Hape menynë kryesore

Lidhja e Kombeve ("League of Nations" me shkurtesë LN në anglisht, "Société des Nations" me shkurtesë SDN në frëngjisht) ishte një organizatë ndërqeveritare e themeluar më 10 janar 1920 si rezultat i Konferencës së paqes në Paris e cila e përfundoj Luftën e parë botërore. Ajo ishte organizata e parë ndërkombëtare qëllimi i së cilës ishte të mbajë paqe në botë.[1] Qëllimet kryesore, siç thuhet në konventën e saj, përfshijnë parandalimin e luftërave nëpërmjet sigurisë kolektive dhe çarmatimit, dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërkombëtare përmes negociatave dhe arbitrazhit.[2] Çështje të tjera si kjo dhe traktate në lidhje me këtë duke përfshirë kushtet e punës, trajtimin e drejtë të banorëve vendas, trafikimi njerzor dhe i drogës, tregëtia e armëve, shëndeti global, robërit e luftës, dhe mbrojtja e pakicave në Evropë.[3] Në zgjerimin e saj më të madh nga 28 shtatori 1934 deri më 23 shkurt 1935, ajo kishte 58 shtete anëtare.

Përmbajtja

Krijimi i lidhjes se KombeveRedakto

Lidhja e kombeve u krijua me 10 janar te vitit 1920.Plani prej 14 pikash, i Udro Uillson, propozuar ne Konferencen e Paqes se Versajes, kerkonte formimin e nje organizate nderkombetare qe te mund te mbronte si kombet e medha ashtu edhe kombet e vegjel. Ajo duhet te punonte ne zgjidhjen paqesore te konflikteve boterore. Te medhenjte e Konferences se Paqes e aprovuan planin e tij.[4]

Qendra e Lidhjes u vendos ne Gjeneve te Zvicres, pasi Zvicra ishte nje vend neutral. Organet kryesore te Lidhjes ishin: Asambleja, ku benin pjese gjithe anetaret e Lidhjes ; Keshilli, i perbere nga pese anetaret e perhershem dhe kater anetaret e radhes; Gjykata nderkombetare e Drejtesise.[4]

Gjermania dhe Rusia nuk u be anetare te Lidhjes se Kombeve. SHBA propozuan krijimin e Lidhjes por nuk u be anetare e saj. SHBA-ja per kete arsye, nuk mundi te luaje asnje rol ne mbeshtetje te veprimtarise se Lidhjes. Dy anetaret me te rendesishem ishin Britania dhe Franca, te cilet u perpoqen pa shume sukses te mbeshtesin veprimtarine e Lidhjes. Te dy kishin vuajtur shume gjate luftes-dhe nuk ishin entuziast per tu perfshire ne veprimtarine e Lidhjes. Krijimi i Lidhjes ishte i rendesishem. Ajo ishte nje shprese per forcimin e bashkepunimit nderkombetar dhe per te siguruar nje paqe afatgjate.[4]

Gjuhët dhe simboletRedakto

Gjuhët zyrtare të Lidhjes së Kombeve ishin Frëngjisht dhe Anglisht. Lidhja refuzoi adoptimin e Esperantos si gjuhë pune. Kina dhe Japonia e donin Esperanton, por Franca kundërshtoi fuqishëm. Në vitin 1939, një emblemë zyrtare për Lidhjen e Kombeve doli: dy yje me pesë cepa brenda një pesëkëndëshi blu. Ata simbolizuan pesë kontinentet e Tokës. Në një hark në krye shfaqet emri anglisht ("League of Nations"), ndërsa në një tjetër në fund tregohet në Frëngjisht ("Société des Nations"),

AnëtarëtRedakto

 
Një hartë e botës nl vitet 1920–45, e cila paraqet anëtarët e Lidhjes së Kombeve gjatë historisë.

MandatiRedakto

Zgjidhja e mosmarrëveshjeve territorialeRedakto

ShqipëriaRedakto

Kufinjtë e Shqipërisë nuk ishin vendosur gjatë Konferencës së paqes së Parisit në vitin 1919, pasi ato u lanë që Lidhja të vendosë; megjithatë, atp akoma nuk ishin përcaktuar deri në shtator 1921, duke krijuar një situatë të paqëndrueshme. Trupat greke kryenin operacione ushtarake në jug të Shqipërisë. Edhe forcat jugosllave u përfshin, pas përleshjeve me fiseve shqiptare, në pjesën veriore të vendit. Lidhja dërgoi një komision të përfaqësuesve nga fuqitë e ndryshme në rajon. Në nëntor 1921, Lidhja vendosi që kufijtë e Shqipërisë duhet të jenë të njëjta si ato kishin qenë në vitin 1913, me tre ndryshime të vogla që favorizonin Jugosllavinë. Forcat jugosllave u tërhoqën disa javë më vonë, ndonëse duke protestuar.[5]

Dështimi i çarmatimitRedakto

Neni 8 i Konventës i dha Lidhjes detyrën për reduktime në "armatimet deri në pikën më të ulët në përputhje me sigurinë kombëtare dhe zbatimin nëpërmjet veprimeve të përbashkëta të detyrimeve ndërkombëtare. "[6] Një sasi e konsiderueshme e kohës dhe energjisë së Lidhjes i është kushtuar këtij qëllimi, edhe pse shumë qeveri anëtare ishin të pasigurt nëse mund të arrihet çarmatimi i tillë i gjerë ose nëse ishte një veprim i dëshirueshëm.[7] Fuqitë aleate ishin gjithashtu nën detyrimin nga ana e Traktatit të Versajës në përpjekje për të çarmatosur, dhe duke kufizuar armatimet për vendet e mposhtura, i cili ishte përshkruar si hap i parë drejt çarmatimit në mbarë botën.[7]

Shih edheRedakto

ShënimeRedakto

  1. ^ Christian, Tomuschat (1995).
  2. ^ "Covenant of the League of Nations".
  3. ^ See Article 23, "Covenant of the League of Nations". 
  4. ^ a b c Nathanaili, Petrit (2017). Historia 8. Tirane: Shtepia botuese & Shtypshkronja Filara. f. 119.  978-9928-142-68-9. 
  5. ^ Northedge 1986, pp. 103–105.
  6. ^ League of Nations (1924).
  7. ^ a b Northedge 1986, pp. 113, 123.

ReferencatRedakto

  • Archer, Clive (2001). International Organizations. Routledge.  0-415-24690-3. 
  • Baer, George W (1976). Test Case: Italy, Ethiopia, and the League of Nations. Hoover Institution Press.  0-8179-6591-2. 
  • Barnett, Correlli (1972). The Collapse of British Power. Eyre Methuen.  978-0-413-27580-6. 
  • Baumslag, Naomi (2005). Murderous Medicine: Nazi Doctors, Human Experimentation, and Typhus. Praeger.  978-0-275-98312-3. 
  • Bell, P.M.H (2007). The Origins of the Second World War in Europe. Pearson Education Limited.  978-1-4058-4028-6. 
  • Bethell, Leslie (1991). The Cambridge History of Latin America: Volume VIII 1930 to the Present. Cambridge University Press.  0-521-26652-1. 
  • Bouchet-Saulnier, Françoise; Brav, Laura; Olivier, Clementine (2007). The Practical Guide to Humanitarian Law. Rowman & Littlefield.  0-7425-5496-1. 
  • Burkman, Thomas W (1995). "Japan and the League of Nations: an Asian power encounters the European Club". World Affairs. 158 (1): 45–57. 
  • Churchill, Winston (1986). The Second World War: Volume I The Gathering Storm. Houghton Mifflin Books.  0-395-41055-X. 
  • Crampton, Ben (1996). Atlas of Eastern Europe in the Twentieth Century. Routledge.  0-415-16461-3. 
  • Forster, Peter (1982). The Esperanto Movement. Mouton.  978-90-279-3399-7. 
  • Frowein, Jochen A; Rüdiger, Wolfrum (2000). Max Planck Yearbook of United Nations Law. Martinus Nijhoff Publishers.  90-411-1403-3. 
  • Goldblat, Jozef (2002). Arms control: the new guide to negotiations and agreements. SAGE Publications Ltd.  0-7619-4016-2. 
  • Gorodetsky, Gabriel (1994). Soviet Foreign Policy, 1917–1991: A Retrospective. Routledge.  0-7146-4506-0. 
  • Henig, Ruth B, red. (1973). The League of Nations. Oliver and Boyd.  978-0-05-002592-5. 
  • Hill, Robert; Garvey, Marcus; Universal Negro Improvement Association (1995). The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers. University of California Press.  978-0-520-07208-4. 
  • Iriye, Akira (1987). The Origins of the Second World War in Asia and the Pacific. Longman Group UK Limited.  0-582-49349-8. 
  • Kennedy, David (April 1987). "The Move to Institutions" (PDF). Cardozo Law Review. 8 (5): 841–988. Marrë më 17 May 2008. 
  • Knock, Thomas J (1995). To End All Wars: Woodrow Wilson and the Quest for a New World Order. Princeton University Press.  0-691-00150-2. 
  • Kontra, Miklós; Phillipson, Robert; Skutnabb-Kangas, Tove; Varady, Tibor (1999). Language, a Right and a Resource: Approaching Linguistic Human Rights. Central European University Press.  978-963-9116-63-4. 
  • Lannon, Frances (2002). The Spanish Civil War, 1936–1939. Osprey Publishing.  1-84176-369-1. 
  • Levinovitz, Agneta Wallin; Ringertz, Nils (2001). The Nobel Prize: The First 100 Years. World Scientific.  981-02-4665-X. 
  • Levy, Marcela López (2001). Bolivia:Oxfam Country Profiles Series. Oxfam Publishing.  0-85598-455-4. 
  • Magliveras, Konstantinos D (1999). Exclusion from Participation in International Organisations: The Law and Practice behind Member States' Expulsion and Suspension of Membership. Martinus Nijhoff Publishers.  90-411-1239-1. 
  • McAllister, William B (1999). Drug Diplomacy in the Twentieth Century: An International History. Routledge.  0-415-17990-4. 
  • McDonough, Frank (1997). The Origins of the First and Second World Wars. Cambridge University Press.  0-521-56861-7. 
  • Miers, Suzanne (2003). Slavery in the Twentieth Century: The Evolution of a Global Problem. AltaMira Press.  0-7591-0340-2. 
  • Nish, Ian (1977). Japanese foreign policy 1869–1942:Kasumigaseki to Miyakezaka. Routledge & Kegan Paul.  0-415-27375-7. 
  • Northedge, F.S (1986). The League of Nations: Its Life and Times, 1920–1946. Holmes & Meier.  0-7185-1316-9. 
  • Osmanczyk, Edmund Jan; Mango, Anthony (2002). Encyclopedia of the United Nations and International Agreements. Taylor & Francis.  0-415-93924-0. 
  • Raffo, P (1974). The League of Nations. The Historical Association. 
  • Rapoport, Anatol (1995). The Origins of Violence: Approaches to the Study of Conflict. Transaction Publishers.  1-56000-783-4. 
  • Reichard, Martin (2006). The EU-NATO relationship: a legal and political perspective. Ashgate Publishing, Ltd.  0-7546-4759-5. 
  • Scheina, Robert L (2003). Latin America's Wars:Volume 2 The Age of the Professional Soldier, 1900–2001. Potomac Books Inc.  1-57488-452-2. 
  • Scott, George (1973). The Rise and Fall of the League of Nations. Hutchinson & Co LTD.  0-09-117040-0. 
  • Skirbekk, Gunnar; Gilje, Nils (2001). History of Western Thought: From Ancient Greece to the Twentieth Century. Routledge.  0-415-22073-4. 
  • Torpey, John (2000). The Invention of the Passport: Surveillance, Citizenship and the State. Cambridge University Press.  0-521-63493-8. 
  • Tripp, Charles (2002). A History of Iraq. Cambridge University Press.  0-521-52900-X. 

Lexime më tejRedakto

  • Cooper, John Milton. Breaking the Heart of the World: Woodrow Wilson and the Fight for the League of Nations (2001) 454pp excerpt and text search
  • Egerton, George W (1978). Great Britain and the Creation of the League of Nations: Strategy, Politics, and International Organization, 1914–1919. University of North Carolina Press.  0-807-81320-6. 
  • Gill, George (1996). The League of Nations from 1929 to 1946. Avery Publishing Group.  0-89529-637-3. 
  • Ginneken, Anique H.M. van. Historical Dictionary of the League of Nations (2006) excerpt and text search
  • Kitsikis, Dimitri (1972). Le rôle des experts à la Conférence de la Paix de 1919. Gestation d'une technocratie en politique internationale (në French). Ottawa: Editions de l'Université d'Ottawa. f. 227.  643562008. 
  • Kuehl, Warren F; Dunn, Lynne K (1997). Keeping the Covenant: American Internationalists and the League of Nations, 1920–1939. 
  • Malin, James C (1930). The United States after the World War. f. 5–82. 
  • Marbeau, Michel (2001). La Société des Nations (në French). Presses Universitaires de France.  2-13-051635-1. 
  • Ostrower, Gary (1995). The League of Nations from 1919 to 1929 (Partners for Peace. Avery Publishing Group.  0895296365. 
  • Pfeil, Alfred (1976). Der Völkerbund (në German). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.  978-3-534-06744-2. 
  • Walters, Francis P. (1952). A History of the League of Nations. Oxford University Press. 
  • The League of Nations., Boston : Old Colony Trust Company, 1919. A collection of charters, speeches, etc. on the topic.

Lidhje të jashtmeRedakto