdjathtas|majtas|Blaues Pferd I, 1911 by [[Franz Marc]] (1880–1916).]]
 
Në Gjermani, [[Shtetet në Gjermani|Shtetet federale]] janë përgjagjëse për institucionet kulturore. Në Gjermani ka 240 teatro, qindra orkestra simfonike, mijëra muze dhe mbi 25,000 librari në të gjithë 16 shtetet. Këto vende vizitohen nga mbi 91 milion njerëz në vit, të cilët vizitojnë muzetë Gjermane çdo vit. Në vit, 20 milion shkojnë në teatro dhe opera. Një 3.6 milion tjetër dëgjojnë orkestrat e shkëlqyera simfonike.<ref>[http://www.study-in-germany.de/english/4.303.659.html Unbelievable Multitude] www.study-in-germany.de Retrieved 2008, 10-17.</ref>
 
Gjermania pretendon disa nga kompozitorët e muzikës klasike më të mëdhenj të botës, përfshirë [[Ludwig van Beethoven]], [[Johann Sebastian Bach]], [[Johannes Brahms]] dhe [[Richard Wagner]]. Nga viti [[2006]], Gjermania është tregu i pestë më i madh i muzikës në botë dhe ka ndikuar muzikën [[Muzika Pop|pop]] dhe [[muzika rock|rock]] përmes artistëve si, [[Scorpions (bandë)|Scorpions]],[[Modern Talking]] dhe [[Rammstein]].<ref>[http://news.warez.com/p2pnet/music-market-worth-us32-billion.html Music market worth US$ 32 billion] P2pnet.net Apr. 7, 2004. Retrieved 2006, 12-07.</ref>
 
Piktorë të shumtë gjermanë kanë shijuar prestigjitet përmes punës së tyre në rryma të ndryshme artistike. [[Hans Holbein the Younger]], [[Matthias Grünewald]], dhe [[Albrecht Dürer]] ishin artistë të rëndësishëm të [[Reneseancë]]s, [[Caspar David Friedrich]] i [[Romanticizmi]]t, dhe [[Max Ernst]] i [[Surealizmi]]t. Kontributet [[Arkitektura|arkitekturore]] nga Gjermania përfshijnë stilet [[Arkitektura Karolingiane|Karolingiane]] dhe [[arkitektura Otoniane|Otoniane]], që ishin paraardhës të rëndësishëm të arkitekturës Romake. Regjioni më vonë u bë shtëpi për punime të rëndësishme në stile si [[Arkitektura Gothike|Gothike]], [[Arkitektura e Rilindjes|të Rilindjes]] dhe [[Arkitektura Baroke|Baroke]]. Gjermania ishte veçantërisht e rëndësishme në arkitekturën e hershme moderne, sidomos me lëvizjen [[Bauhaus]], të themeluar nga [[Walter Gropius]]. [[Ludwig Mies van der Rohe]], gjithashtu nga Gjermania, u bë njëri ndër arkitektët më të rëndësishëm në gjysmën e dytë të shekullit XX. Rrokaqielli me fasadë të xhamit ishte ideja e tij.<ref>2006 A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture (Paperback) , Second (in English) , Oxford University Press, 880. ISBN 0-19-860678-8</ref>
 
=== Filozofia ===
[[Skeda:Immanuel Kant (painted portrait).jpg|parapamje|lartdjathtas|[[Immanuel Kant]] (1724–1804), filozof.]]
 
[[Filozofia Gjermane|Ndikimi gjerman në filozofi]] është historikisht i rëndësishëm dhe shumë filozofë të njohur gjermanë nduhmuan në formimin e [[Filozofia perëndimore|filozofisë perëndimore]] qysh nga [[Mesjeta]]. Kontributet e [[Gottfried Leibniz|Lajbnicit]] në [[racionalizëm]], themelimi i [[Idelalizmi Gjerman|idealizmit klasik gjerman]] nga [[Immanuel Kant|Kantii]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegeli]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|Shelling]] dhe [[Johann Gottlieb Fichte|Fihte]], formimi i [[Teoria Komuniste|teorisë komuniste]] nga [[Karl Marx|Karl Marksi]] dhe [[Friedrich Engels|Frederik Engelsi]], kompozimi i pesimizmit metafizik nga [[Arthur Schopenhauer|Shopenhaueri]], zhvillimi i [[Perspektivizmmi]]t nga [[Friedrich Nietzsche|Niçe]], punimet e [[Martin Heidegger|Hajdegerit]], dhe teoritë sociale të [[Jürgen Habermas|Habermasit]] ishin veçantërisht ndikuese.
 
Literatura gjermane mund të ndiqet deri në [[Mesjetë]] dhe në punimet e autorëve si [[Walther von der Vogelweide|Fon der Fogelvajde]] dhe [[Wolfram von Eschenbach|Fon Eshenbah]]. Shumë autorë dhe poetë gjermanë kanë arritur famë të mirë, përfshirë [[Johann Wolfgang von Goethe|Gëte]] dhe [[Friedrich Schiller|Shiler]]. Koleksioni i përrallave të botuara nga [[Vëllezërit Grim]] popullarizoi [[Folklori Gjerman|folklorin gjerman]] në nivel ndërkombëtar.
 
Autorë me ndikim të shekullit XX janë [[Thomas Mann|Man]], [[Berthold Brecht|Breht]], [[Hermann Hesse|Hese]], [[Heinrich Böll|Bël]], dhe [[Günter Grass|Gras]].<ref name="nobel">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html|title=The Nobel Prize in Literature|publisher=Nobelprize.org|date=1999-12-03|author=Kjell Espmark|accessdate=2006-08-14}}</ref>
 
=== Media ===
[[Skeda:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|parapamje|Tregu Gjerman i librave prodhon 18% të të gjithë librave të botuar. [[Panairi i Librit Frankfurt]] (Figura nga 2008) është ngjarja më e madhe e këtij lloji.]]
 
Tregu i televizionit në Gjermani është më i madhi në [[Evropë]], me rreth 34 milion aparate televizive shtëpiake. Transmetuasit e shumtë krahinorë dhe kombëtarë publikë janë organizuar në linjë me strukturën politike federale. Rreth 90% e shtëpive në Gjermani kanë TV kabllor ose satelitor, dhe shikuesit mund të zgjedhin nga një numër i madh i kanaleve komerciale dhe publike "shikim pa para". Shërbimet "TV me pagesë" nuk janë bërë shumë të popullariziara ose të suksesshme ndërsa transmetuesit publikë [[ZDF]] dhe [[ARD (transmetues)|ARD]] ofrojnë një numër kanalesh vetëm-digjitale.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1047864.stm Country profile: Germany], BBC News, Retrieved 2007, 12-07.</ref>
 
Në Gjermani ndodhen disa nga konglomeratet më të mëdhenj të botës për televizione, përfshirë [[Bertelsmann]] dhe [[Axel Springer AG]]. Disa nga rrjetet televizive kryesore free-to-air gjermane janë pronë e ProSiebenSat1.
 
=== Kinemaja ===
 
[[Skeda:Berlinale2007.jpg|parapamje|Berlinale Palast gjatë [[Festivali i Filmit Berlin|Festivalit të Filmit]] në Shkurt.]]
 
Kinemaja gjermane daton nga vitet e para të mediave me punën e [[Max Skladanowsky]]t. Gjatë viteve të [[Republike e Weimarit|Republikës së Weimarit]] ajo ishte veçanërisht nën ndikimin e ekspresionistëve gjermanë si [[Robert Wiene]] dhe [[Friedrich Wilhelm Murnau]]. Regjisori nga [[Austria]] [[Fritz Lang]], i cili u bë qytetar gjerman më [[1926]] dhe karriera e të cilit lulëzoi në industrinë gjermane të filmit të para-luftës, thuhet të ketë qenë me ndikim të madh në kinemanë e [[Hollywood]]it. Filmi i tij pa zë [[Metropolis (film)|Metropolis]] (1927) referohet si lindja e filmave modernë fantastiko-shkencorë.
 
Më [[1930]] Austriak-Amerikani Josef von Sternberg drejtoi filmin ''[[The Blue Angel]]'' (Ëngjëlli i kaltër), i cili ishte filmi i parë kryesor gjerman me zë dhe i dha famë botërore aktores [[Marlene Dietrich]].<ref>David Bordwell - Film History: An Introduction - New York City - isbn= 978-0071151412 - The Introduction of Sound</ref> Dokumentari impresionist [[Berlin: Symphony of a Great City]], i drejtuar nga [[Walter Ruttmann]], është një shembull i njohur i zhanrit simfonik të qytetit. Periudha Naziste prodhoi kryesisht filma propagandues, megjithëse punimet e [[Leni Riefenstahl]] prezantuan estetika të reja në film.<ref>[http://www.filmbug.com/db/343340 Leni Riefenstahl], FILMBUG, Accessed April 13, 2007</ref>
 
Gjatë viteve të 1970ta dhe 80ta, regjisorët e [[New German Cinema]] si [[Volker Schlöndorff]], [[Werner Herzog]], [[Wim Wenders]] dhe [[Rainer Werner Fassbinder]] vendosën kinemanë perëndimore gjermane përsëri në skenën ndërkombëtare me filmat e tyre provokues.<ref>[http://www.fassbinderfoundation.de/node.php/en/home Rainer Werner Fassbinder], Fassbinder Foundation, Accessed April 13, 2007</ref>
 
== Shiko dhe këtë ==
* [[Lista e shoqatave shqiptare të zyrtarizuara në Gjermani]]
 
== Burimet ==
<div style="-moz-column-count:2; column-count:3;">
{{reflist}}
</div>
 
 
== Lidhje të jashtme ==
<!-- Lidhje me projektet tjera -->
{{Commonskat|Germany|{{PAGENAME}}}}
{{Commonsart|Germany|{{PAGENAME}}}}
 
* Qeveria :[http://www.bundesregierung.de/en Bundesregierung Deutschland]
* Kryetari :[http://eng.bundespraesident.de/ Bundesprësident]
* Parlamenti :[http://www.bundestag.de/htdocs_e/ Bundestag]
* Ministria :
* Ambasada :[http://www.tirana.diplo.de/Vertretung/tirana/sq/Startseite.html Ambasada në Tiranë]
 
* [http://www.facts-about-germany.de Argumente rreth Gjermanise] (zyrtare)
* [http://www.deutschland.de/en www.deutschland.de] - Portali transmediatik, shumëgjuhësor mbi Gjermaninë (zyrtare)
* [http://www.campus-germany.de campus-germany.de] —(studenteve)
* [http://www.dw-world.de Deutsche Welle] (radio stacion ne 30-te gjuhe)
* [http://www.statistikportal.de/ Statistikportal.de] — (te dhena zyrtare)
* [http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html World Fact book — Germany] (fakte amerikane rreth Gjermanise)
* [http://www.travel-images.com/germany.html Travel-Images.com - Gjermania] — (foto)
* [http://www.stadtpanoramen.de Stadtpanoramen.de] — (foto)
* [http://www.justgermany.org Germany travel guide](turizem)
* [http://www.eutravelagent.com/Germany/TravelGuide.html Germany travel guide](turizem)
* [http://wikitravel.org/en/article/Germany Wikipedia udhetime turistike]
 
{{VendeEvropa}}{{BE}}{{G8}}
 
{{Artikull i përkryer}}
 
[[Kategoria:Gjermani|*]]
[[Kategoria:Shtete në Evropë]]
[[Kategoria:Wikipedia:Artikuj të përkryer]]
 
{{Link FA|af}}
{{Link FA|en}}
{{Link FA|gl}}
{{Link FA|gv}}
{{Link FA|nah}}
{{Link FA|tr}}
{{Link FA|vi}}
{{Link FA|yi}}