Termopilet (Θερμοπύλαι - Θερμοπύλες - "Portat e nxehta") është një vend në Greqi ku në antikitet ekzistonte një kalim i ngushtë bregdetar. Emrin e ka marrë nga burimet e nxehta të squfurit . [1] Në mitologjinë greke Portat e Nxehta janë një nga hyrjet në Hades .

Termopile parë nga zona e Murit Fokian. Bregdeti antik ishte më afër malit, pranë rrugës në të djathtë.

HistorikuRedakto

Thermopylae është vendi i një beteje midis forcave greke (përfshirë spartanët, tebanët dhe thespianët) dhe forcave pushtuese persiane, të përkujtuar nga Simonides e Ceos në epitafin e famshëm, "O i huaj, shko e thuaju spartanëve se këtu shtrihen ata të cilët vdiqën duke nderuar ligjet e tyre”. Thermopile është e vetmja rrugë tokësore mjaft e madhe sa për të përballuar një trafik të rëndësishëm midis Lokris dhe Thesalisë. Për të shkuar nga veriu në jug përgjatë bregut lindor të Gadishullit Ballkanik kërkon përdorimin e kalimit, dhe kështu Thermopilet kanë qenë vendi i disa betejave.

Në kohët e lashta është quajtur Malis, të quajtur kështu sipas një fisi të lashtë grek Malianët që ka jetuar afër Lamiasë së sotme deltën e lumit Spercheios në Greqi . Me emrin e tyre është emëruar edhe Gjiri i Malit. Në luginën perëndimore të Spercheios, toka e tyre ishin ngjitur me Enianët . Qyteti i tyre kryesor u quajt Trakis . Në qytetin Anthela, Malianët kishin një tempull të rëndësishëm të Demeter Amfiktionit, një qendër e hershme e Ligës Amfiktionike .

Toka dominohet nga fusha e përmbytjes bregdetare e lumit Spercheios dhe është e rrethuar nga male gëlqerore të pjerrëta të pyllëzuara. Ka depozitime të vazhdueshme të sedimenteve nga lumi dhe depozitat e travertinit nga burimet e nxehta, të cilat kanë ndryshuar ndjeshëm peizazhin gjatë mijëra viteve të fundit. Sipërfaqja e tokës në të cilën u zhvillua Beteja e famshme e Thermopileve në vitin 480 pes, tani është e varrosur nën 20 metras (66 ft) të sipërfaqes së tokës. Vija bregdetare gjithashtu ka avancuar gjatë shekujve për shkak të depozitimit sedimentar. Niveli i Gjirit Malian ishte gjithashtu dukshëm më i lartë gjatë kohërave parahistorike, dhe lumi Spercheios ishte dukshëm më i shkurtër. Vija e saj bregdetare përparoi deri në 2 kilometra midis viteve 2500 para Krishtit dhe 480 para Krishtit, por ende ka lënë disa kalime të ngushta midis detit dhe maleve. Pika më e ngushtë në fushë, ku ndoshta është zhvilluar beteja, do të ishte më pak se 100 metras (330 ft) e gjerë. Midis viteve 480 para Krishtit dhe shekullit XXI, vija bregdetare përparoi deri në 9 kilometras (5.6 mi) vende-vende, duke eliminuar pikat më të ngushta të kalimit dhe duke rritur ndjeshëm madhësinë e fushës rreth daljes së Spercheios.

Një autostradë tani ndan kalimin, me një monument të ditëve moderne të mbretit Leonidas ISpartës në anën lindore të autostradës. Është pikërisht përballë rrugës nga kodra ku epitafi i Simonides për të rënët është gdhendur në gur në majë. Thermopile është pjesë e "patkua të Gjirit të Malit ", e njohur edhe si "patkoi i vdekjes": është pjesa më e ngushtë e autostradës që lidh veriun dhe jugun e Greqisë. Ka shumë kthesa dhe ka qenë vend i shumë aksidenteve me automjete.[2]

Burimet e nxehta nga e cila e ka marrë emrin qafa ekzistojnë ende pranë rrëzës së kodrës.

Shih edheRedakto

LiteraturaRedakto

  • Bradford, Ernie Dusgate Selby (1980). The battle for the West : Thermopylae. New York: McGraw-Hill. ISBN 0070070628. OCLC 5889053. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Cartledge, Paul (2006). Thermopylae. Overlook Press, New York. fq. 313. ISBN 1585675660. OCLC 71266590. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Fields, Nic (2007). Thermopylae 480 BC : last stand of the 300. Oxford: Osprey. ISBN 978-1841761800. OCLC 148997192. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

ReferimeRedakto

  1. ^ "Thermopylae" in: S. Hornblower & A. Spawforth (eds.) The Oxford Classical Dictionary, 3rd ed. (Oxford, 1996).
  2. ^ L.H. Jeffery (1976) Archaic Greece: The City States c. 700–500 BC. Ernest Benn Ltd., London & Tonbridge p. 73. ISBN 0-510-03271-0