Ndryshimi mes inspektimeve të "Dante Aligieri"

1.251 bytes added ,  10 vjet më parë
v
ska përmbledhje të redaktimeve
v (roboti shtoj: pam:Dante Alighieri)
v
[[Figura:Portrait de Dante.jpg|thumb|Portret i Dantes nga [[Alessandro Botticelli]]]]
'''Dante Alighieri''' ([[sq.]] ''Dante Aligieri'') lindi në [[Firence]], midis [[14 maj]]it dhe [[13 qershor]]it [[1265]] - vdiq në [[RavennaRavena]] më [[14 shtator]] [[1321]]). Ishte [[Poeti|poet]], [[Shkrimtari|shkrimtar]] dhe [[politikanpolitika]]n [[italia]]n. Konsidrohet si poeti më i madh i [[Italia|Italisë]].
 
Pati një jetë shumë të mundimshme, vdiq në ekzil larg nga qyteti i tij i lindjes.
DanteDantja është autori i [[Komedia Hyjnore|Komedisë Hyjnore]] ('''Divina Commedia'''), e cila merret si kryevepër, si [[antonomasi]] e letërsisë të të gjitha kohrave.
 
Dante Aligieri jetoi në prag të [[Rilindja|Rilindjes Evropiane]], e cila lindi titanë të vërtetë për nga forca e mendimit dhe e pasionit, për karakterin dhe diturinë e shumanshme. “Perëndimi i Mesjetës feudale dhe afrimi i epokës së sotme”, u shënua nga një figurë vigane. Ky është italiani Dante, më i madhi [[poet]] i [[Italia|Italisë]], një nga figurat më gjeniale të letërsisë botërore, poet i fundit i [[Mesjeta|Mesjetës]] dhe njëkohësisht poeti i parë i kohës së Re. Konsiderohet si ''babai'' i [[gjuha italiane|gjuhës italiane]]. Biografët thonë se jo vetëm letrarët dhe njerëzit e kulturuar, por dhe njerëzit e thjeshtë lexonin dhe mësonin përmendësh pjesë nga Komedia Hyjnore.
 
Si personalitet krijues, me ndjenja të zhvilluara atdhetare, Dantja udhëhiqej nga besimi se poezia duhet t’i shërbente popullit, të ishte pasqyrim i ngjarjeve politike dhe në funksion të ndërtimit të një shoqërie më të përparuar. Sipas Dantes, njeriu duhej të çlirohej nga kufizimet fetare dhe të synonte drejt shprehjes së lirë të mendimeve dhe të ndjenjave të tij, si dhe drejt zgjimit të vetëdijës qytetare e politike. Vetëm kështu do të mund të zotëronte, sipas tij, humanizëm dhe demokratizim në marrëdhëniet më njerëzit e tjerë. Pjesëmarrja aktive në jetën shoqërore e politike të Firencës i siguroi Dantes karrierë të shpejtë e të ndritshme, por ndoshta edhe goditjen më të madhe e më të dhimbshme të jetës së tij.
Shumica e quan Danten poetin më të madh italian të të gjitha kohërave, por ai ishte, po ashtu, dhe një shkrimtar i shquar në prozë, mendimtar aktiv politik, filozof moralist e teoricien letrar.
 
Filloi të krijonte qysh në moshën 15 vjeçevjeçare. Si vazhdues i trubadurëve provansalë, që i këndonin “beatrices“beatriçes dhe rihanna”rihanas” (vashës) e dashurisë kalorsiake dhe i ndikuar nga krijuesit e shkollës poetike të “stilit të ri të ëmbël”, e veçanërisht nga bolonjezi [[Guido Guiniçeli]], DantejaDantja krijoi një lirikë të hollë, reale, të thellë e të çiltër, ku dashuria tokësore e qiellore shkrihen e behën një.
[[1294]] ose ’95 shkruan në gjuhën popullore veprën “Jeta e re” (''Vita nuova''), historinë e dashurisë së tij me Beatriçen, të parin tregim autobiografik në histroinë e letërsisë së Evropës Perëndimore.
 
“Rimat” (Rime) janë një përmbledhje sonetesh[[soneta]]sh, baladash[[balada]]sh e këngësh, që i kushtohen Beatriçes dhe mikut të tij [[Guido Kavalkanti]]. Janë shkruar në gjuhën popullore sipas “stilit të ri të ëmbël”.
 
Në vitet [[1306]]-[[1308]], duke luftuar për krijimin e një gjuhe të përbashkët për popullin italian, shkroi traktatin “Mbi“''Mbi gjuhën popullore”popullore''”, të parin traktat gjuhësor në Evropë. Në të ai flet për origjinënprejardhjen e gjuhëve, sidomos romane, dhe ndalet në 14 dialektet e gjuhës italiane. Ai synon krijimin e një gjuhe që të jetë po aq e përsosur sa [[latinishtja]], që të matet pa frikë me frëngjishten dhe gjuhën provansale. Vepra mbeti e përkryer plotësisht.
Këto vepra të tjera janë mjaft të rëndësishme, po ajo që i dha atij lavdinë e përjetshme është kryevepra me titull: “Komedia Hyjnore” (''La divina Commedia'').
 
Dante te Ferri: “Jo më pak se dija, dyshimi më pëlqpëlqen”.
 
== Komedia Hyjnore ==
{{Kryesor|Komedia Hyjnore}}
[[Figura:Michelino DanteAndHisPoem.jpg|thumb|300px|Dantja dhe Komedia Hyjnore.]]
Kjo vepër monumentale është shkruar në një periudhë tetëvjeçare ([[1313]]-[[1321]]). Dantja e titulloi veprën Komedi, sipas poetikës antikesë moçme, duke dashur të përcaktojë gjininë e veprës: komedia është një vepër që përfaqëson një rrëfim me përfundim fatlum, e kundërta e tragjedisë. Në realitet dhe Komedia e Dantes përfundon fatmirësisht, meqenëse protagonisti e takon Zotin. Më vonë, me sugjerimin e [[Xhovani BokaçiosBokaçio]]s, kësaj vepre iu shtua atributi Hyjnorhyjnor, që të lartësohej më fuqishëm madhështia dhe bukuria e saj.
Te “Komedia Hyjnore” DantejaDantja shfryushfreu të gjitha pasionet e tij, sulmoi ashpër armiqtë, u sul kundër tiranive dhe korrupsionit të selisë papnore, kundër veseve njerëzore, u tregoi bashkëkohësve të vet se si duhej ndrequr njerëzimi.
Vepra paraqet një [[Alegoria|alegori]] epike trekëngëshe të shpirtit njerëzor dhe një përmendore, në të cilën me fantazinë e tij të mrekullueshme si arkitekt gjenial ai ngriti ndërtesën e mbretërisë së botës së përtejme. Me fjalë të tjera është një përshkrim i udhëtimit fantastik të Dantes nëpër tritre mbretëritë e përjetshme: [[Ferri]]t, [[Purgatori]]t dhe [[Parajsa|Parajsës]]. Gjatë këtij udhëtimi përfytyror, që zgjati vetëm 24 orë, DantejaDantja provoi të përshkruajë gjendjen e shpirtit të njeriut pas vdekjes. ShtegtimetShtegëtimet nëpër rrugë të llahtarshme, me plot vajtime, dhimbje, pendime, dyshime e gëzime, përfshijnë një botë me njerëz të të gjitha kohërave dhe të të gjitha shtresave.
 
 
==Shënime==
==Shiko edhe==
* [[Varri i Dantes]]
==Lidhje të jashtme==
* {{it}} [http://www.liberliber.it/biblioteca/a/alighieri/ Libraria e Dante Aligierit]
* {{it}} [http://www.danteonline.it Faqe për Danten nën kujdesin e Shoqërisë Danteske Italiane]
* {{it}} [http://www.centrodantesco.it Qendra Danteske e Vëllezërve të Vegjël Kuvendorë, Ravena]
* {{it}} [http://www.mediafire.com/?sharekey=affc28aecdd49bd84012e8015643d9c84988bd917b3333f0 Lexime dhe komente të Vitorio Sermontit nga kënga e parë e Dantes]
* {{it}} [http://www.mediafire.com/?sharekey=affc28aecdd49bd84012e8015643d9c804c3ff0d93f3304a Lexime dhe komente të Vitorio Sermontit nga kënga e dytë e Dantes]
* {{it}} [http://www.mediafire.com/?sharekey=affc28aecdd49bd84012e8015643d9c883d77a994dd94856 Lexime dhe komente të Vitorio Sermontit nga kënga e tretë e Dantes]
* {{en}} [http://www.worldofdante.org Bota e Dantes] {{it}}
* {{it}} [http://italia.aula365.com/permalink/historieta/Dante-Alighieri-5180637.aspx Jeta e Dantes] në imazhe
* {{it}} [http://www.voyager.rai.it/category/0,1067207,239-1069526,00.html Voyager 11/12/2006 ''Dantja në Islandë'']
 
[[Kategoria:Dante Aligieri]]