Dallime mes rishikimeve të "Muhamed Amin al-Hyseini"

v
roboti ndryshoj: tr:Muhammed Emin el-Hüseyni; cosmetic changes
No edit summary
v (roboti ndryshoj: tr:Muhammed Emin el-Hüseyni; cosmetic changes)
[[Skeda:MAal-Husayni.jpg|thumb|200px|Mohammed Amin al-Husseini]]
'''Mohammed Amin al-Husseini''' (arabisht:محمد أمين الحسيني, lindi rreth [[1839]] në Jerusalem - [[4 qershor]] [[1974]] në Bejrut) i njohur edhe si Haj Amin al-Hyseini klerik dhe nacionalist palestinezo-arab. Ishte i njohur si Myftiu i Madh i Jerusalemit e pse këtë titull nuk e posedonte zyrtarisht. Po ashtu ishte i njohur si President i kryesisë së këshillit islamik.
 
== Veprimtaria ==
Al-Hyseini gjatë [[Lufta e dyte botërore|luftës së dytë botërore]] por edhe më parë ka luajtur një rol të madh në përhapjen e antisemitizit dhe ishte bashkëpunëtor i ngushtë i naciolansocialistëve. Për këto qëllime ai përkrahu zhdukjen e jaudive evropian dhe nga viti [[1941]] zhvendoset në Berlin si anëtar i SS-së ashtu që të përhapte propaganden antisemitiste në mjetet e informimit në gjuhën arabe. Nga fundi i luftës së dytë botërore, al-Hyseini filloi të angazhohet personalisht në rekurtimin e muslimanëve në radhët e formacionit ''[[Waffen SS]]''.
 
Pas luftës, al-Hyseini filloj të kërkohet për krime ndaj njerëzimit nga disa shtete Evropiane. Për këtë arsye ai u tërhoq në Egjipt, si azilkërkues. Ndërsa nga ministria e brendshme franceze, al-Hyseini, u shpall si ''figurë udhërrëfyese e spiunazhit gjerman në gjitha vendet muslimane''.
 
== Nacionalizmi palestinez ==
Pas përleshjeve të zhvilluara në lagjen e jahudive në Jeruslalem, më [[4 prill]] [[1920]], në të cilat gjeten vdekjen pesë ndërsa u lënduan 234 jahudi, administrata ushtarake britanike e arrestoi për kohë të gjatë një numër bukur të madh të arabëve dhe jahudive. Al-Hyseni nga britanikët dënohet në mungesë me 10 vite nën akuzën ''nxitje demostratash''. Mirëpo Al-Hyseni pas përleshjeve ishte arratisur në Siri dhe dënimin e shprehur asnjëherë nuk e mbajti.
 
Më 1921 administrata ushtarake britanike e palestinës, zëvendësohet me një administratë civile, po ashtu britanike. Komisari i parë i lartë Herbert Louis Samuel, ç'fuqizoji dënimin në fuqi ndaj Al-Hyseinit dhe e shpalli atë Myfti të Jerusalemit. Ky ishte një funksion fetar të cilin familja e Al-Hyseinit e kishte për më shumë se një shekull. Në vitin pasues, Komisali Samuel e emëroi president të sapoformuar Këshill i Lartë Islamik. Ky këshill i kontrollonte gjyqet dhe shkollat islamike si dhe një sasi të madhe të hollash nga shoqata të ndryshme fetare.
 
Emrimi i tij, shkonte për vijën tradicionale osmane. Ishte e zakonshme që paria fetare islame të emëronte tre kandidatë ndërsa sunduesi d.m.th Kalifi nga këta zgjidhte njërin si Myfti. Pas pushtimit të Palestinës, si sundimtar britanez ishte Komisari i Lartë. Kjo solli deri tek një situatë e jashtëzakonshme, një jahudi d.m.th Herbert Samueli, emëronte një Myfti. Dallimi ishte që në vend të tre kandidatëve ishin paraqitur pesë. Ndërsa britanezët, për të mbajtur sundimin e tyre, e nxisnin ngatërresen në mes të palëve Naçaçibi dhe Hyseini.
 
Në vitin [[1929]], prapë shpërthen dhuna fizike ndaj jahudive, e cila ndalohet me ndërhyrjen e policisë britanike. Gjatë hetimeve të bëra nga ''Sër Walter Shaw'', Al-Hyseini solli në pah [[Protololli Cionist|Protokollin Cionist]], për të arsyetuar betimin e jahudive për Palestinën, ndërsa Dhomën e Ultë të Parlamenti të Mbretërisë e cilësoi si ''asgjë tjetër, veçëse Këshill të cionistëve''.
 
Pas përleshjeve të rënda me Naçaçibisët, Al-Hyseini merr udhëheqjen e Lëvizjes palestineze-arabe. Për deri sa oxhaku i familjes Naçaçibi paraqiteshin si të moderuar dhe lojal ndaj britanikëve, oxhaku i familjes Hyseini morri kundër drejtimin e tyre. Për shkak të konfliktit të këtyre dy dyerve gjatë mandatit britanik, çështja arabe e Palestinës u zbeh dukshëm. Më [[1936]] arabët ja arrijnë që disi të mblidhen nën ombrellën e një ''Komiteti të Lartë'' arab në krye të të cilit qëndronte Al-Hyseini. Ky komitet, filloj të lëshojë ftesen për greva të përgjithëshme, për greva tatimore, për mbylljen e administratës komunale, për ndalimin e kolonizimit të Palestinës me jahudi, për ndalimin e shitjes së tokës jahudive dhe për pavarësi nacionale. Greva e përgjithshme u kthye në kryengritje kundrejt autoriteteve britanike dhe zgjati deri më [[1939]]. Edhe pse Al-Hyseini në organizimin e kryengritjes nuk kishte ndonjë rol, ai shpejt u vu në krye të saj dhe organizonte aksione kundër britanikëve dhe kundër jahudive. Gjatë kësaj kohe, Al-Hyseini ishte udhëheqës i Komietit të Lartë Arab si dhe zëdhënës i ''Komisionit Peel''. Nga këto pozita ai përhapte thëniet se jahudit, banorë të Palestinës e kanë shkatërruar qytetin e shenjtë mysliman. Ndër të tjera ai kërkonte Palestinën si vend mysliman, dhe i kundërvihej çdo lloj kompromisi me jahuditë e Palestinës, e kërkonte përmbushjen e premtimeve britanike të bëra në korospondecën Hysein-McMahon.
 
Pas vrasjes së të dërguarit për distriktin e Galileasë, Levis Andrews, më [[26 shtator]] [[1937]], britanikët e shkarkojnë Al-Hyseinin nga funksioni i presidentit të Këshilit të Lartë Arab dhe e ndaluan ekzistimin e Komitetit të Lartë Arab në Palestinë. Në tetor të vitit 1937, Al-Hyseini iku në Liban dhe aty e rimëkëmbi Komitetin. Pjesa më e madhe e arabëve të Palestinës filloj të mbështes këtë Komitet, fuqinë e së cilit, Al-Hyseini ndër të tjera e përdorte për të ndëshkruar dhe shkatrruar oxhakun e Naçapibëve.
 
Al-Hyseini nxiti botën arabe për një sipërmarrje rreth meremetimit të Kupolës së Xhamisë së Madhe të Jerusalemit. Pamja e sotme e kupolës së tempullit është e ndikuar dukshëm nga dhuruesit e ndihmave të Al-Hyseinit. Pjesa më e madhe e të hollave të dhuruara është futur në prarimin (mbulimin me ar) e kupolës.
 
Kryengritja e viteve [[1936]]-[[1939]], i detyroi britanikët që të lëshojnë pe ndaj kërkesave të arabëve. Kështu që, ata hoqën dorë në ngritjen e shtetit të jahudive dhe kufizuan dyndjen e jahudive në Palestinë për 5 vite, në 75.000 persona. Dyndja e mëtejshme duhej të bëhej me pajtimin e arabëve. Mirëpo, Al-Hyseini këto lëshime ju duken të pamjaftueshme dhe nuk e pranonte politiken e re britanike.
 
[[Kategoria:Lindje - Shekulli XIX]]
[[ru:Амин аль-Хусейни]]
[[sv:Haj Amin al-Husseini]]
[[tr:Muhammed Emin el-Hüseyni]]
[[yi:מוחאמד אמין אל חוסעיני]]