Ndryshimi mes inspektimeve të "Vuthaj"

1.811 bytes added ,  1 vit më parë
v
përmirsim i disa gabimeve gramatikore dhe disa detajeve te vogla
v
v (përmirsim i disa gabimeve gramatikore dhe disa detajeve te vogla)
== Etimologjia e emrit ==
 
Kjo trevë etnike [[shqiptar]]e qysh ne lashtësi ka qeneqenë e njohur me emrin "Vuthaj" ose "Katundi Vuthaj". Por, duke pasur parasysh shtrirjen, kompaktësinë e territorit dhe te banorëve, distancën nga njerinjëri katundfshat tek tjetri, themi se është një krahinë e vogël shqiptare ne zemër te alpeve, me bukuri mahnitëse, me karakteristika lokale te veçanta.
 
EtimologjieEtimologjinë e toponimit "Vuthaj" e ka trajtuar edhe Prof. [[Eqerem Çabej]]. Ai thotë se ky toponim vjen nga fjalët : "I vute", "i pervute".
 
EtnografeEtnografë sllav qe kanekanë shkruar për ato krahina, toponimin "Vuthaj" e kanekanë zëvendësuezëvendësuar me toponimin "Vusanje". Kuptohet se qëllimi i tyre ka qeneqenë edhe mbetet teoria absurde që: "se këto vende kanë qenqenë te pa banuara, sesipas tyre Vuthjanët Kelmendaspra popullata shqiptare nuk janë autoktoneautokton ne këtoatë treva,vendë".Është pore ardhacak..."njohur Dihet segjuhën sllavevesllave(në ugjuhën serbe) mungon tingulli fonetik "th", prandaj nuk mund ta shqiptojnë si te tilletillë. Për këtë arsye ataqeverisja lokale kohë më parë ndoshta e kanekanë zëvendësuezëvendësuar me tingullin "S". Ata toponimin "Vusanje" mundohen ta shpjegojnë me fjalën "vuk" (ujk), e cila thonë ata, më vonë ka evoluar në "Vusanje". Ky i ashtuquajtur shpjegim është i pa bazuar, absurd dhe i papranueshëm.
Ata toponimin "Vusanje" mundohen ta shpjegojnë me fjalën "vuk" (ujk), e cila sipas tyre, më vonë ka evoluar në "Vusanje". Ky i ashtuquajtur shpjegim është i pa bazuar, absurd dhe i papranueshëm.
 
Ne dokumentet e shkruara toponimin ne fjalefjalë e takojmë qysh në [[Shekulli XIII|shek. XIII]], ne trajtën "Vutkagni" ose "Vutkaj", edhe ky fakt hedh poshtë si te pabazuar emërtimin sllav "Vusanje". Mandej, duhet shtuar se shumë serbisht folës që e ndëgjojnë për herë të parë kËtëkëtë toponim në [[Gjuha shqipe|gjuhen shqipe]] e shqiptojnë "Vutaj" ose "Vut-Haj".
 
=== Etimologjia popullore ===
 
NderkaqNdërkaq, në Vuthaj brez pas brezi është ruajtur dhe përcjellepërcjellë nepernëpër shekuj legjenda e "Vajzes Vuthit". Kjo legjendë përmban shumë të dhana toponomastike të ruajtura deri ne ditët tona, qe te moshuarit i tregonin shumeshumë shpesh, madje me krenari duke pohuar se rrjedhin nga një fis i lashtelashtë Shqiptar.
 
== Pak histori ==
 
[[10 qershor]] [[1878]] : Përpjekjet e atdhetarëve te shquar te kombit tonetonë për liri e pavarësipamvarësi u kurorëzuan me, KRIJIMIN E LIDHJES SHQIPTARE TE PRIZERENIT me 10 qershor 1878. NjeriNjëri prej themeluesve te saj ka qeneqenë edhe ALI BEG GUCIA. Me këtë rast duhet ti evokojmë disa nga kujtimet e shumta popullore te ruajtura dhe te transmetuar brezpas brezi ne kuvendetkuvend, shkollë tedhe Oda Odes Burraveburrave. Dihet se njëra nga krahinat ma te rrezikuara te truellittrojeve shqiptarshqiptare ne ato vite ishin Plava E gucia. Kjo krahin ne atë periudheperiudhë, sipas te dhanave qe disponojm, perbahejishte përbër nga dy qytete te vogla, gucia me 4000 dhe Plava me 3500 banorebanorë si dhe nga 29 fshatra. Ne baze te vendimeve te traktittraktatit te ShenShën stefanit si dhe te vendimeve te Kongresit te Berlinit, kjo Krahinkrahinë Shqiptare duhej t'i aneksohej Malit zi. Ne lidhje me kto ngjarje kujtesa popullore na sjell edhe dy fakte te tjera : Kur knjazi i karadakut shkoj ne [[Stamboll]] te SulltanitSulltani me i lyp pak tok i tha : Padishah i neruem dhe i derguem prej zotit ne toktokë me i ba mir gjines, ju e dini se ne jetojmjetojmë ne ni vend te vogel e te shkreteshkretë, me bukbukë e pa bukbukë, me ujujë e pa ujeujë. Atje gjinja po me desin e bagetiabagëtia po me cofin.Prandaj te lutem ba me rahmet e ma jep ni ven ci t'kete ni pus me ujeujë, ku gjinja e bagetia te ken munsi me pi. Po ku asht ky vend ci munem me ta dhan ty o knjaz i Karadakut?- pyeti sulltani. Ky ven asht ne hydyt me mua. Aty asht ni I'gate e vogel e ai uje mue me del boll per gjin e bageti. Pra ba me rahmet e ma jep se gjinja e atij veni nuk kane me cue krye, e kur ta shohin fermanin me mehyrin tan, kan me ju lut zotit per jetgjatesin e tuaj. dhe sulltani, "rahmetliu i madh" ne ni kohe kur po i knohej talkini i funit, e mashtroi knjazin. Në Malsi te madhe ky moment është dhëne nga anonimi popullor ne ketë formë;
 
ishte kan knjazi i malit t'zi
llaf me te shoqen ci po ban
 
Nga sa u tha me sipër, duket qareteqartë se sulltani ishte i gatshemgatshëm për ta prenueprenuar coptimin(ndarjen) e tokave shqiptare, për te shpetuarshpëtuar ckaçka munmund te shpetohetshpëtohet nga PerandorijaPerandoria e kalbur osmane. Kurse knjazi i karadakut ishte njenjë lypsar dredharak dhe mashtrues qe kerkontekërkonte zgjerimin territorial ne demdëm te trojeve Shqiptare, duke shfrytezuarshfrytëzuar rrethanat e krijuara. Kurse, populli i rrezikuar i ksaj krahine, ne ateatë kohe i përgjigjej Sulltan Muratit dhe Knjazit te karadakut :
 
u hap lajmi ne t'kater anet
Toke e qiell do me i perpi.
 
Anonimi popullor e jep lajmin ogurzi se armiku i vdekur ashtështë çuar dhe kerkojekërkoj te na robroj përsëri, prandaj duhet qite kushtrimi, duke thane thënë:
 
Merrni vesh Shqiptari,
Pej ne shtat e shtatedhet vjec.
 
Dhe, populli i kësaj krahine te rrezikuarrrëzikuar i përgjigjetpërgjigjen thirrjes, duke organizuar kuvendin e parparë ne lidhje me këto ngjarje ne Livadh te kovacit, pran një guri, i cili ruhet deri ne ditët tona si monument i kësaj ngjarje te shënuar. Ne këtë kuvend popullor mori pjesë populli dhe parijapartia, te kryesuar nga Ali Begu. ALiAli Begu njoftoj lajmin ogurzi(indirekt) me këto fjale fjalë: "Burra, ju baj me dije se baba mret na shiti ne Stamboll te i huaji". Kurse njerëzit qe ishin te tubuar me një zë iu përgjigjen : "sulltan murati munet me shit tokat e tij se tonat pa dek na te tan jo". Ndërsa rapsodi popullor këtë moment kritik, e perjetsonnepërjetëson vargjet :
 
Ali Begu ni burr drague,
 
Kurr ma gushtngusht nuk kish qillue,
 
fill për pe u kish kallxue :
-Mreti turk na ka tradhtue !
 
Kuptohet se gjendja e krijuar ishte shumë e renderëndë dhe zgjidhja kërkonte urtesiurtësi(menquri) e trimeri(kurajo), por ma shumë se çdo gjagjë tjetër kërkonte bashkimin e armëve, prandaj ai, Ali Begu, sikurse na thotë anonimigojdhëna popullore, u drejtohet te pranimshvepranishmëve :
 
Folni trima , folni Sokola
...................................
 
dhe për ta treguatreguar barrën e madhe qe duhej ta përballojepërballoj populli Shqiptar, ne veçanti banoretbanorët e ktynekëtyre trevavetrojeve anonimi e,tregimi vazhdon :
 
Me ne a veç Zoti e Ora
......................
Por, të gjithë të pranishmitpranishëm shprehin besimin e tyre se shqiptarët të mësuar me luftëra të pandërprera kundër pushtuesve të ndryshëm, të bashkuar me besa- besë, do të luftojnë, të mbrojmë Trojet e veta, nderin dhe burrërinë shqiptare.
 
Ndërkohë, sikurse thamë, me 10 qershor 1878 ishte themeluar Lidhja Shqiptare e Prizerenit, e cila shënonte një nga fitoret më të mëdha të popullit shqiptar pas një robërije shumëshekullore. NjëkosishtNjëkohësisht ishte frymzim, shpresë dhe besim se trojet shqiptare të rrezikuara tani do të mbroheshin nga kjo lidhje, nga i gjithë populli shqiptar. Me këtë shpresë dhe me këtë besim u kthyekthy Ali Begu në Guci nga Kuvendi i Prizerenit. PosaSapo arriti në Guci ai organizoi mbledhjen tek Kërshi i Kalasë në Kërshllahe.
 
Ndërkohë, Ali Begu kishte marrë një letër nga knjaz Nikolla. Ai, sipas kujtesës popullore, në atë letër shkruenteishte shkruar : "Mue mreti i Stambollit mi ka dhanë Plavë e Guci. Un do ti marr, por due me i marrë pa gjak e kjo varet prej jush. Prandaj due me një fjalën tuej, si doni me m' pritë, si mik apo si anmikarmik ? Un jam gati për të dyja".
 
== Gjeografia ==
 
KjoKëto trevetroje përfshinpërfshijnë një territor pak a shumë te madh me lugina e vende te butabujqësore, me bjeshkë livadhorelivadhe dhe gerdhatoregerdhe nga Burimi i Valbones deri tek Burimi e Ali Pashe Gucisë, nga liqeni i shtarës deri tek Guri i Gjon Bales, nga Guri i Sahatit deri te shkalla e Vuthit.
 
Treva Vuthjane përmbahetpërbëhen nga këto vendbanime (fshatra) te përhershme : Valbona, Katuni i Epërm (sipërm), Ceremi, GjonBalajt, Qosajt, Kukajt, Hakajt dhe Zabeli.
 
OshtëËshtë pjesë përbërëse e Kelmendit te hershemhershëm. Kufizohet me treva te tjera shqiptare : Malësia e Gjakovës, Dukagjinin, Bjeshkët e Kelmendit te Gurit, Gucinë dhe Plavën.
 
Prandaj themi se kjo trevë përbëhet nga një territor kompakt, me bjeshkë e vrri te lidhura mjedisnë mes tyre.
 
== Ekonomia ==
Vuthaj si fshat për shum vite me radhë nga aspekti ekonomik është varur nga bujqësia, hoteleria dhe turizmi.
 
Nga bujqësia vlerësohet të cekët: Pemtaria, blegtoria, bletaria etj
Ndërsa për mikpritje përkujdesen vendasit me motele,hotele dhe restorante me kuzhinë tradicionale shqiptare.
Qeverisja lokale është e përkushtuar për të ofruar infrastrukturë dhe qasje direkte në fshat në pashkpunim me investitor dhe mërgimtarë.
Sipas statistikave lokale turizmi është më i theksuar gjat muajve të verës, ku mbahen festivale me muzikë dhe valle shqipëtare.
== Demografia ==
Popullsia është shqiptare. Popullata shqiptare në Vuthaj viteve të fundit është mpakurzvogëluar shqetësueshëm si rrjedhojë e emigrimit të vazhdueshëm për në SHBA dhe vende të tjera perëndimore.
 
InteresanteInteresant mbetet fakti qe popullsia është e bindur për disa zona ku kanedikurë atje kan jetuar vetëm fise katolike apo fisetse ato fise janë konvertuar.
 
Mbiemrat qe hasen sot me seshum tepërmi ne këtë krahinekrahinë janë : ...
- Gjonbalaj (Đonbaljaj / Đonbalić) ,
- Bruçaj (Bruncaj / Brucaj),
- Ulaj (Uljaj/Uljević),
- Ahmetaj(Ahmetaj / Ahmetović),
- Vuçetaj (Vučetaj and Vučetović),
- Çelaj (Čeljaj / Čelić) etj.
 
=== Statistikat ===
 
== Kultura ==
Kultura në vuthaj është ndikuar dhe ndikohet kryesisht nga rajoni dhe afërsia gjeografike me qytet më të afërta.
Gjuha, folklori si dhe zakonet e ndryshe në fshatin Vuthaj ngjasojnë me vendet e tjera me popullsi shqiptare si në Kosovë(qyteti të Pejes), Shqipëri apo sikurse në Beran, Rozhajë, Hakaj, Martinaj ,pra në qytete dhe rajone të republikes malazeze.
Gjuha shqipe që flitet në këtë rajon ka një dialekt veçues që nuk ekziston në këtë formë në qytete të tjera me popullatë shqiptare.
Nga muzika autentike vendase si instrumente muzikore përdoren fylli dhe lahuta, në vallëzim me muzikë folklorike veçohet vallja kosovare ose valle e rugovës dhe e rajonit të dugagjinit.
 
== Politika ==