Tatjana Aleksejevna Afanasjeva ( Kiev, 19 nëntor 1876 - Leiden, 14 prill 1964) (e njohur edhe si Tatjana Ehrenfest-Afanasjeva ose e shkruar Afanassjewa) ishte matematiciente dhe fizikante ruse / holandeze që dha kontribute në fushat e mekanikës dhe termodinamikës statistikore. [1] Më 21 dhjetor 1904, ajo u martua me fizikantin austriak Paul Ehrenfest (1880–1933). Ata kishin dy vajza dhe dy djem; një vajzë, Tatjana Pavlovna Ehrenfest, qe gjithashtu u bë matematikane.

Tatjana Afanasyeva

Jeta e hershmeRedakto

Afanasyeva lindi në Kiev, Ukrainë, atëherë pjesë e Perandorisë Ruse. Babai i saj ishte Aleksandër Afanasjev, inxhinier kryesor në Hekurudhat Perandorake, i cili do të sillte Tatjanën në udhëtimet e tij rreth Perandorisë Ruse. Babai i saj vdiq ndërsa ajo ishte akoma e re, kështu që ajo u transferua në Shën Petersburg në Rusi për të jetuar me tezen e saj Sonja dhe xhaxhain Peter Afanasjev, një profesor në Institutin Politeknik të Shën Petersburg. [2]

Tatjana ndoqi shkollën normale në Shën Petersburg me një specialitet në matematikë dhe shkencë. Në atë kohë, grave nuk u lejohej të ndiqnin universitete në territorin rus, kështu që pasi mbaruan shkollën normale, Tatjana filloi të studionte matematikë dhe fizikë në Universitetin e Grave në Shën Petersburg nën drejtimin e Orest Chvolson . Në vitin 1902, ajo u transferua në Universitetin e Göttingen në Gjermani për të vazhduar studimet me Felix Klein dhe David Hilbert. [2]

Në Universitetin e Göttingen, Tatjana u takua me Paul Ehrenfest. Kur Ehrenfest zbuloi se Tatiana nuk mund të merrte pjesë në një takim të klubi matematikor, ai bisedoi me shkollën për të ndryshuar rregullin. Një miqësi u krijua midis të dyve, dhe ata u martuan në 1904, më vonë u kthyen në Shën Petersburg në 1907. Sipas ligjit rus, martesa nuk lejohej midis dy njerëzve me fe të ndryshme. Meqenëse Tatjana ishte një Ortodokse Ruse dhe Ehrenfest ishte Hebre, ata të dy vendosën të hiqnin dorë zyrtarisht nga fetë e tyre në mënyrë që të mbeteshin të martuar. [1]

Në 1912 ata u transferuan në Leiden në Hollandë, ku Paul Ehrenfest u emërua për të pasuar HA Lorentz si profesor në Universitetin e Leiden, dhe ku çifti jetoi gjatë gjithë karrierës së tyre.

Puna në matematikë dhe fizikëRedakto

Fillimisht, Tatjana bashkëpunoi ngushtë me burrin e saj, më së shumti në shqyrtimin klasik të tyre në 1911 të mekanikës statistikoreBoltzmann. Bazat Konceptuale të Qasjes Statistikore në Mekanikë, nga Paul dhe Tatjana Ehrenfest u botua fillimisht në 1911 si një artikull për Encyklopädie der mathematischen Wissenschaften gjermane ( Enciklopedia e Shkencave Matematikore ), dhe që atëherë është përkthyer dhe ribotuar.

Ajo botoi shumë punime në tema të ndryshme si rastësia dhe entropia, dhe mësimi i gjeometrisë për fëmijët.

Kontakti me AjnshtajninRedakto

Albert Ajnshtajni ishte një mysafir i shpeshtë në vitet 1920 në shtëpinë e saj Witte Rozenstraat 57 në Leiden, dëshmitar i shumë nënshkrimeve në mur. Më vonë Ajnshtajni u nis për në Universitetin Prinston dhe Afanasjeva korrespondente. Arkivat e Muzeut Boerhaave në Leiden i kanë tre letra nga Ajnshtajni. [3]

Afanasjeva kontaktoi Ajnshtajnin për këshillat e tij mbi dorëshkrimin e saj mbi termodinamikën dhe u interesua për një përkthyes. Ajo donte t'i jepte termodinamikës një themel rigoroz matematikor i cili mungonte dhe përshkruante presionin, temperaturën dhe entropinë në ndryshimin e sistemeve. Ajnshtajni u përgjigj më 12 gusht 1947 se ai e duartrokiti qasjen e saj, por ai gjithashtu kishte disa kritika:

"Ich habe den Eindruck gewonnen, dass Sie ein bisschen von logischen Putzteufel besessen sind, und dass daran die Übersichtlichkeit des Buches leide".
(Përkthimi: Kam përshtypjen se ju pushton disi një djall logjik lustrues dhe se qartësia e librit vuan. )

Ajnshtajni nuk sugjeroi një përkthyes dhe ia ktheu dorëshkrimin Afanasjevës e cila pagoi veten për botimin e saj në 1956 si Die Grundlagen der Thermodynamik me Brill Publishers në Leiden me disa, por jo të gjitha korrigjimet e Ajnshtajnit. [3]

TrashëgimiaRedakto

Këshilli Hollandez i Fizikës sponsorizon çmimin e tezës Ehrenfest-Afanassjewa . [4]

ReferencatRedakto

  1. ^ a b "Tatyana Ehrenfest-Afanassyeva". www.epigenesys.eu (në anglisht). Marrë më 2017-05-27. Gabim referencash: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  2. ^ a b "Ehrenfest-Afanassjewa biography". www-history.mcs.st-and.ac.uk (në anglisht). Marrë më 2017-05-27. Gabim referencash: Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content
  3. ^ a b Margriet van der Heijden (2019). "Einsteins onbekende brieven aan Afanassjewa". NRC (në anglisht) (2–3 February 2019): W4–W5. Gabim referencash: Invalid <ref> tag; name "van der Heijden" defined multiple times with different content
  4. ^ "Ehrenfest-Afanassjewa thesis award" (në anglisht). Leiden: Dutch Physics Council.