Deti i Vdekur (arabisht: اَلْبَحْرُ الْمَيْتُ, Āl-Baḥrū l-Maytū; hebraisht: יַם הַמֶּלַח, Yam hamMelaḥ) është një liqen i kripur i kufizuar nga Jordania në lindje, Izraeli dhe Bregu Perëndimor në perëndim. Shtrihet në Jordan Rift Valley, dhe dega kryesore e saj është lumi Jordan.

Deti i Vdekur
Pamje e detit nga bregu izraelit
Koordinatat31°30′N 35°30′E / 31.500°N 35.500°E / 31.500; 35.500
LlojiEndorheic
Hypersaline
Hyrje kryesoreLumi Jordan
Dalje kryesoreS'ka
PellguStampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Shtetet e pellgutIzraeli, Jordania, dhe Bregu Perëndimor
Gjatësia maks.Stampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Gjërësia maks.Stampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
SipërfaqjaStampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Thellësia mesatareStampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Thellësia maks.Stampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Vëllimi i ujitStampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Gjatësia e bregut1Stampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Lartësia e sipërfaqesStampa:Infobox sipërfaqe ujore/convert
Referimet[3][4]
1 bregu gjatësia is not a well-defined measure.

Që nga viti 2019, sipërfaqja e liqenit është 430,5 metra nën nivelin e detit,[4][5] duke i bërë brigjet e tij lartësinë më të ulët në Tokë. Është 304 m i thellë, liqeni më i thellë hipersalin në botë. Me një kripësi prej 342 g/kg, ose 34,2% (në vitin 2011), është një nga trupat ujorë më të kripur në botë[6] – 9,6 herë më i kripur se oqeani – dhe ka një dendësi prej 1,24 kg/litër, e cila e bën notin të ngjashëm me floating.[7][8] Kjo kripësi krijon një mjedis të ashpër në të cilin bimët dhe kafshët nuk mund të lulëzojnë, prandaj emri i saj. Pellgu kryesor, verior i Detit të Vdekur është 50 kilometra i gjatë dhe 15 kilometra (9 mi) i gjerë në pikën e tij më të gjerë.[1]

Deti i Vdekur ka tërhequr vizitorë nga e gjithë Pellgu i Mesdheut për mijëra vjet. Ishte një nga vendpushimet e para shëndetësore në botë (për Herodin e Madh) dhe ka qenë furnizuesi i një shumëllojshmërie të gjerë produktesh, nga asfalti për mumifikimin egjiptian deri tek potasi për plehra. Sot, turistët vizitojnë detin në brigjet e tij të Izraelit, Jordanisë dhe Bregut Perëndimor.

Deti i Vdekur po tërhiqet me një ritëm të shpejtë; sipërfaqja e saj sot është 605 km2 (234 mi katrorë), duke qenë 1,050 km2 (410 mi katrorë) në vitin 1930. Janë bërë propozime të shumta për kanalet dhe tubacionet, si p.sh. projekti i skaduar i transportit të ujit të Detit të Kuq-Detit të Vdekur,[9] për të reduktuar recesionin e saj.

Referime

Redakto
  1. ^ a b "Virtual Israel Experience: The Dead Sea". Jewish Virtual Library (në anglisht). Marrë më 21 janar 2013.
  2. ^ "The Dead Sea Is Dying Fast: Is It Too Late to Save It, or Was It Always a Lost Cause?". Haaretz (në anglisht). 7 tetor 2016. Arkivuar nga origjinali më 22 dhjetor 2016.
  3. ^ a b c Dead Sea Data Summary 2015.Water Authority of Israel.
    "Red Sea - Dead Sea Water Conveyance Study Program" (në anglisht). The World Bank Group. 2013. Arkivuar nga origjinali më 2013-09-15.
  4. ^ a b c "Long-Term changes in the Dead Sea" (në anglisht). Israel Oceanographic and Limnological Research - Israel Marine Data Center (ISRAMAR).
  5. ^ "Israel and Jordan Sign 'Historic' $900 Million Deal to Save the Dead Sea". Newsweek (në anglisht). 2015-02-27.
  6. ^ Goetz, P. W., red. (1986). "Dead Sea". The New Encyclopædia Britannica (në anglisht). Vëll. 3 (bot. 15th). Chicago. fq. 937.{{cite encyclopedia}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  7. ^ R W McColl, red. (2005). Encyclopedia of world geography (në anglisht). Facts on File. fq. 237. ISBN 978-0-8160-7229-3.
  8. ^ "Dead Sea - Composition of Dead Sea Water" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2013-11-04.
  9. ^ "5 alliances shortlisted to execute Red-Dead's phase I". The Jordan Times (në anglisht). 27 nëntor 2016. Marrë më 3 dhjetor 2016.