Bastarnët (Latin: Bastarni, ose Basternae; greqishtja e lashtë: Βαστάρναι ose Βαστέρναι) të njohur edhe si Peucinët (greqishtja e lashtë: Πευκῖνοι)[1] ishin dy popuj të lashtë që midis viteve 200 para Krishtit dhe 300 pas Krishtit banuan zona në veri të kufirit romak në Danubin e Poshtëm. Bastarnët jetuan në rajonin në mes të maleve Karpate dhe lumit Dnieper, në veri dhe në lindje të Dakisë. Peucinët pushtuan rajonin në veri të deltës së Danubit. Në vitin 183 pes bastarnët bënë përpjekje për ta pushtuar dhe kolonizuar Dardaninë por pa sukses.

Harta që tregon Dakinë romake dhe popujt përreth në vitin 125 pas Krishtit. Në pjesën verilindore shihen Bastarnët.

PërmbledhjeRedakto

Historianët më të hershëm greko-romakë që iu referuan bastarnëve nënkuptojnë se ata flisnin gjuhën kelte . Në të kundërt, burimet e mëvonshme historike nënkuptojnë se ata flisnin gjuhën gjermanike dhe mund të konsideroheshin si popuj gjermanikë . Ashtu si popujt e tjerë që jetonin në të njëjtin rajon gjeografik, shkrimtarët greko-romakë gjithashtu iu referuan bastarnëve si një popull skithian, por ky ishte një term i përgjithshëm, dhe jo një kategori gjuhësore.

Edhe pse kryesisht ishin sedentarë, ata mund të kenë edhe disa elementë të jetesës gjysmë nomade. Deri më tani, asnjë vend arkeologjik nuk i është atribuar përfundimisht bastarnëve. Horizontet arkeologjike të lidhura më shpesh nga studiuesit me bastarnët janë kulturat Zarubintsy dhe Poienesti-Lukashevka .

Bastarnët fillimisht ranë në konflikt me romakët gjatë shekullit I para Krishtit, kur, në aleancë me dakët dhe sarmatët, ata i rezistuan pa sukses zgjerimit romak në Moesia dhe Panonia . Më vonë, ata duket se kanë mbajtur marrëdhënie miqësore me Perandorinë Romake gjatë dy shekujve të parë pas Krishtit. Kjo ndryshoi rreth viti 180, kur bastarnët regjistrohen si pjesëmarrës në një pushtim të territorit romak, sërish në aleancë me elementët sarmate dhe dake. Në mesin e shekullit III, bastarnët ishin pjesë e një koalicioni të madh të fiseve të Danubit të poshtëm, të udhëhequr nga gotët, që pushtuan vazhdimisht provincat ballkanike të Perandorisë Romake.

Shumë bastarnë u rivendosën brenda Perandorisë Romake në fund të shekullit III.

Polybius (200–118 pes) duke shkruar për kohën e Perseut të Maqedonisë (v. 166 pes) thot mes tjerash:

"Tani mbërriti një mision nga dardanët, i cili tregonte për bastarnët, numrin e tyre, madhësinë e madhe dhe trimërinë e luftëtarëve të tyre, dhe gjithashtu duke vënë në dukje se Perseu dhe Galatasit ishin në lidhje me këtë fis. Ata thanë se kishin më shumë frikë prej tij sesa bastarnëve dhe kërkuan ndihmë." [2]

Sipas Plutarkut (46-120 pas Krishtit):

"Ai nxiti fshehurazi edhe Galët e vendosur përgjatë Danubit, të cilët quhen basternë, një mikpritës kalorësish dhe luftarak; dhe ftoi ilirët, nëpërmjet mbretit të tyre Genti, të merrnin pjesë me të në luftë. Dhe mbizotëroi një raport se barbarët ishin punësuar prej tij për të kaluar nëpër Galinë e poshtme, përgjatë bregut të Adriatikut, dhe për të hyrë në Itali." [3]

Sipas Cassius Dio (155-235 pas Krishtit):

“Gjatë së njëjtës periudhë në të cilën ndodhën këto ngjarje, Marcus Crassus u dërgua në Maqedoni dhe Greqi dhe u zhvillua një luftë me Dakët dhe Bastarnët. Tashmë kam deklaruar se cilët ishin të parët dhe pse ishin armiqësuar; Bastarnët, nga ana tjetër, të cilët janë klasifikuar siç duhet si Skithian, në këtë kohë kishin kaluar Isterin dhe kishin nënshtruar pjesën e Moezisë përballë tyre, dhe më pas nënshtruan Triballët që ngjiten me këtë rreth dhe Dardanët që banojnë në vendin Triballian." [4]

Megjithatë, një identitet kelt për Bastarnët është kundërshtuar me sa duket nga Polybius (duke shkruar rreth viti 150 pes), i cili ishte një bashkëkohës aktual i ngjarjeve të përshkruara, ndryshe nga Livi, i cili shkroi rreth 200 vjet më vonë. Polybius dallon qartë Bastarnët nga "Galatae" (d.m.th Keltët): "Një ambasadë nga Dardanët mbërriti [në Senatin Romak ], duke folur për Bastarnët, numrin e tyre të madh, forcën dhe trimërinë e luftëtarëve të tyre, dhe gjithashtu raportoi se Perseu [mbreti i Maqedonisë] dhe Galatae ishin bashkuar me këtë fis”. [5] Për më tepër, mbishkrimi AE (1905) 14, që regjistron një fushatë në Rrafshin Hungarez nga gjenerali i epokës së Augustit, Marcus Vinucius (10 pes [6] ose 8 pes [7]), duket gjithashtu se i dallon Bastarnët nga fiset fqinje kelte: "Marcus Vinucius... guvernatori i Ilirikut, i pari [gjenerali romak] që përparoi përtej lumit Danub, mundi në betejë dhe shpartalloi një ushtri Dakianësh dhe Basternësh, dhe nënshtroi Cotinët, Osin,...[emri fisnor që mungon] dhe Anarti në pushtetin e perandorit August dhe të popullit të Romës". [8]

Tre emrat e udhëheqësve Bastarnë që gjenden në burimet antike janë me origjinë keltike: Cotto, [9] Clondicus [10] dhe Teutagonus. [11] [12]

Bastarnët shfaqen për herë të parë në të dhënat historike në vitin 179 para Krishtit, kur ata kaluan Danubin me një forcë masive. Ata e bënë këtë me ftesë të aleatit të tyre për një kohë të gjatë, Mbretit Filipi V i Maqedonisë, një pasardhës i drejtpërdrejtë i Antigonusit, një nga Diadokët, gjeneralët e Aleksandrit të Madh që kishte ndarë perandorinë e tij pas vdekjes së tij në 323 para Krishtit. Mbreti maqedonas kishte pësuar një disfatë katastrofike nga romakët në Luftën e Dytë Maqedonase (200–197 p.e.s.), e cila e kishte reduktuar atë nga një monark i fuqishëm helenist në statusin e një mbreti-klient të vogël me një territor shumë të reduktuar. dhe një ushtri të vogël. Pas afro 20 vjet aderimi skllav ndaj diktateve të Senatit Romak, Filipi ishte shtyrë nga bastisja e pandërprerë dhe shkatërruese e Dardanëve, një fis luftarak trako-ilir [13] në kufirin e tij verior, të cilin traktati i tij e kufizoi dhe ushtria e tij ishte shumë e vogël për t'iu kundërvënë efektivisht. Duke llogaritur në Bastarnët, me të cilët kishte krijuar marrëdhënie miqësore, ai hartoi një strategji për t'u marrë me Dardanët dhe më pas për të rifituar territoret e humbura në Greqi dhe pavarësinë e tij politike. Së pari, ai do të lëshonte Bastarnët kundër Dardanëve. Pasi kjo e fundit ishte shtypur, Filipi planifikoi të vendoste familjet e Bastarnëve në Dardani (rajoni i Kosovës jugore dhe Shkupi) për të siguruar që rajoni të ishte nënshtruar përgjithmonë. Në një fazë të dytë, Filipi synoi të niste Bastarnët në një pushtim të Italisë nëpërmjet bregut të Adriatikut. Megjithëse ai ishte i vetëdijshëm se Bastarnët kishte të ngjarë të mposhteshin, Filipi shpresonte që romakët do të shpërqendroheshin aq gjatë sa ta lejonin të ripushtonte zotërimet e tij të mëparshme në Greqi. [9]

Djali dhe pasardhësi i Filipit, Perseu, ndërsa protestonte ndaj besnikërisë së tij ndaj Romës, vendosi mysafirët e tij Bastarnë për të dimëruar në disa lagje në një luginë në Dardani, me sa duket si një prelud i një fushate kundër Dardanëve në verën e ardhshme. Mirëpo, në thellësi të dimrit kampi i tyre u sulmua nga Dardanët. Bastarnët i rrahën me lehtësi sulmuesit, i ndoqën përsëri në qytetin e tyre kryesor dhe i rrethuan, por ata u befasuan në pjesën e pasme nga një forcë e dytë e Dardanëve, e cila i ishte afruar kampit të tyre fshehurazi nga shtigjet malore, dhe vazhdoi të sulmonte dhe ta plaçkiste atë. . Pasi humbën të gjitha bagazhet dhe furnizimet e tyre, Bastarnët u detyruan të tërhiqeshin nga Dardania dhe të ktheheshin në shtëpi. Shumica u shkatërruan ndërsa kaluan Danubin e ngrirë akull në këmbë. [14] Megjithë dështimin e strategjisë së Bastarnëve të Filipit, dyshimi i ngjallur nga këto ngjarje në Senatin Romak, i cili ishte paralajmëruar nga Dardanët për pushtimin e Bastarnëve, siguroi shkatërrimin e Maqedonisë si shtet i pavarur. [15] Roma i shpalli luftë Perseut në vitin 171 pes dhe pasi ushtria maqedonase u shtyp në Betejën e Pydnas (168 pes), Maqedonia u nda në katër kantone kukulla romake (167 pes). [16] Njëzet e një vjet më vonë, këto u shfuqizuan dhe iu aneksuan në Republikës Romake si provinca e Maqedonisë (146 para Krishtit).

Klaudi II ishte i pari i një sekuence të perandorëve ushtarakë (të ashtuquajturit " perandorë ilirë " nga origjina e tyre kryesore etnike) që rivendosën rendin në perandori në fund të shekullit të III-të. Këta perandorë ndoqën një politikë të zhvendosjes në shkallë të gjerë brenda perandorisë së fiseve barbare të mundura, duke u dhënë atyre tokë në këmbim të një detyrimi të shërbimit ushtarak shumë më të rëndë se kuota e zakonshme e rekrutimit. Politika kishte përfitimin e trefishtë, nga pikëpamja romake, të dobësonte fisin armiqësor, të ripopullonte provincat kufitare të shkatërruara nga murtaja (duke sjellë përsëri në kultivim fushat e tyre të braktisura) dhe duke siguruar një grup rekrutësh të klasit të parë për ushtrinë. Ajo mund të jetë gjithashtu e popullarizuar me të burgosurit barbarë, të cilët shpesh ishin të kënaqur nga perspektiva e një granti toke brenda perandorisë. Në shekullin e IV, komunitete të tilla njiheshin si laeti . [17]

Shih edheRedakto

LiteraturaRedakto

  • Babeş, Mircea: Noi date privind arheologia şi istoria bastarnilor in SCIV 20 (1969) 195–218
  • Barrington (2000): Atlas of the Greek and Roman World
  • Batty, Roger (2008): Rome and the Nomads: the Pontic-Danubian region in Antiquity
  • Crişan, Ion (1978): Burebista and his Time
  • Faliyeyev, Alexander (2007): Dictionary of Continental Celtic Placenames (online)
  • Goldsworthy, Adrian (2000): Roman Warfare
  • Hussey, Joan Mervyn (1966). Cambridge Medieval History. Cambridge University Press, CUP Archive. ISBN 0-5200-8511-6. Marrë më 5 maj 2013. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Heather, Peter (1999). The Visigoths from the Migration Period to the Seventh Century: An Ethnographic Perspective. Boydell & Brewer. ISBN 1-8438-3033-7. Marrë më 12 prill 2014. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Heather, Peter (2009): Empires and Barbarians
  • Jones, A.H.M. (1964): Later Roman Empire
  • Köbler, Gerhard (2000): Indo-Germanisches Wörterbuch (online)
  • Müllenhoff, Karl (1887): Deutsche altertumskunde (vol. II)
  • Shchukin, Mark (1989): Rome and the Barbarians in central and eastern Europe: 1st century BC – 1st century AD
  • Thompson, E.A. (1996): The Huns
  • Todd, Malcolm (2004): The early Germans
  • O. N. Trubačev (1999): INDOARICA в Северном Причерноморье
  • Waldman, Carl; Mason, Catherine (2006). Encyclopedia of European Peoples. Infobase Publishing. ISBN 1-4381-2918-1. Marrë më 5 maj 2013. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wolfram, Herwig (1988): History of the Goths

ReferimeRedakto

  1. ^ Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), William Smith, LLD, Ed, Peucini
  2. ^ "Polybius • Histories — Book 25". penelope.uchicago.edu (në anglisht). Marrë më 2018-08-12.
  3. ^ "Plutarch • Life of Aemilius". penelope.uchicago.edu (në anglisht). Marrë më 2018-08-12.
  4. ^ "Cassius Dio — Book 51". penelope.uchicago.edu (në anglisht). Marrë më 2018-08-12.
  5. ^ Polybius XXV.6.2
  6. ^ Almassy 2006
  7. ^ CAH Vol X 1996
  8. ^ Année Epigraphique (1905) no. 14
  9. ^ a b Livy XL.57
  10. ^ Livy XL.58
  11. ^ Gaius Valerius Flaccus Argonautica VI.97
  12. ^ Batty (2008), 222. Cotto: cf. Cottius, king of the Alpine Salassi tribe and friend of Augustus, after whom were named the Alpes Cottiae Roman province; and the Cotini Celtic tribe of the northern Carpathians. Both probably derived from cotto- "old" or "crooked"). Faliyeyev (2007), entries 3806, 3890. Clondicus: cf. Klondyke, name of some places in Wales and Scotland. Teutagonus: tribal name Teutones, the god named Teutates.
  13. ^ A Mocsy. Pannonia and Upper Moesia
  14. ^ Livy XLI.19
  15. ^ Livy XLI.23 and XLII.12-4
  16. ^ Livy XLV.19
  17. ^ Jones (1964) 620