Pietro Marubi

Fotograf, piktor, arkitekt shqiptaro-italian

Pietro Marubbi (shqip: Pjetër Marubi; Piacenza, 14 gusht 1832 - Shkodër, 22 maj 1903) ka qenë piktor, skulptor, arkitekt dhe fotografi që themeloi studion Foto - Studio "Marubbi" duke u bërë kështu babai i fotografisë në viset shqiptare. Pas angazhimeve në lëvizjen risorgimentale në bashkimin e Italisë, u arratis dhe gjeti strehë në Shkodrën osmane ku shkoi pjesën më të madhe të jetës, por qe po ashtu fotograf i oborrit të knjazit të Malit të Zi,[1] si dhe reporter i gazetave të kohës L'Illustration, The Illustrated London News, La Guerra d'Oriente dhe L'Illustrazione Italiana.[2]

Pietro Marubbi

BiografiaRedakto

U lind në Piacenza më 1834, asokohe pjesë e Dukatit të Parmës. Mendohet se ishte çirak te artizani Antonio Carra, i cili qe i akuzuari për vrasjen e dukës Karli III, dhe nga përndjekjet e kërkimet nga autoritetet duket se detyruan edhe artizanin Pietro që të largohej nga vendlindja.[1] Pas një qëndrimi në Korfuz dhe më tej në Vlorë ku punoi si piktor, u vendos në Shkodër ku u prezantua si piktor e arkitekt,[2] ku u martua me italianen nga Gorizia me emrin Marietta, 20 vjet më e madhe se ai.[3] Nëse data se kur u vendos nuk dihet me siguri, dihet ama që më 1856 çeli studion e tij, duke e përdorur së pari fotografinë në dobi të pikturës siç mund të kuptohet nga portretet e Nikollë Çobës dhe Ismail Pashës.[2] Fotot më të hershme të koleksionit të tij janë të viteve 1858-59.[4] Studioja e tij u specializua jo vetëm në shërbime fotografike private (portrete të personave e familjeve), por në vitet ’70 Pietro bëri një shërbim si reporter për revistën italiane “Illustrazione Italiana" në vilajetin e Shkodrës.

Mori çirak djalin e bahçevanit të tij, Matinë si dhe Kolën e Arsen Idromenos.[5] Pasi nisi të parin me shkollë në Trieste, mirëpo pak kohë pasi u kthye ndërroi jetë. Vendin e tij e zuri i vëllai, Mikeli, i cili shkoi po ashtu për t'u shkolluar në Trieste dhe kur u kthye e ndihmoi mjeshtrin e tij italian.[2]

Me rritjen e namit, fjala u përhap. Organet e ndryshme botërore, revistat dhe gazetat lidhin kontrata. Ndërkohë, mjeshtri filon të dali nga atelieja e të fotografoi në natyrë subjekte shoqërore, por edhe historike. Kësaj periudhe i përkasin foto të tilla si shumë e njohura “Lypës në rrethinat e Shkodrës” (1875) me forcë të madhe shprehëse, si dhe “Portret gruaje” (1878) e “Cigania e vogël”. Me vlera të mëdha është dhe fotoja e Pietro Marubit që paraqet delegatët e Vilajetit e Lidhjes së Shkodrës në Lidhjen Prizrenit (1878) si dhe ajo që pasqyron Kryengritjen e Mirditës (1876-1877). Me këto foto ai nis bashkëpunimin e gjatë me revista të njohura evropiane si “L’Illustration”, “La Guerra d’Oriente” dhe “The Illustrated London News”, duke u bërë kësisoj fotoreporteri i parë në histori të fotografisë shqiptare. Fotot e Marubit mbi lëvizjet luftarake të shqiptarëve për liri, janë pothuaj vërsnike me ato që mbahen më të parat fotografi botërore të luftës si të anglezit Fenton dhe amerikanit Brady. Përmendim gjithashtu se ai ka realizuar fotografitë e para në Malin e Zi (1865). Kështu nuk është e rastit që fotografitë e kohës të Pietro Marubit, gjenden në shumë gazeta italiane dhe franceze te kohës. Aparatet e tij në fillim të veprimtarisë ishin prodhime franceze dhe gjermane me përmasa 30 cm me 40 cm. Shumë foto të tij janë shtypur edhe si kartolina postare që kërkoheshin nga të huajt për bukurinë dhe ekzotiken e tyre. Pietro Marubi, është nderuar edhe me një medalje arit (“Premiato con Medaglia d’Oro”) për fotografi, këtë e mësojmë nga një kartolinë, ku fatkeqësisht, nuk përcaktohet as data e as vendi i konkursit.

ReferimeRedakto

  1. ^ a b Bekteshi, Besi (4 mars 2014). "Karli III, vrasësi Antonio Carra dhe Pietro Marubi në vitin 1854". sot.com.al. Marrë më 29 nëntor 2014.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës (lidhja)
  2. ^ a b c d Lorenci, Markenc (korrik 2021). "L'emigrazione italiana nell'Albania pre-indipendente: il caso di due esuli italiani nella seconda metà del XIX secolo". Migranti di ieri e di oggi: Movimenti di popolazione tra le due sponde dell’Adriatico in età moderna e contemporanea. Quaderni monografci di «Proposte e ricerche» (në italisht). eum. fq. 80–81. ISBN 978-88-6056-723-9.
  3. ^ Marinolli, Mattia (30 janar 2016). "Pietro Marubbi, l'italiano di Scutari primo fotografo dei Balcani". eastjournal.net (në italisht).{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës (lidhja)
  4. ^ Elsie, Robert. "The First Photographers in Albania and the Southwest Balkans". albanianphotography.net (në anglisht).{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës (lidhja)
  5. ^ Lorenci 2021, fq. 85.