Hape menynë kryesore

Dante Aligieri

poet italian
(Përcjellë nga Dante Alighieri)
Portret i Dantes nga Sandro Botticelli.

Dante Aligieri (italisht: Dante Alighieri), ose Aligiero (italisht: Alighiero), i pagëzuar Durante di Alighiero degli Alighieri dhe i njohur thjesht si Dante, nga familja Aligieri (Firence, midis 21 maj dhe 21 qershor 1265Ravenna, natën midis 13 dhe 14 shtator[1] 1321), ka qenë një poet, shkrimtar dhe politikan italian.

Emri "Dante", sipas dëshmisë së Jacopo Aligieri-t, është shkurtimi i emrit Durante[2]; në dokumentet emri shoqërohet nga patronimi Alagherii ose nga emri i fisit de Alagheriis, ndërsa varianti Alighieri u krijua vetëm me ardhjen e Boccaçio-s.

Ai shquhet si ati i gjuhës italiane; fama e tij është kryesisht për shkak të krijimit të veprës "Komedia" (italisht: Comedìa), dhe më pas e quajtur Divina nga Bokaço duke u bërë e famshme si Komedia Hyjnore (italisht: Divina Commedia), dhe në përgjithësi konsiderohet si vepra më e madhe e shkruar në italisht dhe një nga kryeveprat më të mëdha të letërsisë botërore.[3] Një shprehje e kulturës mesjetare, e filtruar përmes lirisë së Dolçe stil novo, është gjithashtu një mjet alegorik i shpëtimit njerëzor, i cili arrihet duke prekur tragjeditë e dënimeve, ndëshkimet purgatore dhe lavdat qiellore, duke i lejuar Dantes t'i ofrojë lexuesit një pasqyrë të moralit dhe etikës.

Një gjuhëtar i rëndësishëm, filozof dhe teoricist politik, Dante filloi të lëvizte brenda diturisë njerëzore, duke shënuar thellësisht letërsinë italiane të shekujve të ardhshëm dhe të njëjtën kulturë perëndimore, që të quhej "Poeti i Madh" ose, "Poeti".[4] Dante, eshtrat e të cilit ndodhen pranë varrit në Ravennë të ndërtuar në vitin 1780 nga Kamillo Morixha, u bë një nga simbolet e Italisë në botë, falë emrit të trupit kryesor të përhapjes së gjuhës italiane, "Shoqata Dante Aligieri",[5] ndërsa studimet kritike dhe filologjike mbahen gjallë nga "Shoqata Dante".

Nga shekulli XX dhe në vitet e hershme të shekullit XXI, Dante u bë pjesë e kulturës masive, ndërsa puna e tij dhe figura e tij frymëzuan botën e vizatimeve komike, mangave, video-lojrave dhe letërsisë.

JetëshkrimiRedakto

PrejardhjaRedakto

Data e lindjes dhe miti i Bokaço-sRedakto

Data e lindjes së Dante-s nuk dihet saktësisht, megjithëse zakonisht tregohet rreth vitit 1265. Ky datim bazohet në disa aluzione autobiografike të raportuara në Vita Nova dhe në këngën e Ferrit, e cila fillon me vargun e famshëm "Në mes të ecjes së jetës sonë". Meqenëse gjysma e jetës së njeriut është për Dante-n, viti i tridhjetë e pestë i jetës[6][7] dhe që nga udhëtimi imagjinar ndodh në 1300, ajo si rrjedhje daton 1265. Përveç thëneve të kritikëve, kjo hipotezë është mbështetur nga një bashkëkohës i Dante-s, historiani fiorentin Xhovani Vilani, i cili në Nova Kronika raporton se "ky Dante vdiq në mërgim nga qyteti i Firences në moshën 56 vjeçare".[8] Disa vargje të Parajsës na tregojnë se ai ka lindur nën shenjën e Binjakëve, pra në një periudhë ndërmjet 21 majit dhe 21 qershorit.[9]

 
Luca Signorelli, Dante, afresk, 1499-1502, nga Storie degli ultimi giorni, kisha e Shën Bricios, Duomo i Orvieto-s.

Megjithatë, nëse është e panjohur dita e lindjes së tij, ajo e pagëzimit njihet me siguri: 27 mars 1266, i së Shtunës së Shenjtë.[10] Atë ditë të gjithë të lindurit e vitit u sollën në burimin e shenjtë për një ceremoni solemne kolektive. Dante u pagëzua me emrin Durante, pastaj u shkurtua në Dante, në kujtim të një të afërmi Gibelin.[11] Plotë me referenca klasike është legjenda e rrëfyer nga Xhovani BokaçoIl Trattatello in laude di Dante rreth lindjes së poetit: sipas Bokaço-s, nëna e Dantes, pak para se të lindte, pati një vizion duke ëndërruar që ishte nën një dafine shumë të lartë, në mes të një livadhi të gjerë me një burim i papërmbajtur së bashku me Dante-n sa i lindur; atje ajo po shikonte fëmijën që shtrinte dorën e vogël drejt degave, për të ngrënë manaferrat duke u shndërruar në një pallua madhështore.[12][13]

Familja e të atit dhe e të ëmësRedakto

Dante i përkiste Aligierit, një familje me rëndësi dytësore brenda elitës shoqërore fiorentine që, në dy shekujt e fundit, kishte arritur një farë bujarie ekonomike. Edhe pse Dante pohon se familja e tij zbriti nga romakët e lashtë,[14] paraardhësi i tij më i largët të cilin ai kujton, është stëegjushi Kaçaguida delji Elisei,[15] fiorentin jetuar në 1100 dhe kalorës fisnik në kryqëzatë e dytë nën perandorin Korrado III.[16].

Siç është theksuar nga Arnaldo D'Addario tek Enciclopedia dantesca, familja e Aligieri-t (që e mori emrin nga familja e gruas së Kaçaguida-s)[16] ka kaluar nga një gjëndje fisnike meritokratike[17][18] tek një borgjezi të pasur, por më pak prestigjioze nga ana shoqërore.[19] Gjyshi i babait të Dante-s, Belinçione, ishte në fakt njëri i thjesht, gjithashtu motra e Dante-s u martua me një njëri të thjesht.[13] I biri i Belinçione-s (i ati i Dantes), Aligiero ose Alegiero i Belinçiones, mbajti zanatin "compsor" (këmbimi i monedhës), me të cilin ai arriti të sigurojë një gjëndje të mirë për familjen e madhe.[20][21] Megjithatë, zbulimi i dy dorëshkrimeve të ruajtura në Arkivin Dioçeskan të Luka-s, tregonë se i ati i Dantes ishte gjithashtu një fajdexhi (duke i dhënë fillim duelit mes Dantes dhe shokut të tij Forese Donati[22]) duke përfituar nga pasurimi nëpërmjet pozitës së tij si prokuror gjyqësor në gjykatën e Firences.[23] Ai ishte gjithashtu një Guelf, por pa ambicie politike: prandaj Gibelinët nuk e dëbuan pas betejës së Montaperti-t, siç bënë me Guelfët të tjerë, duke gjykuar atë si një kundërshtar jo të rrezikshëm.[13]

Nëna e Dantes quhej Bela delji Abati, e bija e Durante Skolaro-s[24] dhe i përkiste një familjeje të rëndësishme Gibeline të vendit.[13] Djali i saj, Dante, nuk do ta citojë kurrë atë midis shkrimeve të tij, me rezultatin që ne kemi shumë pak informacione biografike për të. Bela vdiq kur Dante ishte pesë apo gjashtë vjeç, dhe Aligiero shpejti u martua përsëri, ndoshta midis 1275 dhe 1278,[25] me Lapa Kiarisimo Çialufi. Nga kjo martesë lindi Françesko dhe Tana (Gaetana) Aligieri, edhe ndoshta – por ajo gjithashtu mund të ketë qenë e bija e Bela delji Abati – një tjetër vajzë e cila kujtohet nga Bokaçio si gruaja e lajmëtarit fiorentin Leone Poxhi dhe nëna e mikut të tij Andrea Poxhi.[25] Besohet se Dante e përshkruan atë në Vita nova-n (XXIII, 11-12), duke e quajtur atë «grua e re dhe e dhembshur [...] e afërm me një gjak të përbashkët».[25].

Edukimi intelektualRedakto

Studimet e para dhe Bruneto LatiniRedakto

 
Miniaturë që përshkruan Bruneto Latini-n, Biblioteca Medicea-Laurenziana, Plut. 42.19, Brunetto Latino, Il Tesoro, fol. 72, shek. XIII-XIV.

Ne nuk dimë shumë për formimin e Dantes. Në të gjitha gjasat ndoqi procesin e arsimit të kohës, e cila ishte bazuar në stërvitjen me një gramatikan (ndoshta i njohur edhe si doctor puerorum) me të cilin mësoheshin fillimisht elementet e para gjuhësore, dhe më pas artet liberale, shtyllë e arsimit mesjetar:[26][27] teologjia, filozofia, fizika, astronomia nga njëra anë (quadrivium); dialektika, gramatika dhe retorika nga ana tjetër (trivium). Siç mund të nxirret në përfundim nga Convivio II, 12, 2-4,[28] rëndësia e latinishtes si mjet i dijes ishte thelbësor për formimin e nxënësit, pasi ratio studiorum bazohej kryesisht në leximin e Ciceronit dhe Virgjilit nga njëra anë dhe e latinishtes mesjetare nga ana tjetër (në veçanti Arrigo da Settimello).[29]

Edukimi zyrtar shoqërohesh më pas nga kontaktet "joformale" me stimuj kulturorë që vishin nga mjedise urbane të rangut të lartë, ose nga kontakti i drejtpërdrejtë me udhëtarët e huaj dhe tregtarët që importoshin në Toskanë inovacionet filozofike dhe letrare të vendeve të tyre të origjinës.[29] Dante pati fat të mirë për t'u takuar, në vitet tetëdhjetë, me politikanin dhe dijetarin fiorentin Ser Bruneto Latini-n, i cili kishte qëndruar me një kohë të gjatë në Francë, si ambasador i Republikës dhe si i dëbuar politikisht.[30] Ndikimi faktik i Ser Brunetto tek Dante i ri ka qenë objekt studimi më parë nga Francesco Mazzoni,[31] dhe më vonë nga Giorgio Inglese.[32] Të dy filologët, në studimet e tyre, u përpoqën të përshkrueshin ndikimin e trashëgimnisë së Latini-t në formimin intelektual të bashkëqytetarit e tij të ri. Dante, nga ana e tij, kujtoi me ndjeshmëri figurën e Latinit në Komedin, duke vërejtur njerëzimin dhe përzemërsinë e tij:

Nga këto vargje, Dante shprehu qartë vlerësimin e një literature të përshkruar në kuptimin e "qytetrimit", domethënë në kuptim të bashkimit shoqëror.[26] Komuniteti në të cilin jeton poeti, në fakt, do të ruajë kujtesën edhe pas vdekjes së tij. Umberto Bosco dhe Giovanni Reggio, për më tepër, tregojnë analogjinë midis mesazhit të Dantes dhe atij të shprehur nga Brunetto në Tresor, siç mund të shihet nga vulgarizimi toskan i punës së Bono Giamboni-t.[33].

Studimi i filozofisëRedakto

Lidhjet e dyshuara me Bolonjën dhe ParisinRedakto

Lirika vulgare. Dante dhe takimi me Kavalkanti-nRedakto

Martesa me Xhema Donati-nRedakto

Angazhimet politike dhe ushtarakeRedakto

Beteja me Bonifaçio-n VIII (1300)Redakto

Fillimi i mërgimit (1301-1304)Redakto

Sharlë e Valuas dhe rënia e të bardhëveRedakto

Përpjekjet për t'u kthyer dhe beteja e Lastra-s (1304)Redakto

Faza e parë e mërgimit (1304-1310)Redakto

Midis Forlì dhe Lunixhana të Malaspina-veRedakto

Rënia e Arrigo VII (1310-1313)Redakto

I arratisuri GibelinRedakto

Vitet e funditRedakto

Qëndrimi në Verona (1313-1318)Redakto

Qëndrimi në Ravena (1318-1321)Redakto

Vdekja dhe varrimiRedakto

ReferimetRedakto

  1. ^ "Dante Alighieri". Treccani. Marrë më 5 prill 2016. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Contini 1970, pp. 895-901
  3. ^ H. Bloom 1996, Il Canone occidentale.
  4. ^ Sara Marchesi dhe Maria Grazia Vasta, red. (maj 2007). "Dante Alighieri". Arkivuar nga origjinali origjinali më 13 qershor 2015. Marrë më 3 qershor 2015. Një parametër i panjohur |dead-url= është injoruar (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ "Società Dante Alighieri – il Mondo in Italiano". Società Dante Alighieri. Marrë më 3 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Dante, Convivio IV, XXIII 9:

    Là dove sia lo punto sommo di questo arco, per quella disaguaglianza che detta è di sopra, è forte da sapere; ma ne li più io credo tra il trentesimo e quarantesimo anno, e io credo che ne li perfettamente naturati esso ne sia nel trentacinquesimo anno.

  7. ^ Umberto Bosco dhe Giovanni Reggio pohojn se Dante u ndikua nga një pjesë e marrë nga Bibla: «L'opinione era ricalcata d'altronde su un passo biblico: "Dies annorum nostrorum sunt septuaginta anni" (Psalmus 90 (89), 10))» (Dante Alighieri, La Divina Commedia, redaktuar nga Umberto Bosco dhe Giovanni Reggio, Vol. 1 Inferno, p. 7).
  8. ^ Villani 1802, f. 135.
  9. ^ Ferroni 2006, f. 3
  10. ^ Moreali 2014, f. 457.
  11. ^ Marchi 2006, f. 15.
  12. ^ Giovanni Boccaccio. "Capitolo II – Patria e maggiori di Dante". Trattatello in Laude di Dante. Marrë më 20 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  13. ^ a b c d Marchi 2006, f. 14}}.
  14. ^ Inferno, XV, v. 76.
  15. ^ Paradiso, XV 135.
  16. ^ a b "Cacciaguida". Dante online. Società dantesca italiana. Marrë më 6 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  17. ^ Carpi 2004.
  18. ^ Barbi 1925, f. 101–104.
  19. ^ D'Addario 1970.
  20. ^ D'Addario 1960.
  21. ^ Andrea Mazzucchi (2012). "I genitori". Internet culturale. Arkivuar nga origjinali origjinali më 24 shtator 2015. Marrë më 3 qershor 2015. Një parametër i panjohur |deadurl= është injoruar (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  22. ^ "Rime, LXXIV". Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  23. ^ "Dante, "il padre Alighiero di Bellincione era un usuraio: la prova in due pergamene"". Il Fatto Quotidiano. 1 shkurt 2017. Marrë më 2 shkurt 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  24. ^ Reynolds 2007, f. 15.
  25. ^ a b c Petrocchi 2008, f. 12.
  26. ^ a b Ferroni 2006, f. 4}}.
  27. ^ Di Marco 2004, f. 56.
  28. ^ Convivio, II, 12, 2-4
  29. ^ a b Petrocchi 2008, f. 13.
  30. ^ Andrea Mazzucchi (2012). "Brunetto Latini". Internet culturale. Arkivuar nga origjinali origjinali më 24 shtator 2015. Marrë më 3 qershor 2015. Një parametër i panjohur |deadurl= është injoruar (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  31. ^ Mazzoni 1970.
  32. ^ Inglese 2005.
  33. ^ Bosco-Reggio 2002, f. 248, shënimi 85

BurimetRedakto

  • Dante Alighieri (1986). Sergio Cecchin (red.). Opere minori. II. Torino: UTET. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dante Alighieri, Divina Commedia, ora in: Umberto Bosco dhe Giovanni Reggio, red. (2002). Inferno. 1. Firenze: Le Monnier.  88-00-41242-4. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Gian Mario Anselmi dhe Gino Ruozzi, red. (2003). Luoghi della letteratura italiana. Milano: Mondadori.  88-424-9017-2. Marrë më 21 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Michele Barbi (1925). "Nuovi studi sulla famiglia Alighieri". Studi Danteschi (10): 101–104. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Orazio Bacci (1899). Dante ambasciatore di Firenze al comune di San Gimignano: discorso letto nella sala del comune di San Gimignano il 7 maggio 1899. Firenze: L.S. Olschki. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giuseppe Bencivenni Pelli (1823). Memorie per servire alla vita di Dante Alighieri e alla storia della sua famiglia (bot. 2)). Firenze: Guglielmo Piatti. Marrë më 16 tetor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Benedetto XV (1921). In praeclara summorum. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana. Marrë më 24 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Harold Bloom (1996). Il Canone occidentale. I libri e le scuole delle età. Përkthyer nga Francesco Saba Sardi. Milano: Bompiani.  88-452-2869-X. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Jorge Luis Borges (2001). Tommaso Scarano (red.). Nove saggi danteschi (bot. 5)). Milano: Adelphi. Marrë më 5 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Filippo Brancucci e Joaquín Arce (1970). Spagna. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 12 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Filippo Brancucci e Theodor W. Elwert (1970). Umberto Bosco (red.). Germania. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 12 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Umberto Carpi (2004). La nobiltà di Dante. Firenze: Polistampa.  978-88-8304-753-4. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sirio A. Chimenz (1960). "Dante Alighieri". Dizionario biografico degli italiani. 2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giovanni Ciappelli. "Cante Gabrielli". Dizionario biografico degli italiani. 51. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Gianfranco Contini (1970). Il Fiore e il Detto d’amore: attribuibili a Dante Alighieri. Milano: Classici Ricciardi-Mondadori.  88-7817-104-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Gianfranco Contini (2006). Letteratura italiana delle origini (bot. 3)). Firenze: Sansoni Editore.  88-383-1866-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Pier Vincenzo Cova (1961). Arbusta iuvant. Le Bucoliche e scelta delle Georgiche di Virgilio (bot. 2)). Torino: G. B. Petrini. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Arnaldo D'Addario (1960). "Alighieri, Alighiero". Dizionario biografico degli italiani. 2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Arnaldo D'Addario (1970). Umberto Bosco (red.). Enciclopedia Dantesca, Alighieri. Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 16 tetor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Alberto Dendi – Elisabetta Severina – Alessandra Aretini (2002). Moduli di letteratura italiana ed europea. Milano: Carlo Signorelli Editore.  88-434-0920-4. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!), riportato su: "Dante - Biblioteca della Letteratura Italiana". Pianetascuola-Einaudi. Marrë më 21 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Francesco De Sanctis (1890). Storia della letteratura italiana. Napoli: Morano. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Luigi Di Marco (2004). La compagnia dei magi: per la formazione degli strateghi d'impresa. Milano: F. Angeli. f. 56.  88-464-5212-7. Marrë më 16 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Thomas Stearns Eliot (1994). Roberto Sanesi (red.). Scritti su Dante. Milano: Bompiani.  978-88-452-5037-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giulia Farina, red. (2003). Letteratura. 4, tomo 1. Milano: Garzanti. ff. 61–62. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giovanni Ferretti (1935). I due tempi di composizione della Divina Commedia. Bari: Laterza. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giovanni Ferretti (1950). Saggi danteschi. Firenze: Le Monnier. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giulio Ferroni (2006). Giulio Ferroni (red.). Dante e il nuovo mondo letterario: la crisi del mondo comunale (1300-1380). 2. Milano: Mondadori. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Kenelm Foster (1970). Cristo. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 4 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Etienne Gilson (1987). Sergio Cristaldi (red.). Dante e la filosofia. Milano: Jaca Book.  88-16-40193-1. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giovanni Paolo II (1987). Redemptoris Mater. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.  88-209-1569-3. Marrë më 24 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Salvatore Guglielmino, Hermann Grosser (2000). Storia letteraria dal Duecento al Cinquecento. 1 (bot. 1)). Milano: G. Principato.  88-416-1309-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Egidio Guidubaldi (1970). Bartolomeo da Bologna. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana. Marrë më 16 tetor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giorgio Inglese (2005). "Brunetto Latini". Dizionario biografico degli italiani. 64. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Cesare Marchi (2006). Dante. Milano: RCS. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sergio Marconi (1974). "Canaccio, Bernardo". Dizionario biografico degli italiani. 17. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Guido Martellotti (1970). Egloghe. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana. Marrë më 22 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Francesco Mazzoni (1970). "Latini, Brunetto". më Umberto Bosco (red.). Enciclopedia dantesca. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana. Marrë më 16 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Pier Vincenzo Mengaldo (1970). Umberto Bosco (red.). stili, Dottrina degli. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana. Marrë më 19 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Mira Mocan (2008). Dante e le letterature straniere. Treccani.it. Marrë më 16 nëntor 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giambattista Moreali (2014). Il Duomo in chiaro – Pietre, versi ed enigmi. Modena: Edizioni SIGEM. f. 457.  978-88-7387-041-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Bruno Nardi (1954). Filosofia di Dante. IV. Milano: Marzorati. ff. 1150–1253. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Guido Pampaloni (1970). Umberto Bosco (red.). Enciclopedia dantesca. Bianchi e Neri. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana. Marrë më 17 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Paolo VI (1965). Altissimi cantus. locationdel Vaticano: Libreria Editrice Vaticana. OCLC 799513886. Marrë më 24 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Pietro Desiderio Pasolini Dall'Onda (1874). Delle antiche relazioni fra Venezia e Ravenna. Firenze: M. Cellini e c. Marrë më 26 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Manlio Pastore Stocchi (1970). Umberto Bosco (red.). Epistole. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 22 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Manlio Pastore Stocchi (1970). Umberto Bosco (red.). Questio de aqua et terra. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 22 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Francesco Petrarca, Canzoniere, ora in: Francesco Petrarca (1992). Gianfranco Contini (red.). Canzoniere. Torino: Einaudi.  88-06-13066-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giorgio Petrocchi (2008). Vita di Dante (bot. 5)). Roma; Bari: Editori Laterza.  978-88-420-4354-6. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Renato Piattoli (1970). Umberto Bosco (red.). Enciclopedia Dantesca. Donati, Gemma. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 16 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Andrea Pizzinat (2009). Camino e i da Camino: Un paese, la sua gente, il suo casato. Oderzo (TV): Edizioni Tredieci. f. 323.  978-88-8388-158-9. Marrë më 3 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Barbara Reynolds (2007). Alessio Catania (red.). Dante: la vita e l'opera. Milano: Longanesi.  978-88-304-2436-4. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Pier Giorgio Ricci (1970). Umberto Bosco (red.). Monarchia. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 22 maj 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Simonetta Saffiotti Bernardi (1970). Umberto Bosco (red.). Enciclopedia dantesca. Malaspina, Moroello. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 3 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Simonetta Saffiotti Bernardi e Remo Ceserani (1970). Umberto Bosco (red.). Francia. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Marrë më 12 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Francesco Selmi (1873). Dei Trattati morali di Albertano da Brescia, volgarizzamento inedito fatto nel 1268 da Andrea da Grosseto. Bologna: G. Romagnoli. f. 389. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Leone Tettoni - Francesco Saladini (1847). Teatro araldico, ovvero Raccolta generale delle armi ed insegne gentilizi e delle piu illustri e nobili casate. 7. Milano: Claudio Wilmant. Marrë më 18 korrik 2018. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Augusto Torre (1959). L'ambasceria di Dante a Venezia. Ravenna: Camera di commercio industria e agricoltura di Ravenna. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Gian Maria Varanini (1989). "Della Scala, Alboino". Dizionario biografico degli italiani. 37. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giovanni Villani (1802). Istorie Fiorentine di Giovanni Villani. V. Milano: Società Tipografica de’ Classici Italiani. f. 135. Marrë më 3 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Voltaire, Suite des mélanges, in: Voltaire (1757). Suite des mélanges de littérature, d'histoire et de philosophie. 5 (bot. 1)). Ginevra: Les Frères Cramer. Marrë më 4 qershor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Comitato cattolico per l'omaggio a Dante Alighieri, red. (1914). Il VI centenario dantesco: Bollettino del Comitato cattolico per l'omaggio a Dante Alighieri. 1–4. Ravenna: Bollettino. Marrë më 16 tetor 2015. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • [Opere] di Dante Alighieri. Oxford: nella Stamperia dell'Università. 1894. Arkivuar nga origjinali origjinali më 16 nëntor 2017. Marrë më 3 shkurt 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Giuliano Mambelli (2010). Annali delle Edizioni Dantesche. Con XLVI tavole fuori testo. Verona: Bibliopathos.  978-88-905584-0-5. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Lidhje të jashtmeRedakto