Rripi i Gazës

(Përcjellë nga Gaza)

Gaza e njohur ndryshe edhe si Rripi i Gazës është një territor i vetqeverisur palestinez në bregdetin lindor të Detit Mesdhe. Gaza kufizohet në jugperëndim me Egjiptin dhe në lindje dhe veri me Izraelin. Gaza dhe Bregu Perëndimor pretendohen si territore të Shtetit de jure të Palestinës.

Rripi i Gazës
قِطَاعُ غَزَّةَ
Qiṭāʿu Ġazzah
Vendndodhja e
Kryeqyteti Qyteti i Gazës (njëkohësishit qyteti më i madh)
Gjuha zyrtare Arabisht
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i {{{SIPËRFAQJA: VENDI}}}-të
365 km²
{{{SIPËRFAQJA: UJË}}}
Popullsia (2020)
– totale
– dendësia
Vëndi i {{{POPULLSIA: VENDI}}}-të
2,047,969 banorë
5,046 banorë/km²
Monedha Shekeli i ri izraelit (ILS) (shih gjithashtu Paundi palestinez)
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+2 (Zona kohore në Shtetin e Palestinës)
UTC+3 (Ora Verore në Shtetin e Palestinës)
Prefiksi telefonik +970
Kodi ISO 3166-1 PS

Territoret e Gazës dhe Bregut Perëndimor janë të ndara nga njëra-tjetra nga territori izraelit. Të dyja ranë nën juridiksionin e Autoritetit Palestinez,[1] por Rripi, që nga Beteja e Gazës në qershor 2007, është qeverisur nga Hamasi, një organizatë militante dhe nacionaliste palestineze, e cila erdhi në pushtet në zgjedhjet e fundit të mbajtura në vitin 2006. Që nga ajo kohë, ajo është vendosur nën një bojkot ekonomik dhe politik ndërkombëtar të udhëhequr nga Izraeli dhe SHBA.[2]

Pavarësisht shkëputjes izraelite nga Gaza në vitin 2005, Kombet e Bashkuara, organizatat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe shumica e qeverive dhe komentuesve ligjorë e konsiderojnë territorin të jetë ende i pushtuar nga Izraeli, mbështetur nga kufizime shtesë të vendosura në Gaza nga Egjipti. Izraeli mban kontroll të drejtpërdrejtë të jashtëm mbi Gazën dhe kontroll indirekt mbi jetën brenda Gazës: ai kontrollon hapësirën ajrore dhe detare të Gazës, si dhe gjashtë nga shtatë kalimet tokësore të Gazës. Ajo rezervon të drejtën për të hyrë në Gaza sipas dëshirës me ushtrinë e saj dhe ruan një zonë tampon të ndaluar brenda territorit të Gazës. Gaza është e varur nga Izraeli për ujë, energji elektrike, telekomunikacion dhe shërbime të tjera. Sistemi i kontrollit i vendosur nga Izraeli përshkruhet si një "pushtim indirekt".[3] Disa analistë izraelitë kanë kundërshtuar idenë se Izraeli ende pushton Gazën dhe e kanë përshkruar territorin si një shtet de facto të pavarur.

GjeografiaRedakto

Rripi i Gazës ndodhet në Lindjen e Mesme. Ajo ka një kufi 51 kilometra me Izraelin, dhe një kufi 11 km me Egjiptin, afër qytetit të Rafah. Khan Yunis ndodhet 7 kilometra në verilindje të Rafahut, dhe disa qytete rreth Deir al-Balah ndodhen përgjatë bregut midis tij dhe Qytetit të Gazës. Beit Lahia dhe Beit Hanoun janë të vendosura përkatësisht në veri dhe verilindje të qytetit të Gazës. Blloku Gush Katif i vendbanimeve izraelite ekzistonte në dunat e rërës ngjitur me Rafah dhe Khan Yunis, përgjatë skajit jugperëndimor të vijës bregdetare 40 kilometra të Mesdheut. Plazhi Al Deira është një vend i njohur për sërfistët.

KlimaRedakto

Rripi i Gazës ka një klimë gjysmë të thatë të nxehtë, me dimër të ngrohtë gjatë të cilit ndodhin pothuajse të gjitha reshjet vjetore dhe verë të thatë dhe të nxehtë. Pavarësisht thatësisë, lagështia është e lartë gjatë gjithë vitit. Reshjet vjetore janë më të larta se në çdo pjesë të Egjiptit në rreth 300 deri në 400 milimetra, por pothuajse e gjithë kjo bie midis nëntorit dhe shkurtit. Terreni është i rrafshët ose rrotullues, me duna pranë bregut. Pika më e lartë është Abu 'Awdah (Joz Abu 'Auda), në 105 metra mbi nivelin e detit. Problemet mjedisore përfshijnë shkretëtirëzimin; kripëzim i ujit të freskët; trajtimi i ujërave të zeza; sëmundjet e shkaktuara nga uji; degradimi i tokës; dhe shterimi dhe kontaminimi i burimeve ujore nëntokësore.

DemografiaRedakto

Në vitin 2010 rreth 1.6 milion palestinezë jetonin në Rripin e Gazës, pothuajse 1.0 milion prej tyre refugjatë të regjistruar në OKB.[4] Shumica e palestinezëve rrjedhin nga refugjatët që u dëbuan ose u larguan nga shtëpitë e tyre gjatë Luftës arabo-izraelite të vitit 1948. Popullsia e Rripit ka vazhduar të rritet që nga ajo kohë, një nga arsyet kryesore është norma totale e lindshmërisë e cila arriti kulmin në 8.3 fëmijë për grua në 1991 dhe ra në 4.4 fëmijë për grua në 2013, e cila ishte ende ndër më të lartat në mbarë botën. Në një renditje sipas shkallës totale të lindshmërisë, kjo e vendos Gazën në vendin e 34-të nga 224 rajone. Shkalla e lartë e lindshmërisë totale çon gjithashtu që Rripi i Gazës të ketë një përqindje jashtëzakonisht të lartë të fëmijëve në popullatë, me 43.5% të popullsisë që janë 14 vjeç ose më të rinj dhe në vitin 2014 mosha mesatare ishte 18 vjeç, krahasuar me një mesatare botërore prej 28 dhe 30 vjeç. në Izrael. Të vetmet vende me një moshë mesatare më të ulët janë vendet në Afrikë si Uganda ku ishte 15 vjeç.

Myslimanët sunitë përbëjnë pjesën mbizotëruese të popullsisë palestineze në Rripin e Gazës. Shumica e banorëve janë myslimanë sunitë, me rreth 2,000 deri në 3,000 të krishterë arab, duke e bërë rajonin 99,8% myslimanë sunitë dhe 0,2% të krishterë.

ReferimetRedakto

  1. ^ Joshua Castellino, Kathleen A. Cavanaugh, Minority Rights in the Middle East, Oxford University Press 2013 p.150:'Palestinians under occupation in the West Bank and Gaza constitute a majority (demographically) with representation by the Palestinian National Authority (PNA), a self-governing body run by Fatah in the West Bank, and by Hamas in the Gaza Strip'.
  2. ^ Sara Roy, Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector, Princeton University Press, 2013 p.41:'Hamas's democratic victory, however, was short-lived . .followed as it was in June 2006 by an Israeli and US-led international political and economic boycott of the new Palestinian government. The boycott amounted to a form of collective punishment against the entire Palestinian population and, to my knowledge, was the first time in the history of the conflict that the international community imposed sanctions on the occupied rather than the occupier.'
  3. ^ Jerome Slater, Just War Moral Philosophy and the 2008–09 Israeli Campaign in Gaza, International Security 37(2):44-80 · tetor 2012
  4. ^ "UNRWA: Palestine refugees" (në anglisht). Un.org. Arkivuar nga origjinali më 17 dhjetor 2007. Marrë më 1 qershor 2010.